TIRANË – Historia e konflikteve më vdekjeprurëse në botë mbetet një dëshmi e pasojave shkatërruese që sjellin lufta, ambicia për pushtet dhe dështimi i mekanizmave të paqes. Ndërsa qytetet dhe infrastruktura mund të rindërtohen, humbja e jetëve njerëzore lë gjurmë të pariparueshme në shoqëri për breza të tërë.

Librat e historisë dhe studimet akademike dokumentojnë dhjetë nga katastrofat më të mëdha ushtarake e civile në historinë e njerëzimit:

1. Lufta e Dytë Botërore (1939–1945) Me përfshirjen e më shumë se 30 shteteve, Lufta e Dytë Botërore mbetet konflikti më i përgjakshëm në histori. Vlerësohet se mes 50 deri në 85 milionë njerëz humbën jetën, çka përbënte rreth tre përqind të popullsisë globale të asaj kohe. Përdorimi i bombardimeve masive, Holokausti dhe krimet ndaj civilëve e kthyen shkatërrimin në një proces industrial.

2. Pushtimet mongole (1206–1337) Fushatat ushtarake të Xhengis Khanit dhe pasardhësve të tij tronditën Azinë dhe Evropën Lindore. Shkatërrimi i qyteteve dhe masakra masive sollën një bilanc prej 30 deri në 60 milionë viktimash, duke shkatërruar kushtet bazë të mbijetesës në rajone të tëra.

3. Pushtimet e Dinastisë Qing (1616–1662) Tranzicioni i pushtetit nga dinastia Ming te ajo Qing në Kinë shoqërua nga dekada luftërash, kryengritjesh dhe përplasjesh rivale. Ky proces shkaktoi rreth 25 milionë të vdekur, si pasojë e drejtpërdrejtë e luftimeve, urisë dhe epidemive.

4. Rebelimi i Taiping-ëve (1850–1864) Lufta civile në Kinën e dinastisë Qing, e udhëhequr nga lëvizja e Hong Xiuquan, shkaktoi të paktën 20 milionë viktima. Konflikti përplasi trupat perandorake me Mbretërinë Qiellore Taiping, duke lënë pas një nga rrënimet më të mëdha të brendshme në historinë aziatike.

5. Rebelimi i An Lushanit (755–763) Kryengritja kundër dinastisë Tang dobësoi rëndë perandorinë kineze. Ndonëse shifra prej 13 milionë viktimash përmban edhe rënien e regjistrimit të popullsisë për shkak të zhvendosjes administrative, ngjarja shënoi një shpopullim masiv të rajonit.

6. Revolta Dungan (1862–1877) Përplasjet mes bashkësisë myslimane Hui dhe pushtetit Qing në veriperëndim të Kinës çuan në një tjetër katastrofë demografike. Dhuna ndërkomunitare dhe zia e bukës lanë pas një bilanc të vlerësuar prej 12.8 milionë të vdekurish.

7. Lufta Tridhjetëvjeçare (1618–1648) Konflikti fetar dhe politik në Evropën Qendrore shkaktoi midis 5 dhe 8 milionë viktima, kryesisht civilë. Ushtritë shkatërruan fshatra e qytete, duke shkaktuar uri dhe sëmundje masive në territoret gjermane.

8. Luftërat Napoleoniane (1803–1815) Mobilizimi ushtarak në mbarë Evropën gjatë fushatave të Napoleon Bonapartit solli nga 3.5 deri në 7 milionë të vdekur. Shumica e humbjeve përfshinin ushtarë dhe civilë që humbën jetën nga plagët, mungesa e kujdesit mjekësor dhe kushtet e vështira të marshimit.

9. Lufta e Parë Botërore (1914–1918) Industrializimi i armatimit dhe lufta në llogore çuan në humbjen e rreth 16 milionë jetëve njerëzore (ushtarakë dhe civilë). Mungesa e ushqimit dhe bllokadat ekonomike goditën rëndë shoqëritë civile në mbarë globin.

10. Lufta Civile në Rusi (1917–1922) Pas Revolucionit Rus, përplasja mes Ushtrisë së Kuqe dhe asaj të Bardhë shkaktoi nga 5 deri në 9 milionë viktime. Pjesa më e madhe e humbjeve erdhën si pasojë e urisë masive të viteve 1921–1922 dhe epidemive që mbërthyen vendin.