HISTORIKE/ Pas 5 shekujsh, OKB voton hartën e re të botës. Një gënjeshtër e madhe fshihet në të: Afrika është 14 herë më e madhe se Groenlanda, por harta që njohim prej shekujsh e fsheh këtë fakt

Për shekuj kemi parë një botë me përmasa të shtrembëruara: Groenlanda duket pothuajse sa Afrika, ndërsa në realitet Afrika është rreth 14 herë më e madhe. Tani çështja ka mbërritur deri në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së.

Harta e botës që miliona njerëz kanë parë në shkolla, libra, zyra dhe ekrane për breza të tërë mund të përballet me një ndryshim historik.

Asambleja e Përgjithshme e OKB-së pritet të shqyrtojë këtë të premte një projekt-rezolutë që synon të korrigjojë mënyrën se si paraqiten përmasat e kontinenteve në hartat botërore, duke vënë në qendër shtrembërimin e madh të Afrikës në projeksionin tradicional Mercator. Dokumenti zyrtar, me numrin A/80/L.104, figuron në listën e dokumenteve të OKB-së për 4 shtatorin, raporton noa.al.

Dallimi është befasues: Afrika është rreth tri herë më e madhe se Europa dhe afro 14 herë më e madhe se Groenlanda. Megjithatë, në hartën Mercator, Groenlanda shfaqet vizualisht pothuajse në të njëjtën përmasë me Afrikën.

Në realitet, Afrika ka një sipërfaqe prej rreth 30 milionë kilometrash katrorë, ndërsa Groenlanda rreth 2.1 milionë. Projekti “Equal Earth”, që mbështetet nga fushata #CorrectTheMap, ruan shumë më saktë raportin real të sipërfaqeve dhe e paraqet Afrikën në përmasat që ajo ka në të vërtetë.

Pse harta Mercator e shtrembëron botën?

Projeksioni Mercator u krijua në shekullin XVI nga hartografi flamand Gerardus Mercator, kryesisht për t’ua bërë më të lehtë lundrimin detar marinarëve.

Por mënyra matematikore me të cilën një glob shndërrohet në një sipërfaqe të sheshtë bën që territoret pranë poleve të zmadhohen shumë, ndërsa ato pranë ekuatorit duken proporcionalisht më të vogla.

Kështu, vende dhe territore të hemisferës veriore fitojnë një peshë vizuale shumë më të madhe se përmasat e tyre reale, ndërsa Afrika duket shumë më e vogël nga sa është.

Nisma për ndryshimin e hartës drejtohet nga Togo dhe mbështetet nga vendet e Bashkimit Afrikan. Ministri i Jashtëm i Togos, Robert Dussey, e ka paraqitur çështjen jo si debat politik, por si një çështje të saktësisë shkencore.

“Kolonializëm hartografik”

Prej vitesh, kritikët e projeksionit Mercator argumentojnë se shtrembërimi nuk ka vetëm pasoja gjeografike.

Sipas tyre, zmadhimi vizual i vendeve të hemisferës veriore dhe zvogëlimi i Afrikës e vendeve ekuatoriale ka ndikuar edhe në mënyrën se si breza të tërë e perceptojnë rëndësinë dhe fuqinë e rajoneve të ndryshme të botës.

Për këtë arsye, disa aktivistë e përshkruajnë fenomenin si “kolonializëm hartografik”.

Bashkimi Afrikan iu bashkua zyrtarisht fushatës për zëvendësimin e përdorimit të gjerë të Mercatorit në vitin 2025, duke mbështetur hartat që ruajnë më saktë përmasat reale të kontinenteve.

Çfarë është “Equal Earth”?

Alternativa që promovohet është projeksioni Equal Earth, i krijuar në vitin 2018 nga një ekip ndërkombëtar hartografësh.

Ndryshe nga Mercator, ai është projektuar për të ruajtur raportin real të sipërfaqeve: Afrika, Groenlanda, Europa dhe pjesët e tjera të botës shfaqen në përmasa proporcionale me realitetin.

Një rezolutë e Asamblesë së Përgjithshme nuk është juridikisht detyruese. Megjithatë, miratimi i saj mund të ushtrojë ndikim të madh te hartat e përdorura në shkolla, institucionet ndërkombëtare dhe platformat teknologjike.

Nëse nisma fiton mbështetjen e nevojshme, bota nuk do të ndryshojë përmasat e saj. Do të ndryshojë vetëm mënyra se si e kemi parë atë prej shekujsh. /noa.al