Çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike në Shqipëri kanë kaluar mesataren e Bashkimit Europian, duke arritur në indeksin 103.8% në raport me bazën 100 të BE-së, ndërsa të ardhurat për frymë të qytetarëve shqiptarë mbeten në nivelin 43% të mesatares europiane. Sipas të dhënave të Eurostat për muajin korrik 2026, ushqimet në vend u shtrenjtuan me 3.2% krahasuar me një vit më parë, një rritje pesë herë më e lartë se mesatarja e BE-së prej 0.6% dhe më e larta në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Shtrenjtimi i tregut të pakicës po ndodh në një kohë kur çmimi mesatar i importit për grupin “Ushqim, pije dhe duhan” ra me 6.5% në shtatë muajt e parë të vitit 2026, çka vërteton se presioni mbi çmimet po krijohet nga faktorë të brendshëm strukturorë.

Zinxhiri i kostove rëndohet nga varësia e lartë nga importet për shkak të dobësimit të prodhimit vendas, norma e TVSH-së në nivelin 20% për produktet e shportës, si dhe çmimi i naftës prej 219 lekësh për litër që rrit kostot e logjistikës dhe transportit në çdo hallkë.

Lidhur me shkaqet e kësaj situate, sipërmarrësja e sektorit të importit dhe shpërndarjes, Eleni Babameto, deklaron: “Ne nuk kemi prodhim të mjaftueshëm vendas dhe as industri ushqimore të zhvilluar, ndërsa kemi një nga normat më të larta të TVSH-së për ushqimet në Europë”.

Ndryshe nga Shqipëria, vendet e rajonit aplikojnë norma të reduktuara të TVSH-së për ushqimet bazë, si Serbia me 10%, Kosova me 8%, Mali i Zi me 7% dhe Maqedonia e Veriut me 5%, ndërsa gjatë periudhës 2024–2026 kanë zbatuar edhe masa për kufizimin e marzheve të fitimit të tregtarëve.

Ndërkohë që qeveria synon rritjen e transparencës përmes platformës "PriceWatch", ekspertët dhe përfaqësuesit e biznesit nënvizojnë se nisma nuk prek kostot reale të prodhimit. Zgjidhja kërkon uljen e TVSH-së për shportën bazë, mbështetjen e drejtpërdrejtë të bujqësisë e agroindustrisë vendase dhe ndërhyrje në kostot e karburantit e logjistikës.