

Nga Evarist Beqiri
Tiranë, 16 nëntor 2026 – Pavarësia e Shqipërisë nuk lindi si një rastësi historike apo një akt bujarie diplomatike, por si faza e fundit e një përplasjeje të pamëshirshme ligjore, politike dhe gjeopolitike mes një burrështetasi vizionar dhe një perandorie në agonizëm. Dokumentet e zbardhura nga Arkivi Osman dëshmojnë një të vërtetë të ftohtë: Porta e Lartë e dinte qartësisht se Ismail Kemal Vlora po projektonte krijimin e shtetësisë shqiptare që dy dekada përpara se flamuri të ngrihej në Vlorë.
Sipas burimeve zyrtare osmane, më 18 maj 1901, Gjykata Penale e Stambollit shpalli vendimin më të rëndë për atë që e cilësonte zyrtarisht si “i arratisuri nga Vlora”. Në dokumentin e Ministrisë së Drejtësisë, të mbajtur firmën e ministrit Abdurrahman Nureddin Pasha, Ismail Qemali u dënua me vdekje në mungesë në bazë të nenit 54 të Kodit Penal, vendim që shoqërohej me përjashtimin e përjetshëm nga shërbimi civil dhe sekuestrimin e plotë të të gjitha pasurive të tij.
Arsyetimi i akuzës: Truri i lëvizjes separatiste dhe aleancat gjeopolitike
Përtej klishesë historiografike të “diplomatit të salloneve”, dokumentet osmane zbulojnë se në vitin 1901 Ismail Qemali ishte shndërruar tashmë në arkitektin dhe trurin e lëvizjes kombëtare për shkëputjen e shqiptarëve nga administrimi i Portës së Lartë.
Bazuar në raportet sekrete të inteligjencës nga Berlini, Egjipti dhe qendrat e tjera evropiane, Gjykata e Apelit osman e shpalli atë fajtor për tri akuza kryesore:
Përpjekje për krijimin e një principate të pavarur në territoret shqiptare.
Orvatje për shkëputjen e kontingjentit shqiptar nga autoriteti dhe administrata e Perandorisë Osmane.
Ndërtim aleancash rajonale (përfshirë ftesat ndaj shqiptarëve për një aleancë strategjike me grekët për të frenuar ekspansionin sllav) dhe shpërndarje të materialeve subversive në Europë.
Për Kostandinopojën, përdorimi i azilit dhe i rrjeteve ndërkombëtare nga Ismail Qemali përbënte një kërcënim madhor ekzistencial, pasi ai po e zhvendoste çështjen shqiptare nga një problem i brendshëm perandorak në një nyjë të ekuilibrit evropian.
Nga i dënuar me vdekje, te diplomacia e madhe evropiane
Dënimi kapital nuk e paralizoi themeluesin e shtetit shqiptar; përkundrazi, e shtyu atë të kalonte në një fazë edhe më agresive të diplomatisë publike. I privuar nga pasuritë dhe pozitat zyrtare, ai shfrytëzoi diasporën dhe mediat më të mëdha të kohës në Londër, Paris, Bruksel, Vjenë e Romë për të ndërgjegjësuar kancelaritë perëndimore.
Në periudhën 1900–1908, përmes shkrimeve dhe raporteve të tij, ai denoncoi keqqeverisjen osmane në Ballkan dhe argumentoi se shqiptarët nuk ishin thjesht një provincë besnike, por një komb evropian me identitet dhe të drejtë për vetëvendosje. Ky status i "të përndjekurit politik" e rriti jashtëzakonisht prestigjin e tij mes kolonisë shqiptare në Bukuresht, Sofje, Egjipt e kudo në mërgatë, duke e shndërruar në pikën e vetme të konvergjencës mbarëkombëtare.
11 vite më vonë, më 28 Nëntor 1912, akti i shpalljes së Pavarësisë ishte fatura e hekurt e një lideri që kishte pranuar të jetonte dekada të tëra nën terrorin juridik të despotizmit osman, për t’i imponuar përfundimisht Fuqive të Mëdha projektin e shtetformimit shqiptar.
DOKUMENTI ZYRTAR I ARKIVIT OSMAN
PËRMBLEDHJE: Lidhur me vendimin për ekzekutimin dhe konfiskimin e pronës së Ismail Kemalit të Vlorës, një nxitës shqiptar i cili iku në Athinë.
Kodi Arkivor: BOA. Y.PRK.AZN. D:22 G:3 (28.M.1319 / 5 Maj 1317 / 18 Maj 1901)
Burimi: Ministria e Drejtësisë dhe Çështjeve Fetare (Nr. 170)
“Pretendohet se i arratisuri Ismail Kemal nga Vlora, i cili u akuzua për krimin e arratisjes në Athinë dhe përpjekje për të nxitur trazira dhe kryengritje në Shqipëri, për të krijuar një principatë atje, për të ftuar shqiptarët në një aleancë me grekët, për të përgatitur dhe dërguar në Shqipëri dokumente që përmbanin artikuj shpifës dhe tradhtarë kundër Qeverisë së Lartë, për të botuar materiale subversive në Evropë dhe së fundmi për të shkuar në Egjipt dhe për të tentuar të promovonte qëllimet e tij tradhtare edhe atje, u gjykua sot në mungesë në Gjykatën Penale.
Si rezultat i gjyqit, u përcaktua se personi i lartpërmendur guxoi të kryente aktet e lartpërmendura dhe, si pasojë, të krijonte një principatë në një pjesë të vendit. Është vendosur unanimisht, siç u tha nga Zyra e Prokurorit Publik të Gjykatës së Apelit, se i pandehuri u përpoq të largonte kontingjentin shqiptar nga administrata e Portës së Lartë, bazuar në raporte nga figura dhe personalitete të shquara shqiptare, si dhe dokumente me shkrim nga Komisioneri i Jashtëzakonshëm i Egjiptit dhe Ambasada Perandorake në Berlin; ai të shpallet fajtor për këtë krim dhe të dënohet me vdekje në përputhje me paragrafin e parë të nenit plotësues 54 të Kodit Penal, të përjashtohet nga shërbimi civil në përputhje me nenin 31 të Kodit të Procedurës Civile, dhe pasuritë e tij, të cilat tashmë janë urdhëruar të sekuestrohen, të administrohen në përputhje ngushtë me dispozitat e nenit 377 të Kodit të Procedurës Penale. […]”
Më 28 të Muharremit 1319 / 5 të Majit 1317 (18 Maj 1901)
Ministri i Drejtësisë, Abdurrahman
Shënim: Në disa lajme, imazhet gjenden nga interneti, që konsiderohen të jenë në domenin publik. Nëse dikush pretendon pronësinë, ne do të citojmë autorin, ose, sipas kërkesës, do të heqim menjëherë imazhin.
Bashkohu me kanalin e NOA WhatsApp për lajmet më të fundit direkt në celularin tënd






