NOA ANALIZË / Europa si premtim, disiplina si kusht dhe gjobat për protestuesit, mesazhet e Ramës nga Asambleja e PS

Në fjalimin e mbajtur në Gjirin e Lalzit, Edi Rama ndërtoi një argument për vazhdimësinë e pushtetit mbi perspektivën europiane të Shqipërisë. Por mes paralajmërimeve për protestuesit, kërkesës për disiplinë partiake dhe qëndrimeve për Ballukun e Veliajn, u shfaq edhe mënyra se si kryeministri kërkon të menaxhojë kundërshtimin, brenda dhe jashtë shumicës së tij.

Në politikë, rëndësi nuk ka vetëm ajo që një drejtues thotë, por edhe ajo që zgjedh të theksojë në një moment të caktuar. Në Asamblenë Kombëtare të Partisë Socialiste, të zhvilluar këtë të shtunë, 14 nëntor, pjesërisht me dyer të mbyllura në Gjirin e Lalzit, kryeministri Edi Rama foli për Bashkimin Europian, protestat, drejtësinë dhe disiplinën e partisë.

Fjalimi u paraqit si një mesazh drejtuar jo vetëm socialistëve, por edhe qytetarëve që e kanë mbështetur qeverinë dhe atyre që nuk e kanë votuar. Megjithatë, përtej kësaj hapjeje, ndërhyrja e Ramës nxori në pah disa kufij të qartë politikë: nevojën për të ruajtur drejtimin aktual, kundërshtimin e bllokimit të rrugëve gjatë protestave dhe kërkesën që shumica socialiste të funksionojë si një skuadër e disiplinuar.

Ky ishte kontrasti kryesor i fjalimit: një horizont europian që kërkon mbështetje sa më të gjerë, i shoqëruar me një gjuhë të fortë për rregullin, kontrollin dhe përgjegjësinë individuale.

Europa, argumenti më i fortë për vazhdimësinë

Rama e vendosi procesin e integrimit europian në qendër të mesazhit të tij. Përmes këtij argumenti, ai e paraqiti vazhdimësinë politike si një faktor të rëndësishëm për të mos humbur ritmin e afrimit me Bashkimin Europian.

Duke iu referuar raportit më të fundit të Komisionit Europian për zgjerimin, kryeministri theksoi rekomandimin që Këshilli Europian të nisë gjatë vitit 2027 përgatitjet për hartimin e traktatit të anëtarësimit të Shqipërisë.

“Është një togfjalësh që shfaqet për herë të parë në rrugëtimin europian të Shqipërisë: Traktati i anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian”, deklaroi ai.

Ky është një dallim me rëndësi: bëhet fjalë për përgatitjet e mundshme për traktatin e anëtarësimit, jo për një datë të konfirmuar të hyrjes së Shqipërisë në BE. Por në mesazhin politik të Ramës, viti 2027 merr peshën e një afati që kërkon përqendrim dhe vazhdimësi.

Në këtë mënyrë, debati për drejtimin e qeverisë zhvendoset drejt një pyetjeje më të madhe: a duhet të rrezikohet ritmi i procesit europian nga konfliktet politike të momentit? Është një argument i fuqishëm për mbështetësit e qeverisë, por që nuk e zëvendëson vetvetiu debatin mbi përgjegjësinë dhe llogaridhënien e saj.

Protesta, kufiri i së drejtës dhe fatura e gjobave

Pjesa më e drejtpërdrejtë e fjalimit iu kushtua protestave dhe bllokimit të rrugëve. Rama kundërshtoi akuzat për dhunë policore, duke i cilësuar ato si një “legjendë urbane”, dhe solli si shembull një episod nga vizita e tij në Dublin.

Ai tregoi se një protestues kishte hedhur një vezë në drejtim të tij dhe se policia irlandeze kishte ndërhyrë. Përmes kësaj historie, kryeministri kërkoi të argumentonte se ndërhyrja policore dhe sanksionet për pengimin e qarkullimit nuk janë një praktikë e veçantë shqiptare.

Por mesazhi kryesor nuk ishte krahasimi me Irlandën. Ishte paralajmërimi se gjobat e vendosura për bllokimin e rrugëve duhet të ekzekutohen plotësisht.

“Gjobat duhen ekzekutuar deri në fund. E drejta për të zënë rrugën pa leje nga policia duhet të mos ekzistojë pa pasojën e gjobës përkatëse”, tha Rama.

Argumenti i tij mbështetet te mbrojtja e qarkullimit dhe e të drejtave të qytetarëve që nuk marrin pjesë në protestë. Por këtu lind edhe çështja themelore për çdo demokraci: si vendoset ekuilibri mes së drejtës për të protestuar dhe detyrimit të shtetit për të garantuar rendin publik?

Kjo është një çështje që nuk zgjidhet vetëm me shembuj nga vende të tjera. Ajo kërkon që çdo kufizim dhe çdo sanksion të jenë të mbështetur në ligj, të zbatohen në mënyrë të barabartë dhe të jenë proporcionalë me shkeljen konkrete. Fjalimi i Ramës ishte i qartë në kërkesën për zbatimin e gjobave; më pak hapësirë iu kushtua kësaj ane të debatit.

Disiplina e PS-së, forcë organizative apo kufizim i debatit?

Në pjesën që lidhej me funksionimin e Partisë Socialiste, Rama zgjodhi metaforën e skuadrës sportive. Një shumicë, sipas tij, nuk mund të arrijë objektivat nëse çdo pjesëtar vepron sipas ambicies personale.

“Nuk ka skuadër që fiton trofe pa disiplinë; nuk ka skuadër që fiton finale të mëdha pa disiplinë”, deklaroi kryetari socialist.

Ai kritikoi ata që, sipas tij, kërkojnë të tërheqin vëmendje individuale ose të përfitojnë nga sukseset e përbashkëta pa marrë përsipër përgjegjësitë përkatëse.

Mesazhi ishte i kuptueshëm: përballë opozitës, kritikave dhe asaj që Rama e përshkroi si një valë manipulimi e dezinformimi, Partia Socialiste duhet të ruajë kohezionin.

Por disiplina dhe demokracia e brendshme nuk janë e njëjta gjë. Një parti mund të ketë nevojë për qëndrime të përbashkëta dhe njëkohësisht për debat mbi mënyrën se si arrihen ato. Pikërisht këtu qëndron pyetja që fjalimi e lë të hapur: ku përfundon disiplina e domosdoshme për qeverisje dhe ku fillon kufizimi i mendimit ndryshe?

Në një parti që mban pushtetin prej vitesh, kjo pyetje ka rëndësi jo vetëm për anëtarësinë, por edhe për mënyrën se si merren vendimet që ndikojnë te qytetarët.

Balluku dhe drejtësia, një vijë ndarëse e prerë

Një tjetër moment domethënës ishte qëndrimi i kryeministrit për Belinda Ballukun. Përballë pretendimeve se kishte ndërhyrë politikisht për ta mbrojtur, Rama këmbënguli te ndarja e pushteteve dhe përgjegjësia individuale përballë drejtësisë.

“Kush ka një problem me drejtësinë e ka personal, të vetin me avokatët e vet. Unë dhe Partia Socialiste nuk bëjmë avokatinë e askujt”, deklaroi ai.

Ky formulim mund të lexohet si një përpjekje për ta ndarë përgjegjësinë politike të partisë nga çështjet individuale të përfaqësuesve të saj. Ai nuk përbën në vetvete një qëndrim mbi fajësinë apo pafajësinë e Ballukut, por vendos një kufi të qartë për mbrojtjen që Rama thotë se është i gatshëm të ofrojë publikisht.

Në thelb, kryeministri kërkoi të përcillte mesazhin se mbështetja politike nuk duhet të ngatërrohet me mbrojtjen juridike. Megjithatë, për një forcë qeverisëse, mbetet i veçantë edhe debati mbi përgjegjësinë politike dhe standardet që zbatohen ndaj drejtuesve të saj, pavarësisht rrugës së një hetimi gjyqësor.

Veliaj, mes kritikës së paraburgimit dhe nevojës për zëvendësim

Qëndrimi për Erion Veliajn ishte më i ndërlikuar. Rama përsëriti kritikat ndaj paraburgimit të kryebashkiakut të Tiranës, të cilin e cilësoi absurd dhe problem për funksionimin demokratik.

“Nuk mund t’i marrësh ti kryeqytetit kryetarin e zgjedhur dhe t’ia mbyllësh brenda pa gjyq”, u shpreh ai.

Por në të njëjtën kohë, kryeministri mbrojti argumentin se një qytet nuk mund të mbetet pa drejtim efektiv vetëm sepse kryetari i zgjedhur është ende formalisht në detyrë.

Rama e paraqiti këtë si një dallim mes kritikës ndaj paraburgimit dhe nevojës së institucionit për të funksionuar. Ai theksoi se nuk po shprehej për themelin e çështjes penale të Veliajt.

Këto dy pozicione nuk janë domosdoshmërisht të papajtueshme në parim: mund të kundërshtohet një masë paraburgimi dhe njëkohësisht të kërkohet zgjidhje për funksionimin e një bashkie. Por në planin politik, ato krijojnë një tension të dukshëm.

Rama e konsideron problem largimin e kryebashkiakut të zgjedhur nga ushtrimi i detyrës përmes paraburgimit, ndërsa pranon mundësinë që ai të zëvendësohet për shkak të pamundësisë për ta ushtruar atë. Pikërisht dallimi mes këtyre dy qëndrimeve mbetet pika më delikate e mesazhit të tij për Tiranën.

Fjalimi i Ramës në Asamblenë e PS-së mund të lexohet si një përpjekje për të mbajtur nën kontroll disa fronte njëkohësisht: presionin e protestave, debatet brenda shumicës, marrëdhënien me drejtësinë dhe sfidën e integrimit europian.

Në secilin rast, kryeministri ofroi një bosht të ngjashëm argumentimi. Për protestat kërkoi respektimin e rregullave dhe ekzekutimin e gjobave. Për socialistët kërkoi disiplinë. Për çështjet individuale me drejtësinë vendosi distancë. Për qeverisjen e Tiranës mbrojti nevojën për funksionim institucional. Dhe mbi të gjitha vendosi objektivin europian.

Kjo e bën fjalimin më shumë sesa një ndërhyrje të zakonshme partiake. Ai përshkruan modelin e drejtimit që Rama kërkon të ruajë: një shumicë të bashkuar, me kontroll të fortë politik dhe me integrimin europian si argument kryesor për vazhdimësinë.

Por suksesi i një modeli të tillë nuk matet vetëm me aftësinë për të ruajtur disiplinën apo për të fituar beteja politike. Matet edhe me hapësirën që u lë kritikave, protestës, institucioneve dhe debatit të brendshëm.

Dhe kjo mbetet pyetja kryesore pas Asamblesë së Lalzit: a po e përdor Rama perspektivën europiane për të forcuar institucionet dhe besimin publik, apo gjithnjë e më shumë për të kërkuar rreshtim politik rreth drejtimit të tij?