TIRANË — Çdo vit, më 31 tetor, miliona njerëz në mbarë botën festojnë Halloween-in, një nga festat më të veçanta dhe më të pazakonta të kalendarit. Rrugët mbushen me njerëz të maskuar, shtëpitë zbukurohen me kunguj të gdhendur, fantazma, skelete dhe figura të frikshme, ndërsa fëmijët trokasin derë më derë për të kërkuar ëmbëlsira. Pas kostumeve, dekorimeve dhe atmosferës misterioze fshihet një histori mijëravjeçare, e lidhur me besimet e lashta, ndryshimin e stinëve, botën e shpirtrave dhe traditat fetare, e cila ka kaluar nëpër shekuj transformimesh nga një ritual i komuniteteve të lashta evropiane në një fenomen kulturor ndërkombëtar.

Rrënjët më të hershme të Halloween-it lidhen me festivalin e lashtë kelt të quajtur Samhain, i cili kremtohej mbi 2 mijë vjet më parë në territoret që sot përfshijnë Irlandën, Mbretërinë e Bashkuar dhe rajone të tjera të Evropës Perëndimore. Për keltët, Samhain shënonte përfundimin e sezonit të korrjeve dhe fillimin e periudhës së ftohtë të vitit, ku nata që ndante 31 tetorin nga 1 nëntori konsiderohej si momenti kur kufiri ndërmjet botës së të gjallëve dhe të vdekurve bëhej më i brishtë. Besohej se shpirtrat mund të ktheheshin në botën e njerëzve, ndaj organizoheshin rituale, ndizeshin zjarre ceremoniale dhe përdorreshin maskime për t’u mbrojtur nga forcat e padukshme.

Me përhapjen e krishterimit në Evropë, këto traditave popullore u ndërthurën me festimet fetare. Në traditën perëndimore të krishterë, 1 nëntori u caktua si Dita e të Gjithë Shenjtorëve, ndërsa mbrëmja përpara saj njihej si All Hallows’ Eve, shprehje e cila me kalimin e kohës mori formën Halloween. Po ashtu, zakoni i maskimit u kthye me shekuj në një aktivitet popullor, veçanërisht në Irlandë dhe Skoci. Në epokën moderne, kostumet nuk kufizohen më te fantazmat apo shtrigat, por përfshijnë personazhe filmash, figura historike dhe superheronj, duke e kthyer frikën e dikurshme nga e panjohura në një formë krijimtarie dhe argëtimi.

Simboli më i njohur i festës, kungulli i ndriçuar apo Jack-o’-lantern, lidhet me legjendën irlandeze të Stingy Jack, një personazh që mashtroi djallin dhe mbeti i dënuar të endet në errësirë me një dritë brenda një rrepe të gdhendur. Kur emigrantët irlandezë e sollën këtë traditë në Amerikën e Veriut, kungulli u bë alternativa më e përshtatshme sepse ishte më i madh dhe më i lehtë për t’u gdhendur. Po ashtu, tradita e kërkimit të ëmbëlsirave “Trick or Treat” gjen zanafillën te zakonet mesjetare evropiane si souling në Angli dhe guising në Skoci e Irlandë, ku njerëzit e varfër apo të rinjtë vizitonin shtëpitë për ushqim në këmbim të lutjeve apo performancave artistike.

Shtetet e Bashkuara luajtën një rol vendimtar në shndërrimin e Halloween-it në një fenomen global gjatë shekullit XIX dhe XX, veçanërisht pas Luftës së Dytë Botërore, me ndihmën e industrisë së argëtimit dhe kinematografisë, siç ishte filmi i famshëm “Halloween” i vitit 1978. Edhe pse figura si shtrigat, macet e zeza, fantazmat apo ngjyrat portokalli dhe e zeza shoqërohen me këtë festë, historikisht Halloween-i nuk është një festë satanike, por një festë laike dhe kulturore. Sot ajo festohet kudo në botë, duke përfshirë edhe tradita simotëra si Día de los Muertos në Meksikë, si një shembull i jashtëzakonshëm se si traditat ndryshojnë dhe marrin kuptime të reja përgjatë shekujve.