Bashkimi Evropian po shqyrton një plan të ri që do t’u mundësonte vendeve kandidate të integrohen gradualisht në tregun e përbashkët, përpara anëtarësimit të plotë. Sipas një drafti të Komisionit Evropian të siguruar nga POLITICO, modeli i ri do të përfshinte tregti më të lehtë, pjesëmarrje në programe kërkimi dhe inovacioni, si dhe bashkëpunim më të gjerë industrial. Propozimi është ende në fazë diskutimi dhe nuk përbën një vendim përfundimtar të BE-së.

Në dokument, kjo qasje cilësohet si “integrim gradual” dhe do të zbatohej në fusha ku vendet kandidate kanë përafruar legjislacionin me standardet e BE-së dhe kanë kapacitetet për zbatimin e tyre. Qëllimi është që procesi i pritjes për anëtarësim të përdoret për të afruar më herët ekonomitë e vendeve kandidate me tregun evropian, për të forcuar zinxhirët e furnizimit dhe për të reduktuar varësitë strategjike.

Shqipëria është renditur së bashku me Ukrainën, Moldavinë dhe Malin e Zi ndër vendet për të cilat Komisioni po përgatit “udhërrëfyes” të posaçëm për përshpejtimin e procesit të integrimit. Komisioni Evropian e konsideron Shqipërinë vend kandidat dhe gjatë vitit 2026 vendi ka vijuar avancimin në negociatat e anëtarësimit; në korrik u mbyllën përkohësisht negociatat për disa fusha, përfshirë shkencën dhe kërkimin, arsimin e kulturën dhe marrëdhëniet me jashtë.

Përfitimet e integrimit të parakohshëm do të jenë të kushtëzuara. Drafti parashikon që vendet të përmbushin kërkesat rregullatore dhe të respektojnë objektivat e politikës së jashtme dhe të sigurisë së BE-së, ndërsa në sektorë të ndjeshëm kërkohet bashkëpunim për kontrollin e eksporteve, mbrojtjen e teknologjive dhe menaxhimin e rreziqeve për infrastrukturën dhe zinxhirët e furnizimit. Komisioni thekson se integrimi gradual nuk zëvendëson anëtarësimin e plotë, i cili mbetet objektivi përfundimtar i procesit të zgjerimit.