Beograd, 15 nëntor 2026 – Serbia ka hyrë në një epokë të panjohur politike, teksa fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit i dha fund pushtetit 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit. E lindur pas dy vitesh protestash masive të nisura pas tragjedisë së shembjes së strehës në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit ku humbën jetën 16 persona, kjo lëvizje qytetare mori besimin e mbi 2.3 milionë votuesve me premtimin për të rikthyer sundimin e ligjit dhe për të goditur korrupsionin.

Ndërsa në rrugët e Beogradit tashmë protestojnë mbështetësit e pushtetit të rrëzuar, sfida e parë e qeverisë së re është gjurmimi i pasurive të dyshuara si të vjedhura në epokën e teknologjisë digjitale. Siç shpjegon Nemanja Nenadiq, drejtor programor i organizatës Transparenca Serbia, mjetet moderne lehtësojnë gjurmimin e lëvizjeve financiare, por njëkohësisht mundësojnë transferimin e fondeve jashtë vendit brenda sekondash, duke ua vështirësuar autoriteteve rikuperimin e tyre.

5 tetori 2000 kundrejt 25 tetorit 2026 dhe rasti i “Alta Bankës”

Kjo kthesë e madhe sjell në vëmendje 5 tetorin e vitit 2000, kur Opozita Demokratike e Serbisë (DOS) rrëzoi Sllobodan Millosheviqin. Por ndryshe nga ajo periudhë, kur prioriteti ndërkombëtar ishte ekstradimi në Hagë për krime lufte dhe sanksionet e izolonin regjimin duke i penguar zyrtarët të nxirrnin paratë jashtë, sot beteja fokusohet te korrupsioni sistemik dhe kapja e shtetit.

Një sinjal i shpejtësisë së zhvillimeve të reja u dha më 2 nëntor me arrestimin e Davor Macurës, pronarit të “Alta Bankës”. E themeluar në vitin 2019, kjo bankë u rrit me ritme marramendëse duke thithur llogaritë e gjigantëve shtetërorë si Elektroekonomia e Serbisë. Pasi Banka Popullore i hoqi licencën për përkeqësim të gjendjes financiare, Macura u vu në pranga nën akuzën se ka nxjerrë rreth 380 milionë euro nga thesari i bankës, akuza të cilat ai i ka mohuar.

“Ka ndodhur një përpjekje që ndoshta nuk ishte bashkërenduar mjaftueshëm nga njerëzit që, gjatë regjimit të mëparshëm apo atij që ende është në pushtet, kishin mundësi të kontrollonin shuma të mëdha parash. Prandaj, ekziston rreziku që të nxjerrim përfundime vetëm nga ajo që shohim, ndërsa të na shpëtojë ajo që mbetet e fshehur,” paralajmëron Nenadiq.

Përplasja për drejtësinë, projekti 3.4 miliardë eurosh EXPO 2027 dhe kthesa e Zorana Mihajlloviqit

Arrestimet e realizuara menjëherë pas zgjedhjeve nga të njëjtët prokurorë që shërbenin edhe nën qeverisjen e Vuçiqit kanë ngritur pikëpyetje mbi çlirimin e institucioneve nga presioni politik—një shqetësim që e kishte evidentuar edhe Komisioni Evropian në raportin e tij të 4 nëntorit. Megjithatë, ish-zyrtarët e pushtetit të kaluar e cilësojnë këtë valë hetimesh si “terror dhe përndjekje politike”.

Këtë narrativë e mbron sot edhe ish-zëvendëskryeministrja Zorana Mihajlloviq, e cila u shfaq në një protestë në Sheshin Nikolla Pashiq në mbështetje të televizionit pro-qeveritar “Informer”, të cilit rregullatori REM sapo i kishte ndaluar reklamat. Ndonëse në vitin 2024 ajo e kishte cilësuar projektin gjigant EXPO 2027 si një “metodë të organizuar për korrupsion” dhe partinë e Vuçiqit si një “automat për t’u pasuruar”, sot Mihajlloviq relativizon kritikat, duke pretenduar se nuk kishte informacion të plotë dhe se lufta kundër korrupsionit po përdoret thjesht si pretekst politik.

Çfarë fshihet pas EXPO 2027: Projekti që parashikon ekspozitën ndërkombëtare në Surçin (maj–gusht 2027), një stadium me 52 mijë vende dhe infrastrukturë të re rrugore, vlerësohet nga Këshilli Fiskal se do të kushtojë deri në 3.4 miliardë euro. Punimet kryhen nga kompania kineze “Power China” në bazë të një ligji të posaçëm të vitit 2023 që lejoi dhënien e kontratave publike pa tender.

Një demokraci e re nga fakultetet: Pse ky ndryshim nuk i ngjan asgjëje të parë më parë

Për historianen e Universitetit të Beogradit, Dubravka Stojanoviq, fitorja e studentëve është një fenomen krejtësisht i paprecedentë. Ndryshe nga viti 2000 kur ndryshimin e sollën partitë politike të ndara mes Zoran Gjingjiqit dhe Vojisllav Koshtunicës, këtë herë regjimin e mposhti një lëvizje horizontale shoqërore pa liderë individualë, e organizuar përmes mbledhjeve të hapura pesëorëshe dhe grupeve të punës në çdo fakultet të Serbisë.

Ky organizim unik solli një hartë krejtësisht të re parlamentare për seancën konstituive të 17 nëntorit:

Lista Studentore: Siguron shumicën e re me 140 deputetë.

Partia Përparimtare Serbe (SNS) e Vuçiçit: Kalon në opozitë me 103 mandate (rreth 1.7 milionë vota).

Partitë e pakicave kombëtare: Mbeten pjesë e Kuvendit, ndërsa partitë tradicionale opozitare dhe socialistët e Ivica Daçiqit (për herë të parë që nga viti 2000) mbeten jashtë parlamentit.

“Ne besonim se ndryshimi duhej të fillonte me përballjen me luftërat e viteve ’90 dhe politikën që na çoi drejt tyre. Por studentët kanë treguar se ekziston edhe një rrugë tjetër. Mendoj se nuk na mbetet gjë tjetër veçse t’u besojmë, sepse ne nuk kemi arritur të bëjmë asgjë,” përfundon Stojanoviq, duke lënë të hapur sfidën e madhe se si vendimmarrja e drejtpërdrejtë e asambleve studentore do të përkthehet në qeverisje efikase të shtetit.