Bota po hyn në një “zonë rreziku të motit ekstrem”, ndërsa El Niño po fuqizohet dhe ndikimet e tij kanë nisur të ndihen në disa kontinente. Paralajmërimi vjen nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, ndërsa të dhënat e fundit të Organizatës Botërore Meteorologjike tregojnë se fenomeni mund të shndërrohet në më të fuqishmin e regjistruar në më shumë se 70 vjet.

Sipas WMO-së që citon noa.al, El Niño mund të vazhdojë të paktën deri në shkurt të vitit 2027 dhe të ndryshojë ndjeshëm modelet e reshjeve dhe temperaturave në pjesë të mëdha të planetit.

Fenomeni mund të sjellë thatësira në disa rajone dhe reshje shumë më intensive, përmbytje apo ciklone tropikale më të fuqishme në të tjera. Efekti i tij po zhvillohet gjithashtu mbi një planet që tashmë është ngrohur për shkak të ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor.

“El Niño po zmadhohet para syve tanë. Shkenca nuk lë vend për dyshime: planeti ka hyrë në ujëra të paeksploruara dhe ato ujëra po ngrohen”, paralajmëroi Guterres.

Temperaturat e Paqësorit rriten me shpejtësi

El Niño është një fenomen natyror që zhvillohet në Oqeanin Paqësor dhe lidhet me ndryshime në erërat dhe temperaturat e sipërfaqes së detit. Gjatë tij, ujërat më të ngrohta zhvendosen drejt lindjes dhe çlirojnë më shumë nxehtësi në atmosferë.

Në zonën kryesore që përdoret për monitorimin e El Niño-s në Paqësorin tropikal, temperaturat e sipërfaqes së detit kanë qenë së fundmi më shumë se 2 gradë Celsius mbi mesataren.

Parashikimet tregojnë se anomalia mujore mund t’i afrohet edhe 4 gradëve mbi mesataren, çka do ta vendoste këtë ngjarje potencialisht mbi të gjitha episodet e regjistruara që prej vitit 1950.

Edhe më të pazakonta janë temperaturat nën sipërfaqen e Paqësorit, ku në disa zona janë matur vlera mbi 8 gradë Celsius më të larta se normalja.

Temperatura mbi mesatare priten gjithashtu në pjesë të Oqeanit Indian, Atlantikut tropikal dhe rreth brigjeve të Australisë.

Australia shqetësohet për detin dhe ekosistemet

Australia është një nga vendet që po vëzhgon me shqetësim zhvillimet, pasi vitet e fundit është përballur me valë të forta të nxehtësisë detare, zbardhje të koraleve dhe lulëzim të algave.

Sipas studiuesit Alistair Hobday, nga agjencia shkencore australiane, El Niño mund të shtojë më tej llojin e nxehtësisë ekstreme që dëmton ekosistemet detare.

Parashikimet aktuale tregojnë se Great Barrier Reef mund t’i shpëtojë kushteve më të këqija këtë sezon, duke u dhënë koraleve më shumë kohë për rikuperim.

Por situata paraqitet më shqetësuese për Australinë jugore.

Rajoni është përballur më parë me ngordhje peshqish, mungesë ushqimi për pinguinët, lulëzim të algave dhe shtim të kandilave gjatë valëve të nxehtësisë detare.

Autoritetet australiane kanë krijuar ndërkohë sisteme paralajmërimi të hershëm që mundësojnë monitorim më të madh të koraleve, zhvendosjen e disa specieve dhe masa financiare për sektorin e peshkimit.

Thatësira kërcënon Azinë Juglindore dhe Amerikën Qendrore

WMO pret ndryshime të ndjeshme të reshjeve gjatë muajve të ardhshëm.

Kushte më të thata se normalja parashikohen në zona të mëdha të Azisë Juglindore, Amerikës Qendrore dhe pjesëve veriore të Amerikës së Jugut.

Kjo rrit rrezikun për thatësira dhe zjarre.

Një nga pasojat mund të ndihet drejtpërdrejt edhe në tregtinë botërore. Autoritetet kanë vendosur të reduktojnë me më shumë se 10% numrin e anijeve që kalojnë në Kanalin e Panamasë, në pritje të reshjeve më të pakta.

Rreth 14 mijë anije në vit përdorin këtë rrugë ujore strategjike, e cila i siguron Panamasë rreth 3 miliardë dollarë të ardhura në vit.

Mbi 107 mijë hektarë të djegur në Indonezi

Indonezia po përpiqet ndërkohë të frenojë zjarret që kanë përfshirë mbi 107 mijë hektarë tokë gjatë sezonit të thatë.

Autoritetet po përdorin avionë për mbjelljen e reve, me synimin për të nxitur reshje në zonat e prekura.

Qeveria ka premtuar gjithashtu më shumë burime për luftimin e zjarreve dhe dhjetëra persona janë arrestuar nën dyshimet për përdorimin e zjarrit për pastrimin e tokave.

Banorë në Kalimantanin Qendror kanë raportuar se tymi ka qenë i dendur prej javësh, duke krijuar probleme në jetën e përditshme.

Kina pret shtatë tajfunë

Në anën tjetër të Azisë, shqetësimi lidhet me reshjet ekstreme dhe tajfunët.

Kina pret që shtatë tajfunë të godasin territorin e saj gjatë këtij viti, zhvillim që ekspertët vendas e lidhin me efektet e një El Niño shumë të fuqishëm.

Vetëm gjatë korrikut vendi u përball me tre tajfunë – Bavi, Noul dhe Maysak – që lanë pas dhjetëra viktima.

Në gusht, më shumë se një milion njerëz u detyruan të largoheshin nga banesat e tyre ndërsa tajfuni Dolphin solli reshje të dendura dhe erëra të forta.

Afrika Lindore dhe disa zona të Amerikës përballë rrezikut të përmbytjeve

Ndërsa disa vende përgatiten për thatësirë, pjesë të Afrikës Lindore, Brazilit jugor dhe jugut të Shteteve të Bashkuara mund të përballen me reshje mbi normalen.

Kjo rrit rrezikun e përmbytjeve dhe rrëshqitjeve të dheut.

“Po shohim tashmë dëme dhe ndërprerje të shkaktuara nga thatësirat dhe përmbytjet dhe presim që këto ndikime të rriten ndërsa El Niño intensifikohet”, deklaroi sekretarja e përgjithshme e WMO-së, Celeste Saulo.

Organizata thotë se ka nisur një mobilizim të gjerë për t’i çuar paralajmërimet dhe parashikimet për motin ekstrem në sa më shumë komunitete.

Sistemet e paralajmërimit të hershëm janë përforcuar në disa vende dhe po përgatiten edhe kapacitete mjekësore që mund të aktivizohen përpara katastrofave.

Peruja ndër vendet më të rrezikuara

Peruja konsiderohet veçanërisht e ekspozuar për shkak të pozicionit të saj përgjatë Paqësorit lindor.

Në episode të mëparshme të El Niño-s, zona të Perusë, Ekuadorit dhe Brazilit janë përballur me reshje të forta, përmbytje të menjëhershme dhe rrëshqitje dheu.

Rreziku është edhe më i madh në qytetet ku sistemet e kullimit nuk mund të përballojnë sasi të mëdha uji.

Miguel Aréstegui, specialist për qëndrueshmërinë klimatike në organizatën Practical Action, thotë se shqetësimi duhet të kthehet në përgatitje dhe jo në alarm.

Organizata ka punuar për të përmirësuar aksesin e komuniteteve te informacionet për nivelin e lumenjve, rrezikun e përmbytjeve dhe parashikimet e motit.

Shtetet e Bashkuara kanë njoftuar gjithashtu dërgimin e anijes spitalore USNS Comfort drejt brigjeve të Perusë për të ofruar ndihmë mjekësore dhe pajisje teknike gjatë periudhës kur El Niño pritet të arrijë kulmin.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se El Niño nuk vepron i izoluar. Banesat në zona të ekspozuara, sistemet e dobëta të ujit dhe kanalizimeve dhe kapacitetet e kufizuara shëndetësore mund t’i bëjnë pasojat shumë më të rënda.

Ndërkohë, ngrohja afatgjatë e shkaktuar nga aktiviteti njerëzor mund t’i intensifikojë efektet e temperaturave dhe motit ekstrem. Shkencëtarët po studiojnë gjithashtu nëse ndryshimet klimatike mund t’i bëjnë vetë episodet e El Niño-s më të fuqishme, por për këtë ende nuk ka një përfundim të prerë.