Inteligjenca Artificiale po ndryshon mënyrën se si punojmë më shpejt nga sa po ndryshon mënyrën se si shkollat na mësojnë. Dhe ky mund të jetë një prej sfidave më të mëdha të arsimit sot.

Për dekada me radhë, formula e suksesit dukej e qartë: shko në shkollë, mëso, merr nota të mira, kalo provimet, siguro një diplomë dhe më pas gjej një punë të mirë.

Miliona prindër i kanë rritur fëmijët me këtë bindje. Për një pjesë të madhe të shekullit XX, kjo formulë funksionoi. Por bota e punës ka ndryshuar dhe po ndryshon me një ritëm që sistemi arsimor e ka të vështirë ta ndjekë.

Në qendër të këtij transformimi është Inteligjenca Artificiale.

Shkolla është ndërtuar për një botë tjetër

Modeli tradicional i arsimit mbështetet ende në një logjikë kryesisht lineare: nxënësi përvetëson njohuri, i riprodhon ato në provim, merr një kualifikim dhe më pas e përdor atë për të hyrë në tregun e punës.

Problemi është se tregu i punës nuk po ndryshon më në mënyrë lineare.

AI po hyn në programim, marketing, financë, dizajn, mjekësi, media, drejtësi, kërkim shkencor dhe në shumë profesione që mbështeten te informacioni dhe puna intelektuale.

Detyra që deri pak vite më parë kërkonin orë të tëra pune njerëzore mund të kryhen sot në pak minuta.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se “AI do të marrë të gjitha vendet e punës”. Ky është një përfundim tepër i thjeshtë për një ndryshim kaq kompleks.

Pyetja më e rëndësishme është tjetër:

Çfarë ndodh kur një njeri që di ta përdorë AI konkurron me një njeri që nuk di ta përdorë?

Pikërisht këtu nis ndryshimi real.

Fëmijët po përdorin AI. Por kush po u mëson ta përdorin? Fëmijët dhe adoleshentët po përballen me Inteligjencën Artificiale jashtë klasës. Ata mund ta përdorin për të kërkuar informacion, për të shkruar, për të krijuar imazhe, për të programuar ose thjesht për të eksperimentuar.

Në të njëjtën kohë, AI po bëhet pjesë e përditshme e botës së punës dhe biznesit.

Në mes të këtyre dy realiteteve ndodhet shkolla.

Në shumë raste, debati vazhdon të reduktohet në një pyetje të thjeshtë: A duhet lejuar apo ndaluar AI?

Por një teknologji që pritet të jetë pjesë e pandashme e jetës profesionale të brezave të rinj nuk mund të trajtohet vetëm si një mënyrë e re për të kopjuar detyrat e shtëpisë.

Sfida është t’u mësojmë nxënësve ta përdorin atë si mjet, pa ia dorëzuar teknologjisë procesin e të menduarit.

Të përdorësh ChatGPT nuk do të thotë të dish të përdorësh AI

Kjo është një prej keqkuptimeve më të mëdha.

T’i bësh një pyetje një chatbot-i dhe të kopjosh përgjigjen nuk është aftësi. Përkundrazi, përdorimi i zgjuar i AI kërkon pikërisht disa prej aftësive që arsimi duhet të zhvillojë më shumë.

Një nxënës duhet të dijë të formulojë pyetjen e duhur, të dallojë një përgjigje të saktë nga një përgjigje bindëse por e gabuar, të verifikojë burimet, të krahasojë informacionet dhe të kuptojë kufizimet e teknologjisë.

Mbi të gjitha, duhet të dijë çfarë problemi po përpiqet të zgjidhë.

Në këtë kuptim, AI nuk e bën arsimin më pak të rëndësishëm. Mund ta bëjë atë edhe më të rëndësishëm.

Por vetëm nëse ndryshon mënyra se si e konceptojmë arsimin.

Nga “mbaj mend përgjigjen” te “di çfarë të bësh me përgjigjen” Për një kohë të gjatë, një pjesë e rëndësishme e vlerës së shkollës lidhej me transmetimin e informacionit.

Mësuesi e kishte informacionin. Libri e kishte informacionin. Nxënësi duhej ta mësonte.

Sot, një fëmijë me një telefon në dorë mund të ketë akses brenda pak sekondash në më shumë informacion sesa mund të përvetësonte në një kohë shumë më të gjatë.

Me AI, nuk merr vetëm informacion. Mund të kërkosh shpjegime, përmbledhje, ide, simulime, kode, analiza dhe alternativa.

Prandaj avantazhi i së ardhmes nuk do të jetë thjesht:

“Unë di më shumë.”

Do të jetë:

“Unë di të mendoj, të gjykoj, të krijoj dhe të zgjidh probleme duke përdorur informacionin dhe mjetet që kam në dispozicion.”

Ky është ndryshim shumë më i madh nga sa duket.

A po matin provimet aftësitë e duhura?

Nëse AI mund të shkruajë një ese, të zgjidhë një ushtrim, të përmbledhë një libër ose të gjenerojë kod, sistemi arsimor përballet me një pyetje të vështirë:

Çfarë duhet të vlerësojmë te nxënësi?

Vetëm produktin përfundimtar apo edhe procesin e mendimit që çoi te ai rezultat?

Shkolla e së ardhmes mund të duhet të vlerësojë më shumë aftësinë për të argumentuar, verifikuar informacionin, bashkëpunuar, ndërtuar diçka, zgjidhur probleme reale dhe mbrojtur një ide.

Sepse në një botë ku makinat mund të prodhojnë përgjigje, aftësia njerëzore për të bërë pyetjen e duhur bëhet edhe më e vlefshme.

AI nuk mund dhe nuk duhet të zëvendësojë mësuesin

Ekziston edhe një rrezik tjetër: entuziazmi i tepruar ndaj teknologjisë.

AI mund të jetë një mjet jashtëzakonisht i fuqishëm, por nuk mund të zëvendësojë gjithçka që ofron një shkollë.

Një fëmijë nuk ka nevojë vetëm për informacion. Ka nevojë për njerëz që e sfidojnë, e motivojnë, e korrigjojnë dhe e ndihmojnë të zhvillojë kuriozitetin, disiplinën, karakterin dhe aftësinë për të bashkëpunuar me të tjerët.

Prandaj, sa më e fuqishme të bëhet teknologjia, aq më e rëndësishme bëhet edhe puna e mësuesit.

Jo për t’u treguar fëmijëve gjithçka që mund të bëjë AI, por për t’u mësuar si ta përdorin atë pa hequr dorë nga të menduarit e tyre.

Pyetja që duhet t’i bëjmë shkollës

Pyetja më e rëndësishme nuk është nëse fëmijët duhet të përdorin AI.

Pyetja është:

Çfarë duhet të dijë dhe të jetë në gjendje të bëjë një 18-vjeçar në vitin 2035 për të jetuar dhe punuar në një botë që po ndërtohet sot?

Fëmijët që hyjnë sot në shkollë do të dalin në një treg pune që ende nuk e njohim plotësisht.

Shumë prej mjeteve që do të përdorin mund të mos jenë krijuar ende. Disa prej profesioneve që do të ushtrojnë mund të mos ekzistojnë sot. Ndërsa shumë prej aftësive që sot konsiderohen avantazh, nesër mund të jenë thjesht minimumi i nevojshëm.

Prandaj sfida nuk është t’i mësojmë fëmijët të konkurrojnë kundër Inteligjencës Artificiale.

Sfida është t’i përgatisim për të jetuar dhe punuar me të.

T’i mësojmë të mendojnë, të gjykojnë, të verifikojnë, të zgjedhin, të krijojnë dhe të marrin përgjegjësi.

Sepse në fund, teknologjia mund të ndryshojë mënyrën se si prodhojmë përgjigje.

Por vlera e njeriut do të përcaktohet gjithnjë e më shumë nga aftësia për të ditur cilat pyetje ia vlen të bëhen dhe çfarë duhet të bëjmë me përgjigjet që marrim.