Nga Olga Stefou / IN

Nuk do të përsërisim ato që po thuhen dhe po shkruhen për vajzën e re që humbi jetën në Kefaloni të Greqisë nga mbidoza, duke respektuar kujtimin e Myrtos.

Thelbi është i thjeshtë: një vajzë humbi jetën, në fakt u la e braktisur, dhe megjithatë vazhdojmë të dëgjojmë dhe të lexojmë se sa shumë… ka faj ajo vetë.

Sepse ishte me tre burra, sepse nuk u kujdes, apo edhe sepse pamja e saj, në një mënyrë absurde, u konsiderua si paralajmërim i fatit të saj tragjik.

Kjo quhet victim blaming, pra fajësimi i viktimës. Nuk është diçka e re, aspak. Mjafton të kujtojmë fundin e filmit “Stella”, ku Melina Mercouri, e vrarë me thikë para gjithë lagjes, fajësohet nga një grua fqinje. “Gjarpër!”, thotë ajo, “ajo e shkatërroi atë”, i thotë policisë në momentin kur Milto (Giorgos Foundas) mban në duar trupin e saj dhe thikën e vrasjes.

Pra, fajësimi i viktimës ekziston prej kohësh. Por fakti që jemi në vitin 2026 dhe nuk kemi ndryshuar, është një përgjegjësi e jona kolektive, që është theksuar edhe nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Fajësimi i viktimës – si pasqyrohet në shifra

Ky fenomen shihet qartë në dy fusha: dhuna me bazë gjinore dhe bullizmi në shkolla. Duke qenë se viktima shpesh fajësohet automatikisht (riviktimizim), OKB dhe OBSH theksojnë vazhdimisht se kjo është një nga pengesat kryesore në luftën kundër dhunës.

“Pse nuk u largua?”, thuhet për gratë që kanë qenë viktima dhune. Qoftë nëse kanë mbijetuar apo jo. “Le të mësojë të mbrohet, kështu janë fëmijët”, thuhet për viktimat e bullizmit. Por le të shohim faktet.

Në Greqi, 74% e viktimave të dhunës gjinore janë gra dhe 93% e vrasjeve nga partneri janë femicide. Nga këto, 67% ndodhin jashtë familjes.

Megjithatë, vetëm 14% e grave arrijnë ta denoncojnë dhunën. Ndërsa 50% nuk flasin askund për atë që kanë përjetuar. Është e lehtë të imagjinohet sa raste do të ishin shmangur nëse viktimat nuk do të ndiheshin të turpëruara për të folur.

Edhe në rastin e bullizmit në shkolla, tabloja është po aq shqetësuese. Një studim i vitit 2024 tregon se në Greqi, 13% e adoleshentëve kanë përjetuar dhunë online dhe mbi 50% e fëmijëve janë ekspozuar ndaj rasteve të tilla, si viktima ose si dëshmitarë.

Vajzat dhe fëmijët LGBTQ+ janë më shpesh viktima. Por problemi kryesor është se 38% e fëmijëve nuk dinë si të bëjnë një denoncim. Nuk është vetëm çështje turpi apo frike – ata nuk dinë as procedurën.

Pasojat e victim blaming: trauma dhe vetëvrasja

Të mbijetosh një formë dhune dhe të dëmtohesh sërish është e papranueshme, por ndodh shpesh. Pasojat ndahen në psikologjike dhe sjellore. Viktimat që përjetojnë riviktimizim – nga media, shoqëria apo edhe autoritetet – zhvillojnë probleme serioze mendore.

Bëhet fjalë për ankth, depresion, çrregullim post-traumatik dhe ndjenja faji. Viktima fillon të fajësojë veten: “Unë jam fajtore që më ndodhi”, “Unë jam fajtore që më dhunuan”.

Si rezultat, viktimat hezitojnë të flasin për atë që kanë përjetuar, aq më tepër ta denoncojnë. Kjo çon në mungesë besimi ndaj të tjerëve dhe në izolim social.

Studimet e OKB dhe OBSH janë të qarta: viktimat që riviktimizohen kanë rrezik më të lartë për probleme mendore dhe, sidomos tek adoleshentët, për mendime vetëvrasëse apo edhe tentativa. Viktimat e bullizmit kanë deri në tre herë më shumë gjasa të mendojnë ose të tentojnë vetëvrasje.

Kjo është një mekanizëm që thellon traumën dhe mban gjallë dhunën pa u dhënë drejtësi. Është një kulturë heshtjeje, që shpesh paguhet me jetë.

Viktima janë edhe familjet, sidomos kur bëhet fjalë për raste ku personi nuk mbijeton. Fajësimi publik i viktimës – që është fëmija, nëna, motra apo vëllai i tyre – shumëfishon ndjenjat e zemërimit, fajit dhe dhimbjes.

Është një zinxhir që fillon me fajin dhe përfundon në depresion.

Njerëzit kanë nevojë të ndihen në kontroll. Besojnë se nëse shmangin rreziqe të caktuara, nuk do t’u ndodhë e njëjta gjë. Nëse vishemi “si duhet”, nuk do të dhunohemi. Nëse zgjedhim partnerin “e duhur”, nuk rrezikojmë. Nëse fëmija bëhet “i fortë”, nuk do të bëhet viktimë. Është një iluzion kontrolli.

Por njerëzit janë edhe racionalë. Kjo do të thotë se mund të zgjedhim të heshtim kur zbulohet një rast dhune, dhe jo kur ajo ndodh. Përveç rasteve kur duam të mbështesim viktimën. Atëherë duhet të flasim – dhe madje shumë.