Bruksel, 13 nëntor 2026 – Qytetet kryesore evropiane po bëjnë thirrje gjithnjë e më këmbëngulëse për një ndalim të plotë të filtrave të cigareve, duke argumentuar se ato përbëjnë një nga burimet më të rëndësishme të ndotjes urbane dhe mjedisore, pa ofruar ndërkohë asnjë përfitim të provuar shëndetësore për vetë duhanpirësit.

Nga Brukseli dhe Mynihu e deri te Dublin-i dhe Xhenova, autoritetet bashkiake po bashkojnë forcat për të ushtruar presion të drejtpërdrejtë mbi Bashkimin Evropian, me qëllim ndërmarrjen e një ndryshimi rrënjësor në mënyrën se si prodhohen, qarkullohen dhe rregullohen produktet e duhanit në tregun e përbashkët.

Sipas hulumtimeve të publikuara nga media, qytetet po marrin pjesë aktive në fushatën “Jo Filtër (Plastik)”, një nismë e promovuar nga qeveria holandeze e cila mbështetet gjerësisht nga bashki të ndryshme, autoritete të menaxhimit të ujërave të zeza dhe organizata të shumta mjedisore.

Kjo kërkesë emergjente vjen në një moment tejet kritik, pasi Bashkimi Evropian po rishikon dy korniza kyçe legjislative, duke hapur kështu rrugën e mundshme drejt heqjes totale të filtrave ose ndalimit të rreptë të plastikës që ato përmbajnë.

30% e mbeturinave në Bruksel janë bishta cigaresh

Përmasat alarmante të këtij fenomeni pasqyrohen qartë në shifrat zyrtare të paraqitura nga autoritetet bashkiake të kryeqytetit belg.

Sipas anëtarit të këshillit bashkiak të Brukselit përgjegjës për pastrimin, Anas Ben Abdelmoumen, bishtat e cigareve përbëjnë plot 30% të të gjitha mbeturinave që ndodhen në hapësirat publike të qytetit.

“Bishtat e cigareve përfaqësojnë një shifër mbresëlënëse prej 30% të të gjitha mbeturinave në qytetin e Brukselit. Këto mbeturina jo vetëm që degradojnë imazhin e qytetit tonë, por heqja e tyre vendos një barrë të rëndë financiare dhe administrative mbi shërbimet e pastrimit,” theksoi ai.

Një panoramë e ngjashme konstatohet edhe në qytete të tjera evropiane, si në Hagë, ku kostoja vjetore e pastrimit dhe mbledhjes së bishtave të cigareve kap shifrën e rreth 2 milionë eurove.

Zëvendëskryetarja e bashkisë holandeze, Isabel Bruders, vlerëson se ky rishikim i legjislacionit evropian përbën dritaren e duhur kohore për të zgjidhur rrënjësisht problemin.

“Ne mbështesim fuqimisht ndalimin e të gjitha filtrave të cigareve, pavarësisht nga lloji i materialit prej të cilit janë prodhuar,” u shpreh ajo.

Pse filtrat konsiderohen një kërcënim i rëndë mjedisor?

Pjesa dërrmuese e filtrave të cigareve në treg prodhohen nga acetati i celulozës, një lloj plastike me bazë bimore që shquhet për rezistencën e lartë dhe pamundësinë e degradimit të shpejtë në mjedisin natyror. Edhe pse në treg ekzistojnë disa alternativa të konsideruara të biodegradueshme, përdorimi i tyre nga kompanitë e duhanit mbetet jashtëzakonisht i kufizuar.

Nga ana e lor, industria e duhanit është përpjekur vazhdimisht që acetati i celulozës të njihet zyrtarisht si një material i qëndrueshëm dhe miqësor ndaj mjedisit, me qëllim që të përjashtohet nga rregullat e rrepta të legjislacionit evropian mbi plastikën njëpërdorimshe.

Megjithatë, autoritetet vendore dhe organizatat mjedisore shprehen të bindura se zëvendësimi i thjeshtë i plastikës me një material tjetër alternativ nuk do ta zgjidhte përfundimisht krizën e ndotjes.

Ekspertët shpjegojnë se hapja e mundësisë për përdorimin e materialeve alternative mund të krijojë një boshllëk të rrezikshëm ligjor. Kjo do t’u lejonte prodhuesve të përdorin substanca që në letër nuk klasifikohen teknikisht si plastikë, por që në praktikë mbeten po aq të dëmshme dhe toksike për ekosistemin tokësor dhe ujor.

A e mbrojnë vërtet filtrat shëndetin e duhanpirësve?

Përtej dëmeve të mëdha mjedisore, fushata evropiane ngre një pikëpyetje thelbësore edhe mbi dobinë e vërtetë të filtrave për shëndetin e njeriut.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) mbështet hapur ndalimin ose heqjen graduale të tyre, duke argumentuar se filtrat nuk sjellin asnjë lloj përfitimi të provuar mjekësor për duhanpirësit.

“Filtri i cigareve është sendi që hidhet më shpesh në mjedis, përmban plastikë, shkakton ndotje toksike dhe sjell kosto të jashtëzakonshme për bashkitë. Për më tepër, ai nuk e bën kurrsesi pirjen e duhanit më pak të dëmshme,” deklaroi kreu i fushatës, Carl Beerenfenger, nga organizata holandeze Fair Resource Foundation, i cili i cilëson filtrat si një ndër mashtrimet më të mëdha në historinë moderne.

Një qëndrim të ngjashëm ndan edhe Yogi Hedlin, filozof mjedisor dhe shkencëtar i shëndetit publik në Universitetin Erasmus të Roterdamit. Sipas tij, prania e filtrit krijon një iluzion fals mbrojtjeje tek konsumatori, duke sugjeruar se ai ndalon substancat më të rrezikshme të duhanit.

“Nuk filtron asnjë nga substancat që shkaktojnë kancer dhe nuk kryen ndonjë funksion real si filtër. Në thelb, është thjesht një ndryshim sipërfaqësor ngjyre që mashtron mendjen e njeriut, duke e bërë të besojë se është më i sigurt nga sa është në të vërtetë,” shpjeguje Hedlin.

Në mbështetje të këtij argumenti, ai kujton një çështje gjyqësore historike të zhvilluar në SHBA në vitin 2006, ku gjykata konstatoi se kompanitë e duhanit kishin mashtruar qëllimisht konsumatorët duke i promovuar cigaret e ashtuquajtura “të lehta” apo “me pak katran” si alternativa më të sigurta për shëndetin.

Cili është qëndrimi i kompanive të duhanit?

Nga ana e tyre, prodhuesit dhe përfaqësuesit e industrisë së duhanit hedhin poshtë pretendimet se filtrat nuk kanë asnjë funksion të dobishëm teknik.

Nathan Jones, kreu i strategjisë rregullatore evropiane në kompaninë British American Tobacco, argumenton se filtrat luajnë rol në uljen e ekspozimit ndaj përbërësve të caktuar toksikë gjatë konsumit.

“Nuk ekziston një cigare e sigurt, qoftë me ose pa filtër. Megjithatë, hulumtimet tona tregojnë se filtrat ndihmojnë në kufizimin e ekspozimit ndaj disa substancave të dëmshme dhe na ndihmojnë të përmbushim standardet evropiane që rregullojnë emetimet e cigareve. Po të kishte një alternativë të zbatueshme në shkallë të gjerë industriale, ne do ta përdornim, por aktualisht nuk ka,” u shpreh ai.

Organizata Tobacco Europe i bën thirrje Komisionit Evropian që të fokusojë energjitë te ndërgjegjësimi i publikut, zbatimi më efektiv i gjobave kundër hedhjes së mbeturinave vend e pa vend, si dhe te nxitja e inovacionit për të gjetur zgjidhje të tjera alternative, në vend të masave drastike të ndalimit.

A do t’i ndalojë përfundimisht BE-ja filtrat e cigareve?

Debati rreth kësaj çështjeje tashmë është gdhendur fuqishëm në axhendën legjislative të Bashkimit Evropian.

Komunat dhe aktivistët argumentojnë se rregullat ekzistuese të “përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit”, të cilat detyrojnë kompanitë e duhanit të kontribuojnë financiarisht për pastrimin e mbeturinave urbane, kanë dështuar të ulin ndjeshëm shkallën e ndotjes në terren.

Kjo ka shtyrë autoritetet lokale që të kërkojnë masa shumë më të ashpra. Rishikimi i ardhshëm i Direktivës për Produktet e Duhanit po shihet si mundësia e artë ligjore për të vendosur një ndalim të plotë të tyre në të gjithë bllokun.

Nëse ky variant nuk siguron konsensusin e nevojshëm politik, një rishikim paralel i Direktivës për Plastikat Njëpërdorimëshe mund të shërbejë të paktën për të ndaluar përdorimin e elementit plastik brenda vetë filtrave.

Qeveria holandeze bën të ditur se po përqendrohet paraprakisht te ky opsion i dytë, pa përjashtuar megjithatë mundësinë e përdorimit të legjislacionit të posaçëm për duhanin nëse përpjekja e parë institucionale nuk arrin rezultatin e dëshiruar.