Në çdo kohë tjetër gjatë 80 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara do të kishin ndihmuar në rivendosjen e stabilitetit në planet. Megjithatë, për shkak të Donald Trump, superfuqia perëndimore tani është një faktor në paqëndrueshmërinë globale, analizon rrjeti amerikan në artikullin e mëposhtëm që noa.al jua sjell të plotë

Bota është e Trumpit dhe ai po e përshpejton kaosin e saj

Analizë nga Stephen Collinson / CNN

Bota duket sikur po del jashtë kontrollit.

Dy luftërat kryesore të planetit, në Iran dhe Ukrainë, nuk janë më të kufizuara. Ekspertët paralajmërojnë për skenarë apokaliptikë, ku inteligjenca artificiale mund të zhdukë njerëzimin. Çmimet në rritje të energjisë po godasin ekonomitë e industrializuara, të rënduara nga pabarazia. Përmbytjet, zjarret dhe temperaturat përvëluese po e bëjnë krizën klimatike të duket biblike.

Ndërkohë, institucionet globale që financuan dhe mbështetën një stabilitet relativ po dobësohen. Kombet e Bashkuara, ku udhëheqësit botërorë mblidhen këtë javë, duken të pafuqishme, ndërsa liderë autoritarë shpërfillin vlerat themelore të organizatës: demokracinë, të drejtat e njeriut dhe ndihmën ndërkombëtare.

Në çdo periudhë tjetër të 80 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara do të përpiqeshin të rikthenin stabilitetin. Por, në mënyrë të jashtëzakonshme, superfuqia e Perëndimit tani është vetë një faktor i paqëndrueshmërisë globale.

Hyn në skenë, zoti President.

Fjalimi vjetor i Donald Trumpit në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së të martën vjen në një moment kur popullariteti i tij po bie ndjeshëm përpara zgjedhjeve vendimtare të mesmandatit dhe ndërsa ai ndodhet i përfshirë në llojin e luftës që kishte premtuar se nuk do ta bënte kurrë.

Megjithatë, Trump pritet të argumentojë se Shtetet e Bashkuara nuk kanë qenë kurrë kaq të fuqishme dhe të respektuara. Zyrtarët thonë se ai do të mburret me përhapjen e paqes në botë dhe me përballimin e krizave që paraardhësit e tij i shmangën.

“Vendi ynë respektohet përsëri. Na respektojnë si kurrë më parë. Shkoj në takime dhe të gjithë ngrihen në këmbë. Nuk ngriheshin për presidentin tonë të fundit; nuk u interesonte për të”, tha Trump në fillim të këtij muaji.

Pjesa më e madhe e botës nuk është dakord.

Aleatë të fyer, si Kanadaja dhe vendet e Europës, po përpiqen të bashkohen, në mënyrë pothuajse të pabesueshme, për t’u mbrojtur nga ish-garantuesi i tyre i sigurisë – Shtetet e Bashkuara. Besimi te një Amerikë gjithnjë e më e paparashikueshme po zhduket.

“Amerika ka ndryshuar”, tha muajin e kaluar kryeministri kanadez Mark Carney, i cili e paraqet veten si udhëheqës i “fuqive të mesme” që po përgatiten për epokën pas-amerikane. “Ne nuk mund ta kontrollojmë stuhinë që po fryn nga Uashingtoni.”

Logjika e mandatit të dytë të Trumpit është se Shtetet e Bashkuara luajnë me një dorë fituese, ndërsa fuqitë e tjera nuk kanë letra në dorë. “Mund të bëj çfarë të dua”, tha ai në mars, duke iu referuar Kubës, por duke përmbledhur njëkohësisht mënyrën e tij të të parit të botës.

Politika e jashtme e Uashingtonit tani është një zgjatim i personalitetit të komandantit të përgjithshëm, e karakterizuar nga përdorimi i kërcënimeve dhe i forcës si mjet për të arritur përfitime materiale. Në fundjavë, për shembull, ai pyeti në Fox News nëse duhej “ta hidhte në erë të gjithë vendin” e Iranit.

Por, ndërsa Trump e imagjinon SHBA-në si fuqi supreme, fuqia e saj duket më e brishtë se më parë.

Mbijetesa e regjimit iranian, pavarësisht gjithçkaje që Trump hodhi kundër tij, e vë në pikëpyetje rrëfimin e tij për dominim. Rezervat e pakësuara të raketave përgjuese amerikane dhe trupi i ndryshkur i një aeroplanmbajtëseje të përdorur prej kohësh simbolizojnë një luftë për të cilën Trump tha se do të përfundonte brenda javësh, por që, teksa po hyn në muajin e tetë, po zbulon kufijtë e fuqisë amerikane.

Bindja e Trumpit se ai është i pëlqyer në mbarë botën bie ndesh me rezultatet e shumë sondazheve, të cilat tregojnë se ai shihet negativisht në shumë vende. Është ekuivalenti ndërkombëtar i pretendimit të tij se SHBA-ja po jeton një epokë të artë brenda vendit, edhe pse votuesit po i japin nivele shumë të ulëta miratimi.

Por cila është gjendja reale e fuqisë amerikane? A po e përkeqësojnë politikat e Trumpit, të cilat kanë shkatërruar një konsensus dypartiak gati njëqindvjeçar, një moment të rrezikshëm global? Dhe a është ai shkaku i copëzimit të rendit botëror, apo thjesht produkt i një momenti të pashmangshëm kur rendi i shekullit XX po shpërbëhej përballë sfidave të një epoke të re?

Në fjalimin e tij të parë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, në vitin 2017, Trump paraqiti një politikë të jashtme që do të trondiste themelet e Perëndimit.

“Si president i Shteteve të Bashkuara, unë do ta vendos gjithmonë Amerikën të parën, ashtu si ju, udhëheqësit e vendeve tuaja, do t’i vendosni gjithmonë, dhe duhet t’i vendosni, vendet tuaja të parat”, tha ai.

Në mandatin e tij të dytë, ai e ka përfunduar këtë transformim.

Ai sulmon aleatët dhe miqësohet me liderë autoritarë si udhëheqësi kinez Xi Jinping – të cilin e pret këtë javë në Uashington – dhe presidenti rus Vladimir Putin.

Trump 2.0 ka ringjallur imperializmin, sidomos në Hemisferën Perëndimore. Nafta e Venezuelës pritet të furnizojë rezervat amerikane përmes një marrëveshjeje 100-vjeçare pas rrëzimit nga Trump të diktatorit Nicolás Maduro dhe afrimit të tij me figurën e regjimit, Delcy Rodríguez, e cila akuzohet se mohon demokracinë dhe të cilën ai gjithashtu pritet ta takojë këtë javë.

Suksesi fillestar në Venezuelë krijoi një ndjenjë vetëbesimi të tepruar, e cila e bindi Trumpin se mund të shkatërronte në të njëjtën mënyrë edhe një regjim antiamerikan në Iran. Tani ai është një tjetër president amerikan i ngecur në një luftë në Lindjen e Mesme, të cilën as nuk mund ta fitojë, as nuk mund ta braktisë.

Teherani i ka dhënë Uashingtonit të njëjtin mësim mbi mënyrën se si lufta moderne e drejtuar nga dronët mund të përulë një fuqi të madhe, ashtu siç Kievi ia ka dhënë Moskës, pavarësisht dëmeve shkatërruese që kanë pësuar si Ukraina, ashtu edhe Irani.

Trump mësoi gjithashtu vitin e kaluar një tjetër realitet të ri të gjeopolitikës së shekullit XXI. Lufta e tij tregtare me Kinën përfundoi kur Pekini kufizoi eksportet e mineraleve të rralla që ushqejnë teknologjinë amerikane dhe një ekonomi tepër të varur nga inteligjenca artificiale.

Një president tradicional do të përpiqej të krijonte koalicione globale për t’u përballur me kërcënimet e përbashkëta. Por luftërat tarifore të Trumpit dhe kërcënimet ndaj sovranitetit të vendeve të tjera shkaktuan atë që Carney e quan një “çarje” në sistemin e aleancave që Uashingtoni kishte përdorur si shumëfishues të fuqisë së vet.

Lidhjet transatlantike dhe transpazifike janë dobësuar më tej nga presioni që lufta e Trumpit ka krijuar për udhëheqësit e tjerë, ndërsa çmimet e naftës, benzinës dhe naftës së automjeteve janë rritur ndjeshëm. Në Europë, mosbesimi është thelluar edhe nga mbështetja e administratës për populistët e djathtë që sfidojnë udhëheqësit tradicionalë.

Copëzimi i aleancave amerikane do të kishte qenë i paimagjinueshëm përpara Trumpit.

Por zemërimi i aleatëve nuk është një gabim i rastësishëm; është një fitore për lëvizjen MAGA, e cila prej kohësh kundërshton faktin që aleatët kanë ndërtuar shtete të kushtueshme sociale nën ombrellën mbrojtëse të Amerikës.

Nga ana tjetër, ka edhe një fitore strategjike të pamohueshme për SHBA-në, pasi europianët po fillojnë ta marrin më seriozisht financimin e mbrojtjes së tyre.

Presidenti kishte gjithashtu të drejtë të shqetësohej për sfidat gjeopolitike në rritje ndërsa akulli polar shkrihet. Por qëndrimi i tij agresiv tregon edhe mënyrën se si ai minon fuqinë amerikane. Për shembull, ai mund ta kishte arritur lehtësisht marrëveshjen e re të mbrojtjes që do të nënshkruajë këtë javë me Groenlandën, pa kërcënuar se do të pushtonte një territor sovran të Danimarkës, vend anëtar i NATO-s.

Një sjellje e tillë mund ta dëmtojë fuqinë amerikane për shumë vite.

Politikania groenlandeze Tillie Martinussen përdori një krahasim të fortë për të shpjeguar humbjen e besimit ndaj Uashingtonit.

“Edhe nëse është qeni yt më i mirë, më i zgjuar dhe më i fortë i slitës, nëse kthehet dhe të kafshon, nuk mund t’i besosh më kurrë atij qeni”, tha ajo për Channel 4 News të Britanisë.

Por Trump nuk është i vetmi që ka dobësuar avantazhin konkurrues të Amerikës.

Ngjitja e tij politike ishte një pasojë e drejtpërdrejtë e luftërave rraskapitëse në Afganistan dhe Irak në fillim të këtij shekulli, të cilat kushtuan triliona dollarë dhe mijëra jetë të rinjsh; treguan kufijtë e fuqisë ajrore amerikane dhe dëmtuan imazhin e pathyeshmërisë së SHBA-së pas Luftës së Ftohtë.

Por është gjithashtu e qartë se Trump i ka dhënë fund botës që trashëgoi.

“Kam folur me udhëheqës … që thjesht më kanë parë dhe më kanë thënë: ‘Shiko, herën e parë që ju e bëtë këtë … ishte një përjashtim’”, tha Pete Buttigieg, një kandidat i mundshëm demokrat për president në vitin 2028, gjatë Atlantic Festival këtë muaj.

“‘Tani është bërë model dhe vendi ynë duhet të përgatitet’ … po hyjmë në një botë ku modelet dhe institucionet e vjetra nuk do të kthehen më”, tha ai, duke përmbledhur ato biseda.

Trump nuk është përgjegjës për evolucionin e jashtëzakonshëm të inteligjencës artificiale dhe potencialin e saj për të ndryshuar botën. Politikat amerikane që pa dashje fuqizuan Kinën u zgjodhën nga presidentë të mëparshëm. Urrejtja e kahershme e Putinit ndaj Perëndimit mund të gjurmohet deri te humbja e Luftës së Ftohtë. Klima kishte nisur të ndryshonte shumë kohë përpara se Trump të fitonte Shtëpinë e Bardhë, edhe pse ai vazhdon ta mohojë këtë. Dhe Perëndimi nuk mendoi kurrë seriozisht se çfarë do të vinte më pas, pasi kujtimet e unitetit të viteve 1940 u zbehën bashkë me brezin e madh të asaj kohe.

Por temperamenti i tij i paqëndrueshëm është tashmë një pasqyrë e epokës politike në të cilën ai qeveris.

Ai mund ta bëjë edhe më të ashpër ndërthurjen e sfidave globale që tashmë janë të rënda.

Dhe po ushqen pyetje që janë ngritur prej kohësh mbi qëndrueshmërinë e fuqisë amerikane.

Foto: Presidenti Donald Trump flet gjatë një komunikimi me mediat në Zyrën Ovale më 18 shtator 2026. Samuel Corum/Sipa/Bloomberg/Getty Images