Përdorimi i inteligjencës artificiale në sistemin parauniversitar në Shqipëri pritet të udhëhiqet nga rregulla dhe orientime të reja të përcaktuara nga Ministria e Arsimit.

Udhëzuesi i hartuar për përdorimin e inteligjencës artificiale në shkolla parashikon përdorimin e mjeteve të tilla si ChatGPT dhe platforma të tjera të IA-së, me qëllim mbështetjen e procesit mësimor dhe jo zëvendësimin e aftësive dhe rolit të mësuesit apo nxënësit.

Sipas dokumentit, mësuesit mund ta përdorin inteligjencën artificiale për përgatitjen e materialeve mësimore, krijimin e ushtrimeve, pyetjeve dhe testeve, si dhe për mbështetjen e procesit të vlerësimit të nxënësve në fusha të ndryshme.

Përdorimi i IA-së mund të shtrihet në lëndë të ndryshme, nga gjuha shqipe dhe gjuhët e huaja, te matematika, artet dhe edukimi fizik. Mjetet e inteligjencës artificiale mund të përdoren gjithashtu për përkthimin e teksteve dhe korrigjimin e gabimeve gjuhësore.

Udhëzuesi përfshin edhe shembuj të kërkesave që mësuesit mund t’u drejtojnë mjeteve të IA-së gjatë planifikimit të një ore mësimore, duke përcaktuar elementë të tillë si tema, lënda dhe niveli i klasës.

IA si mbështetje për nxënësit

Sipas Agjencisë së Sigurimit të Cilësisë së Arsimit, inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në përshtatjen e materialeve sipas nevojave të ndryshme të nxënësve.

“Në një klasë, nxënësit kanë ritme, stile, interesa dhe nevoja të ndryshme të të nxënit. Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në përgatitjen e detyrave me nivele të ndryshme vështirësie, në thjeshtimin e shpjegimeve, në krijimin e ushtrimeve shtesë për nxënësit që kanë nevojë për mbështetje, ose në ofrimin e sfidave më të avancuara për nxënësit që ecin më shpejt”, thuhet në udhëzues.

Dokumenti orienton gjithashtu nxënësit që ta përdorin IA-në në mënyrë të përgjegjshme, për kërkimin e informacionit, realizimin e projekteve dhe zhvillimin e kreativitetit.

Megjithatë, përdorimi i këtyre mjeteve shoqërohet me një sërë rreziqesh, përfshirë dezinformimin, varësinë digjitale, cenimin e privatësisë dhe përdorimin joetik të përmbajtjeve të gjeneruara nga inteligjenca artificiale.

Për këtë arsye, një rëndësi e veçantë i kushtohet verifikimit të informacionit të gjeneruar nga IA-ja, mbrojtjes së të dhënave personale dhe ruajtjes së rolit vendimmarrës të mësuesit.

Kujdes me plagjiaturën dhe kopjimin

Udhëzuesi trajton edhe çështjen e integritetit akademik dhe përdorimit të IA-së në detyrat e nxënësve.

“Shmangia e plagjiaturës kërkon që nxënësit të mësojnë të dallojnë ndërmjet ndihmës së pranueshme dhe kopjimit. Përdorimi i IA-së për të kuptuar një koncept, për të marrë sugjerime ose për të përmirësuar një draft mund të jetë i pranueshëm, nëse nxënësi mendon, përpunon dhe krijon vetë. Por kopjimi i drejtpërdrejtë i përgjigjeve të IA-së cenon integritetin akademik”, thuhet në dokument.

Si një mënyrë për të kontrolluar procesin e punës, mësuesve u sugjerohet t’u kërkojnë nxënësve të shpjegojnë mënyrën se si kanë arritur te produkti përfundimtar dhe jo vetëm të paraqesin përgjigjen.

Mbrojtja e të dhënave personale

Një tjetër element i rëndësishëm është anonimizimi i të dhënave. Kur mësuesit ose nxënësit përdorin mjete të inteligjencës artificiale për përgatitjen e materialeve, udhëzuesi rekomandon heqjen e emrave, inicialeve, fotografive, emrit të shkollës dhe çdo informacioni tjetër që mund të çojë në identifikimin e një personi.

Qasja e përcaktuar në udhëzues mbështetet edhe në parimet e UNESCO-s për përdorimin e inteligjencës artificiale në arsim. IA-ja konsiderohet një mundësi për përmirësimin e procesit mësimor dhe mbështetjen e nxënësve me nevoja të ndryshme, por përdorimi i saj kërkon politika të qarta, mësues të përgatitur dhe masa për mbrojtjen e nxënësve.

Sfida kryesore për sistemin arsimor shqiptar mbetet zbatimi praktik i këtyre orientimeve dhe përgatitja e shkollave, mësuesve dhe nxënësve për përdorimin e përgjegjshëm të inteligjencës artificiale në procesin mësimor.