Bruksel, 13 nëntor 2026 – Një raport i publikuar nga Parlamenti Europian analizon ecurinë e Shqipërisë në procesin e Integrimit Europian, duke evidentuar arritjet, problematikat dhe sfidat që vendi duhet të adresojë në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian.

Parlamenti Europian ka vlerësuar hapjen e të gjashtë grupkapitujve të negociatave dhe mbylljen e përkohshme të tre kapitujve të parë. Në dokument thuhet se SPAK dhe Byroja Kombëtare e Hetimit kanë shënuar rezultate në hetimin e korrupsionit në nivele të larta, por vendi vijon të përballet me probleme në sundimin e ligjit, pavarësinë e institucioneve dhe funksionimin e administratës.

Shqipëria është renditur mes vendeve më përpara në procesin e zgjerimit të Bashkimit Europian, duke shënuar përparim të shpejtë në negociatat e anëtarësimit. Megjithatë, raporti tërheq vëmendjen se përparimi në miratimin e ligjeve dhe hapjen e kapitujve nuk është shoqëruar në të njëjtën masë me rezultate konkrete në funksionimin e institucioneve dhe zbatimin e reformave.

Negociatat me BE-në dhe objektivi i vitit 2027

Sipas raportit, integrimi europian ka qenë një nga prioritetet kryesore të politikës së jashtme dhe të brendshme të Shqipërisë që prej rënies së komunizmit. Dokumenti kujton se Shqipëria iu bashkua Procesit të Stabilizim-Asociimit në vitin 1999, nënshkroi Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit në vitin 2006, aplikoi për anëtarësim në vitin 2009 dhe mori statusin e vendit kandidat në vitin 2014.

Negociatat e anëtarësimit u hapën në korrik të vitit 2022, ndërsa gjatë viteve 2024–2025 Shqipëria arriti të hapë të gjashtë grupkapitujt negociues. Një tjetër moment i rëndësishëm ishte maji i vitit 2026, kur vendi përmbushi kriteret e ndërmjetme për grupkapitullin e parë që lidhet me çështjet themelore të anëtarësimit, duke vijuar në korrik 2026 me mbylljen e përkohshme të tre kapitujve të parë.

Raporti vlerëson se Shqipëria synon të përfundojë negociatat deri në fund të vitit 2027, por e cilëson këtë objektiv ambicioz. Sipas autorëve, arritja e tij nuk do të varet vetëm nga ritmi i negociatave, por sidomos nga zbatimi i qëndrueshëm i reformave në drejtësi, luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Reforma në drejtësi dhe rezultatet e SPAK

Reforma në drejtësi e nisur në vitin 2016 vlerësohet si një nga ndryshimet më të rëndësishme institucionale në Shqipëri. Procesi i vettingut për gjyqtarët dhe prokurorët ka sjellë një ristrukturim të gjerë të sistemit gjyqësor, duke konfirmuar, larguar ose nxitur dorëheqjen e një pjese të konsiderueshme të magjistratëve, çka dëshmon vullnetin politik për adresimin e problemeve, pavarësisht vështirësive të krijuara në funksionimin e institucioneve.

Një vlerësim pozitiv jepet për Prokurorinë e Posaçme, SPAK, dhe Byronë Kombëtare të Hetimit, të cilat kanë krijuar një bilanc në rritje në hetimin e çështjeve të korrupsionit në nivele të larta dhe në trajtimin e rasteve që përfshijnë zyrtarë të lartë dhe persona me ndikim politik.

Megjithatë, raporti thekson se dënimet në çështjet e profilit të lartë duhet të konsolidohen më tej. Po ashtu, ngrihen shqetësime për ndikimin politik në zbatimin e ligjit jashtë SPAK-ut, si dhe për efektivitetin e sekuestrimit dhe rikuperimit të pasurive të përfituara në mënyrë të paligjshme.

Korrupsioni, sundimi i ligjit dhe problemet e qeverisjes

Pavarësisht progresit në reformën ligjore, dokumenti evidenton një hendek mes ndryshimeve të miratuara në letër dhe rezultateve konkrete në funksionimin e institucioneve. Sundimi i ligjit, pavarësia e gjyqësorit, lufta kundër korrupsionit dhe respektimi i të drejtave themelore mbeten ndër fushat kryesore ku Shqipëria duhet të përparojë.

Raporti ndalet edhe te polarizimi i fortë politik, marrëdhëniet konfliktuale mes partive dhe krizat e përsëritura institucionale që kanë shoqëruar periudhën pas komunizmit. Përqendrimi i pushtetit politik dhe dominimi i një partie në disa periudha kanë ngritur shqetësime për funksionimin e mekanizmave të kontrollit dhe balancës së pushteteve.

Po ashtu, aktorë të opozitës dhe të shoqërisë civile kanë ngritur pikëpyetje për zbatimin selektiv të reformave në drejtësi dhe përdorimin e procedimeve antikorrupsion në çështje me ndjeshmëri politike. Treguesit ndërkombëtarë dhe vlerësimet e Bankës Botërore evidentojnë mangësi në pavarësinë e gjyqësorit, lirinë e medias, pluralizmin dhe llogaridhënien, ndonëse vërehen përmirësime graduale.

Media, shoqëria civile dhe protestat për projektin në Zvërnec

Raporti vëren se organizatat e shoqërisë civile, institucionet akademike dhe mediat e pavarura kanë luajtur rol aktiv në mbikëqyrjen e proceseve, por Komisioni Europian ka evidentuar shqetësime për përqendrimin e pronësisë së medias, qëndrueshmërinë financiare të shoqërisë civile dhe kufizimet ndaj gazetarisë investigative.

Dokumenti ndalet edhe te protestat e zhvilluara në Tiranë në qershor të vitit 2026 kundër projektit zhvillimor në zonën e Zvërnecit, të cilat nisën për mungesën e transparencës, standardet mjedisore dhe rrezikun e tjetërsimit të pronës shtetërore, duke u shndërruar në një reagim më të gjerë për qeverisjen e mirë.

Parlamenti Europian shprehu shqetësime për projektin në Zvërnec dhe kërkoi pezullimin e procedurave të reja të lejeve deri në garantimin e përputhshmërisë me standardet e BE-së, si dhe rishikimin e ndryshimeve të vitit 2024 në ligjin për zonat e mbrojtura.

Politika e jashtme, integrimi ekonomik dhe mbështetja e qytetarëve

Në fushën e politikës së jashtme, Shqipëria vlerësohet me përputhshmëri të plotë me qëndrimet dhe masat kufizuese të Bashkimit Europian, përfshirë ato pas agresionit rus ndaj Ukrainës. Anëtarësimi në NATO dhe orientimi euroatlantik e vendosin vendin në të njëjtën linjë me partnerët perëndimorë, ndonëse rekomandohet forcimi i qëndrueshmërisë ndaj kërcënimeve hibride dhe dezinformimit.

Mbështetja e qytetarëve për integrimin europian cilësohet si një nga pikat më të forta të vendit, duke qëndruar në mënyrë të qëndrueshme mbi 92 për qind, ndër nivelet më të larta në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, raporti paralajmëron se ky konsensus shoqëror nuk duhet të ngatërrohet me kënaqësinë e qytetarëve për ritmin dhe mënyrën e realizimit të reformave.

Në planin ekonomik, integrimi me tregun europian i nisur me Procesin dhe Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit e ka bërë BE-në partnerin kryesor tregtar dhe të investimeve për Shqipërinë, proces që plotësohet nga bashkëpunimi në Komunitetin e Energjisë, CEFTA dhe Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor.

Shqipëria si një nga dy vendet më të avancuara në rajon

Në përfundimet e tij, studimi i Parlamentit Europian e rendit Shqipërinë dhe Malin e Zi si dy vendet më të avancuara në procesin aktual të zgjerimit të Bashkimit Europian, duke dëshmuar se angazhimi politik dhe zbatimi i kushteve të BE-së sjellin përshpejtim të negociatave.

Megjithatë, dokumenti nënvizon se hapja e kapitujve dhe miratimi i ligjeve nuk mjaftojnë, pasi realizimi i objektivit për mbylljen e negociatave deri në fund të vitit 2027 do të varet drejtpërdrejt nga aftësia e Shqipërisë për t’i kthyer reformat ligjore në institucione funksionale dhe rezultate të qëndrueshme.