Të dhënat po ngarkohen...
Transmetuar më 01-11-2026, 23:19
13 nëntor 2026, fundi i botës? Studimi shkencor i vitit 1960 që parashikoi pikërisht këtë datë, çfarë thonë shkencëtarët sot
Një publikim i harruar prej dekadash po tërheq vëmendjen për shkak të një date të pazakontë. Tre studiues amerikanë përmendën 13 nëntorin 2026 si një pikë kritike për njerëzimin. Por çfarë parashikon realisht studimi dhe sa qëndron ai përballë të dhënave të sotme?
Ja punimi i plotë shkencor i publikuar 66 vjet më parë
Më 4 nëntor 1960, revista prestigjioze shkencore amerikane Science publikoi një punim me një titull që sot tingëllon tronditës: “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, që në shqip përkthehet “Dita e fundit: E premte, 13 nëntor 2026”.
Autorët e tij ishin Heinz von Foerster, Patricia M. Mora dhe Lawrence W. Amiot, tre studiues të Universitetit të Illinoisit, të cilët analizuan rritjen historike të popullsisë botërore dhe u përpoqën të parashikonin se çfarë do të ndodhte nëse ritmet e atëhershme të shtimit të njerëzimit do të vazhdonin pa ndryshuar.
Studimi, i botuar në vëllimin 132 të revistës Science, në faqet 1291–1295, është autentik dhe gjendet ende sot në arkivat shkencore. Ai nuk lidhet me profeci fetare apo parashikime mistike, por me një model matematikor për zhvillimin demografik.
Si arritën shkencëtarët te data 13 nëntor 2026?
Studiuesit përdorën 24 vlerësime historike të popullsisë botërore, që mbulonin një periudhë prej rreth dy mijë vjetësh, nga fillimi i erës sonë deri në vitin 1958. Duke analizuar këto të dhëna, ata ndërtuan një formulë për të përshkruar shpejtësinë e rritjes së popullsisë.
Modeli sugjeronte se, nëse e njëjta prirje historike do të vazhdonte pandërprerë, numri i njerëzve do t’i afrohej matematikisht pafundësisë rreth vitit 2026. Autorët e shprehën pikën kritike si vitin 2026.87, me një pasiguri prej rreth 5.5 vitesh.
Data e premte, 13 nëntor 2026, u vendos në titullin provokues të studimit. Por ajo nuk ishte një datë e saktë e një katastrofe të vërtetuar. Pafundësia ishte rezultat i formulës, jo një numër real njerëzish që mund të jetonin në Tokë.
Çfarë ka ndodhur realisht deri në vitin 2026?
Kanë kaluar gati 66 vjet nga publikimi dhe realiteti demografik ka ndryshuar ndjeshëm. Popullsia botërore ka vazhduar të rritet, por ritmi i rritjes ka rënë, në vend që të përshpejtohet pafundësisht.
Sipas vlerësimeve të mbështetura në të dhënat e Kombeve të Bashkuara, popullsia botërore në vitin 2026 është rreth 8.3 miliardë banorë. Ndërkohë, ritmi vjetor i rritjes, i cili arriti kulmin mbi 2 për qind në vitet 1960, ka rënë nën 1 për qind.
Parashikimet e OKB-së tregojnë se popullsia botërore mund të arrijë kulmin në rreth 10.3 miliardë banorë në mesin e viteve 2080, përpara se të fillojë të ulet gradualisht. Këto janë projeksione demografike dhe jo siguri absolute.
A paralajmëruan vërtet autorët fundin e njerëzimit?
Një lexim i dokumentit origjinal tregon se autorët po përdornin një rezultat matematikor ekstrem për të ngritur pyetje mbi kufijtë e rritjes së popullsisë dhe aftësinë e shoqërisë për ta menaxhuar atë.
Në pjesën përfundimtare, studiuesit diskutonin mundësinë që njerëzimi të ndikonte vetë në zhvillimin demografik përmes ndryshimeve shoqërore dhe politikave të popullsisë. Kjo tregon se ata nuk e trajtonin të ardhmen si të pandryshueshme.
Studimi përmbante edhe elemente ironie shkencore. Autorët argumentonin se zhvillimi teknologjik kishte ndihmuar historikisht në mbështetjen e një popullsie gjithnjë e më të madhe, por paralajmëronin se një rritje e pakufizuar nuk mund të vazhdonte përgjithmonë në një planet me hapësirë dhe burime të kufizuara.
Pse 13 nëntori 2026 nuk është një datë apokaliptike?
Arsyeja kryesore është se modelet matematikore nuk janë profeci. Ato mbështeten te supozime të caktuara dhe rezultatet ndryshojnë kur ndryshojnë kushtet që i ushqejnë.
Në dekadat që pasuan studimin, rënia e lindshmërisë në shumë vende, ndryshimet ekonomike, arsimimi dhe zhvillimet shoqërore ndikuan në ritmet e rritjes së popullsisë. Prandaj, modeli i vitit 1960 nuk përshkruan më trajektoren e sotme demografike.
Nuk ka asnjë provë shkencore që data 13 nëntor 2026 përfaqëson fundin e botës apo një ngjarje katastrofike të pashmangshme. Ajo mbetet një datë historike e lidhur me një model të vjetër matematikor.
Një paralajmërim që mbetet interesant edhe sot
Megjithëse parashikimi matematikor nuk është realizuar sipas modelit, punimi i vitit 1960 ruan vlerë historike. Ai tregon mënyrën se si shkencëtarët e asaj periudhe përpiqeshin të kuptonin marrëdhënien ndërmjet rritjes së popullsisë, teknologjisë dhe kufizimeve të planetit.
Në prag të 13 nëntorit 2026, mesazhi kryesor nuk është frika nga fundi i botës, por rëndësia e dallimit mes një skenari teorik dhe një parashikimi të mbështetur në të dhënat aktuale.
Plot 66 vjet më vonë, studimi rikthehet në vëmendje jo sepse shkenca ka zbuluar një datë fatale për njerëzimin, por sepse demonstron se sa shumë mund të ndryshojë e ardhmja kur ndryshojnë sjellja njerëzore dhe kushtet shoqërore.
Doomsday
Shënim: Në disa lajme, imazhet gjenden nga interneti, që konsiderohen të jenë në domenin publik. Nëse dikush pretendon pronësinë, ne do të citojmë autorin, ose, sipas kërkesës, do të heqim menjëherë imazhin.
Bashkohu me kanalin e NOA WhatsApp për lajmet më të fundit direkt në celularin tënd