ANKARA — Një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik në brigjet jugore të Turqisë mund të hedhë dritë mbi rrjetet tregtare detare të Mesdheut rreth 5 mijë vjet më parë. Pranë ishullit Kekova, në provincën e Antalyas, arkeologët kanë identifikuar rrënojat e një anijeje që daton në Epokën e Hershme të Bronzit, rreth viteve 2600–2400 para Krishtit.

Në një thellësi prej afërsisht 30 metrash, studiuesit kanë zbuluar më shumë se 30 enë qeramike, përfshirë amfora, si dhe tri spiranca prej guri. Edhe pse struktura prej druri e anijes nuk është ruajtur, ngarkesa e gjetur në fund të detit përbën një burim të rëndësishëm informacioni për tregtinë dhe lëvizjen e mallrave në Mesdheun e lashtë. Mosha e saj është përcaktuar kryesisht përmes studimit të formës dhe dekorimit të qeramikës.

Një nga elementet më interesante të zbulimit janë mbetjet e ruajtura brenda disa prej enëve. Arkeologia Karin Sowada, nga Universiteti Macquarie në Australi, u shpreh e habitur nga sasia e materialit që kishte mbijetuar pas mijëra vjetësh nën ujë.

Lidhur me përjetimin e saj gjatë shqyrtimit të enëve të zbuluara, arkeologia Karin Sowada deklaroi:

"Shikova brenda dhe gati sa nuk rashë të fikët."

Studiuesit po analizojnë përbërjen e këtyre mbetjeve për të përcaktuar nëse bëhet fjalë për vaj ulliri, verë, rrëshirë pemësh apo substanca të tjera. Një mundësi që po shqyrtohet është edhe përdorimi i përsëritur i enëve, çka do të thotë se materiali i ruajtur mund të mos jetë domosdoshmërisht pjesë e ngarkesës fillestare.

Mes objekteve të zbuluara ndodhet edhe një amforë e veçantë që ka nëntë shenja të ndryshme dhe dy vrima në trupin e saj. Sipas ministrit turk të Kulturës dhe Turizmit, Mehmet Nuri Ersoy, vlerësimet paraprake ngrenë mundësinë që ena të jetë përdorur për përpunimin e qumështit, për prodhimin e gjalpit ose djathit gjatë udhëtimeve të gjata detare.

Analizat e qeramikës sugjerojnë se disa prej enëve mund të jenë prodhuar në punishte të Luginës së Jordanit, në Lindjen e Afërt të lashtë. Objekte të ngjashme janë gjetur edhe në Egjipt, Trojë dhe Kretë, duke përforcuar hipotezën se rajonet e Mesdheut lindor kishin lidhje tregtare dhe kulturore që në Epokën e Hershme të Bronzit. Datimi i rrënojave i vendos ato në një periudhë kur në Egjipt po ndërtohej Piramida e Madhe e Gizës.

Arkeologët kanë identifikuar gjithashtu tri spiranca guri në zona të ndryshme të vendit ku ndodhen rrënojat, ku dy prej tyre kanë nga tri vrima, ndërsa e treta ka vetëm një. Kërkimet e mëtejshme po vijojnë për të zbardhur plotësisht origjinën e anijes, ngarkesën e saj dhe udhëtimin e fundit të lundrimit.