Tiranë, 10 tetor 2026 – Një përbërës i nxjerrë nga farat e rrushit po tërheq vëmendjen e studiuesve që kërkojnë mënyra për të ngadalësuar proceset biologjike të plakjes. Bëhet fjalë për procyanidin C1 (PCC1), një polifenol që po zhvillohet si preparat eksperimental nga kompania kineze e bioteknologjisë Lonvi Biosciences. Megjithatë, pretendimet se ky përbërës mund t’i hapë rrugën jetëgjatësisë deri në 150 vjet janë shumë përpara provave shkencore të disponueshme.

Kërkimet moderne mbi plakjen nuk synojnë vetëm zgjatjen e jetës, por edhe rritjen e numrit të viteve që njeriu mund të jetojë në gjendje të mirë shëndetësore. Në këtë fushë, studiuesit po analizojnë rolin e qelizave të plakura, inflamacionit kronik dhe dëmtimeve që grumbullohen në organizëm me kalimin e moshës.

Një nga drejtimet e studimit është senoliza, procesi përmes të cilit synohet eliminimi selektiv i qelizave seneshente. Këto qeliza kanë ndaluar së ndari, por nuk janë domosdoshmërisht të vdekura. Me kalimin e viteve, grumbullimi i tyre në inde mund të shoqërohet me çlirimin e molekulave që nxisin inflamacionin dhe ndikojnë në funksionimin e indeve përreth.

PCC1 është studiuar pikërisht për mundësinë që të veprojë si agjent senolitik, duke ndihmuar në eliminimin e një pjese të këtyre qelizave.

Çfarë tregoi studimi te minjtë?

Një studim i botuar në revistën shkencore Nature Metabolism në dhjetor 2021 analizoi efektet e PCC1 në modele qelizore dhe shtazore. Studiuesit raportuan se trajtimi periodik i minjve të moshuar ndikoi pozitivisht në disa tregues të funksionit fizik dhe në mbijetesën e tyre.

Një nga rezultatet më të përmendura ishte rritja prej 64,2% e jetëgjatësisë mediane të mbetur pas fillimit të trajtimit, ndërsa rritja e jetëgjatësisë së përgjithshme ishte rreth 9,4%. Trajtimi nisi kur minjtë ishin afërsisht 24–27 muajsh, moshë që autorët e krahasuan përafërsisht me 75–90 vjet te njerëzit.

Këto shifra, megjithatë, nuk duhen interpretuar sikur minjtë jetuan 64,2% më gjatë se jetëgjatësia e tyre normale. Përqindja më e lartë i referohet jetëgjatësisë së mbetur pas nisjes së trajtimit, ndërsa rritja e raportuar e jetëgjatësisë së përgjithshme ishte dukshëm më e ulët.

Për më tepër, rezultatet nga eksperimentet me kafshë nuk mund të shndërrohen drejtpërdrejt në parashikime për jetëgjatësinë njerëzore. Ato mund të ndihmojnë në identifikimin e mekanizmave biologjikë që meritojnë studim të mëtejshëm, por nuk provojnë se një preparat do të ketë të njëjtin efekt te njerëzit.

Dyshimet mbi të dhënat shkencore

Vlerësimi i studimit të vitit 2021 kërkon edhe më shumë kujdes për shkak të një shqetësimi të ngritur nga vetë revista Nature Metabolism.

Në shtator 2025, revista njoftoi se autorët kishin identifikuar probleme në të dhënat e artikullit dhe se do të ndërmerrte hapa të mëtejshëm pasi të shqyrtonte materialet origjinale. Më 23 shkurt 2026, ajo publikoi një editorial që shprehte shqetësim për studimin.

Çështja lidhet me një imazh në figurën 6b, ku një mi kontrolli i trajtuar me një substancë pa përbërësin aktiv duket shumë i ngjashëm me një mi të paraqitur në një figurë tjetër. Sipas redaksisë, autorët kërkuan një korrigjim, por nuk arritën të siguronin të dhënat origjinale të nevojshme për të sqaruar plotësisht problemin.

Artikulli nuk është tërhequr, por paralajmërimi editorial është një arsye e rëndësishme për të vlerësuar me rezervë rezultatet e tij. Fakti që një studim nuk është tërhequr nuk do të thotë se çdo rezultat i tij është vërtetuar në mënyrë përfundimtare.

Në shkencë, mungesa e një prove përfundimtare se një rezultat është i gabuar nuk përbën provë se ai është i saktë.

Çfarë po zhvillon kompania kineze?

Lonvi Biosciences, me bazë në Shenzhen, është përqendruar në zhvillimin e një preparati të bazuar në PCC1 për përdorim të mundshëm komercial. Kompania e përshkruan përbërësin si një agjent senolitik dhe pretendon se ka zhvilluar një formë të përqendruar, me nivele më të larta të përbërësit aktiv se ato që gjenden në ekstraktet e zakonshme të farave të rrushit.

Sipas raportimeve për produktin, kompania ka përmendur një skemë trajtimi periodik prej tri ditësh në muaj. Por një regjim i propozuar nga prodhuesi nuk është i njëjtë me një protokoll mjekësor të miratuar dhe të vërtetuar për përdorim të gjerë.

Edhe pretendimi për jetëgjatësi deri në 150 vjet, i atribuar drejtorit teknik të kompanisë, Lyu Qinghua, mbetet një parashikim që nuk mbështetet nga prova klinike të mjaftueshme te njerëzit.

Studiuesi Joe Schwarcz, drejtor i Office for Science and Society në Universitetin McGill, ka kritikuar kalimin nga rezultatet eksperimentale te kafshët në pretendime për jetëgjatësinë njerëzore, duke e konsideruar një ekstrapolim të nxituar.

Përpara se PCC1 të mund të vlerësohet si një ndërhyrje e dobishme kundër plakjes te njerëzit, nevojiten studime klinike të kontrolluara dhe të pavarura. Ato duhet të përcaktojnë dozën e përshtatshme, mënyrën se si përthithet dhe përpunohet përbërësi në organizëm, sigurinë, ndërveprimet me barnat, efektet afatgjata dhe nëse ka përfitime reale për shëndetin.

Kërkimet vazhdojnë, por pilula e jetëgjatësisë nuk është provuar

Plakja nuk shkaktohet nga një mekanizëm i vetëm. Ajo përfshin ndryshime në ADN, epigjenom, metabolizëm, sistemin imunitar, mitokondri, tru, enë gjaku dhe inde të tjera. Eliminimi i disa qelizave seneshente mund të ndikojë në procese të caktuara, por kjo nuk do të thotë se është zgjidhur problemi i plakjes në tërësi.

Në gusht 2026 u publikua edhe një preprint që shqyrton efektet e PCC1 mbi programet gjenetike të qelizave stromale njerëzore seneshente. Autorët raportuan ndryshime në mijëra gjene dhe në disa procese qelizore që lidhen me plakjen.

Megjithatë, një preprint është një punim i publikuar përpara përfundimit të procesit të zakonshëm të vlerësimit shkencor nga kolegët. Edhe nëse rezultatet konfirmohen, ndryshimet në aktivitetin gjenetik të qelizave nuk përbëjnë vetvetiu provë se një preparat zgjat jetën e njeriut.

Kështu, kërkimi mbi PCC1 mbetet në një fazë eksploruese. Për momentin, nuk ka prova të mjaftueshme që ky përbërës zgjat jetëgjatësinë njerëzore, aq më pak që mund të mundësojë arritjen e moshës 150-vjeçare.

Nga eliksiri i pavdekësisë te bioteknologjia moderne

Përpjekjet për të zgjatur jetën janë shumë më të vjetra se bioteknologjia. Në Kinën e lashtë, perandori Qin Shi Huang, i njohur edhe për ushtrinë e famshme prej terrakote, kërkoi eliksirin e pavdekësisë. Ai vdiq në moshën 49-vjeçare dhe disa rrëfime historike e lidhin vdekjen e tij me preparate që përmbanin merkur, të cilat në atë kohë konsideroheshin të dobishme për zgjatjen e jetës.

Sot, shkenca ka në dispozicion mjete që shoqëritë e lashta nuk mund t’i imagjinonin: biologjinë molekulare, sekuencimin gjenetik, analizën e proteinave, modelet eksperimentale dhe provat klinike të kontrolluara. Këto mundësi e bëjnë studimin e plakjes më të saktë, por nuk e eliminojnë nevojën për prova të forta dhe verifikim të pavarur.

Rëndësia e kërkimeve si ato mbi PCC1 nuk qëndron te premtimi për pavdekësi apo te një numër spektakolar vitesh. Ajo që ka vlerë shkencore është mundësia për të kuptuar më mirë mekanizmat e plakjes dhe, në të ardhmen, për të ndërhyrë në disa prej tyre në mënyrë të sigurt.

Synimi më realist është zgjatja e viteve të jetuara me shëndet, pavarësi dhe funksionalitet, jo vetëm shtimi i viteve në jetë.

PCC1 mbetet një përbërës interesant për kërkimin mbi qelizat seneshente, ndërsa senolitikët përfaqësojnë një drejtim që meriton studime të mëtejshme. Por mes një rezultati laboratorik dhe një trajtimi të provuar ekziston një rrugë e gjatë, e cila duhet të përshkohet përmes rezultateve të riprodhueshme, të dhënave të besueshme dhe provave klinike.

Deri atëherë, ideja e një pilule që do ta çojë njeriun në moshën 150-vjeçare mbetet një pretendim i pambështetur nga prova të mjaftueshme. Shkenca po heton mundësitë për të ndikuar në proceset e plakjes, por ende nuk ka treguar se mund t’i heqë kufijtë biologjikë të jetës.