TIRANË — Diskutimi mbi diferencën e jetëgjatësisë mes gjinive ka marrë një vëmendje të re përmes tre studimeve të thelluara të publikuara nga revista mjekësore The Lancet, të cilat trajtojnë shkaqet epidemiologjike, ndikimin e normave shoqërore dhe nevojën për reforma në politikat shëndetësore gjatë Muajit të Shëndetit të Burrave.

Statistikat globale tregojnë se jetëgjatësia mesatare e burrave është pak mbi 71 vjet, krahasuar me mbi 76 vjet për gratë, ndërsa në vende me sisteme të zhvilluara shëndetësore si Austria, ky hendek arrin në 4.5 vjet, me rreth 80 vjet për burrat kundrejt 84.5 vjet për gratë.

Barrë më e lartë e sëmundjeve dhe vdekshmëri e parakohshme

Analiza e bazuar në Studimin Global të Barrës së Sëmundjeve dëshmon se barra e sëmundjes te burrat — e matur përmes viteve të jetës të rregulluara për aftësi të kufizuar (DALY) — është rreth 16 për qind më e lartë se te gratë në shkallë globale. Në vende të veçanta si Gjermania kjo shifër llogaritet në 14 për qind, ndërsa në Zvicër qëndron në rreth katër për qind.

Faktorët kryesorë që ushtrojnë këtë barrë përfshijnë sëmundjet kardiovaskulare, tumoret malinje, aksidentet rrugore, vetëlëndimin dhe dhunën. Megjithatë, hulumtimi qartëson se burrat nuk vuajnë domosdoshmërisht nga më shumë sëmundje gjatë jetës, por humbasin më shumë vite për shkak të vdekjeve të parakohshme. Në krahun tjetër, gratë priren të jetojnë më gjatë, por kalojnë një pjesë më të madhe të jetës duke përballuar kufizime shëndetësore.

Ndikimi i pritshmërive shoqërore dhe roleve gjinore

Studimi i dytë i publikuar në The Lancet lidh drejtpërdrejt faktorët biologjikë me strukturat e hierarkisë sociale dhe pritshmëritë kulturore ndaj mashkullores. Në shoqëritë ku burrat vazhdojnë të perceptohen si mbajtësit kryesorë ekonomikë të familjes, papunësia ose humbja e statusit financiar shkaktojnë nivele të larta të stresit kronik dhe ankthit.

Normat e ngurta që kërkojnë që burrat të shfaqen gjithmonë të fortë, të pavarur dhe të kontrolluar emocionalisht ndikojnë negativisht te shëndeti mendor. Individët që i shohin vështirësitë psikologjike si shenjë dobësie shpesh zgjedhin t’i fshehin shenjat e depresionit ose të shmangin kërkimin e ndihmës profesionale. Si pasojë, sjelljet e rrezikshme dhe injorimi i sinjaleve të trupit lidhen shpesh gabimisht me nocione të guximit.

Ekspertët e fushës theksojnë se nuk është vetë maskuliniteti ai që dëmton shëndetin, por idetë e ngurta dhe të pandryshueshme se si duhet të sillet një burrë, të cilat në kushte të pafavorshme ekonomike kthehen në rreziqe reale jetësore.

Debati mes biologjisë dhe mjedisit social

Pyetja se në çfarë mase faktorët biologjikë ndikojnë në këtë diferencë mbetet e hapur. Sipas demografëve, të dhënat nga studimet krahasuese mbi popullata homogjene, siç është i ashtuquajturi "studim i manastirit" mes murgjve dhe murgeshave, sugjerojnë se vetëm 20 deri në 25 për qind e ndryshimit të jetëgjatësisë mund t’i atribuohet biologjisë, ndërsa pjesa dërrmuese lidhet me stilin e jetesës, sjelljet ndaj shëndetit dhe mjedisin e punës.

Faktorë të tillë si puna fizike e rëndë, puna me turne, rreziqet e larta të aksidenteve në industri apo ndërtim, si dhe konsumi më i lartë i duhanit dhe alkoolit, përkeqësohen më tej nga pabarazitë socioekonomike. Hendeku shëndetësor mes grupeve të ndryshme të të ardhurave brenda vetë gjinisë mashkullore mund të jetë shpesh më i madh se vetë diferenca gjinore në popullatë.

Nevoja për politika shëndetësore të orientuara

Studimi i tretë kërkon që shëndeti i burrave të integrohet në mënyrë më sistematike në politikat publike dhe sistemet shëndetësore kombëtare. Kjo kërkon krijimin e shërbimeve të këshillimit lehtësisht të qasshme, përmirësimin e fushatave të komunikimit shëndetësor dhe ndërtimin e programeve parandaluese që adresojnë rreziqet specifike të secilës moshë.

Mjekët dhe studiuesit sugjerojnë një qasje të ekuilibruar, e cila merr parasysh si ndryshimet biologjike ashtu edhe realitetin social të individëve, duke garantuar që strukturat mjekësore të mbështesin si gratë ashtu edhe burrat për të ulur vdekshmërinë e parakohshme.