Lamtumirë Aida Kurani, një jetë mes gjuhës shqipe, dijes dhe auditorëve

Shqipja humbi një prej studiuesve të saj të përkushtuar. Nga sintaksa te leksikografia, Aida Kurani la pas një trashëgimi shkencore dhe akademike që i shërben studimit dhe mësimdhënies së gjuhës shqipe.

Prof. As. Dr. Aida Kurani, docente dhe studiuese e gjuhës shqipe, u nda nga jeta në fund të këtij gushti, pas një sëmundjeje të rëndë. Deri në etapat e fundit të jetës së saj të shkurtër, ajo vijoi punën akademike dhe kërkimin shkencor, të cilit i kishte kushtuar një pjesë të madhe të karrierës së saj.

Pedagoge, studiuese e sintaksës dhe e gjuhës shqipe, autore dhe bashkëautore punimesh shkencore e librash universitarë, Kurani ishte gjithashtu pjesë e grupit akademik themelues të Universitetit “Aleksandër Moisiu” të Durrësit në vitin 2006.

Përvoja e saj akademike u shtri në universitetet e Tiranës, Elbasanit dhe Durrësit, ndërsa një pjesë e rëndësishme e punës së saj iu kushtua jo vetëm studimit të shqipes, por edhe mënyrës se si ajo mësohet dhe përcillet te brezat e rinj.

Gjetjet dhe kontributet shkencore

Struktura e fjalëve të përbëra në shqip dhe anglisht

Në studimin e saj morfologjik A Morphological Comparative Study Between Albanian and English Language, Kurani analizoi mënyrën e formimit të shumësit të emrave të përbërë.

Ajo evidentoi veçori të shqipes, ku në disa kompozita ndryshon vetëm emri i dytë, në të tjera vetëm emri i parë, ndërsa ekzistojnë edhe raste kur fjala e përbërë ruan të njëjtën formë në njëjës dhe në shumës.

Rendi i fjalëve në gramatikën historike të shqipes

Një tjetër drejtim i kërkimit të saj lidhej me renditjen e gjymtyrëve të fjalisë dhe mënyrën se si struktura e fjalisë shqipe ka ndryshuar gjatë zhvillimit historik të gjuhës.

Kurani analizoi fleksibilitetin karakteristik të shqipes, pra mundësinë e zhvendosjes së gjymtyrëve të fjalisë për të vendosur theksin te një element i caktuar ose për të krijuar ngarkesë emocionale.

Në punimin Issues of Order in Grammar and Studies of the Albanian Language, ajo gjurmoi zhvillimin historik të rendit të fjalëve dhe të strukturave sintaksore në stade të ndryshme të shqipes.

Ky studim hodhi dritë mbi evolucionin e strukturës sintaksore dhe mënyrën se si çështja e rendit të fjalëve është trajtuar historikisht në gramatikat e shqipes.

Fjalitë rrjedhimore dhe shprehja e pasojës

Një prej kërkimeve kryesore të Aida Kuranit, mbi të cilin mbrojti edhe doktoraturën, ishte “Periudha me fjali të nënrenditur rrjedhimore (pasojës) në prozën popullore”.

Në kërkimet e saj ajo analizoi mënyrat specifike me të cilat shqipja shpreh pasojën e një veprimi, duke evidentuar dallime me anglishten dhe afri me gjuhët neolatine.

Një vend të rëndësishëm në këtë kërkim zuri edhe proza popullore. Përmes përrallave, tregimeve dhe teksteve të vjetra, Kurani analizoi mënyrën se si lidhja shkak-pasojë është ndërtuar natyrshëm në shqip përmes formave të tilla si “kaq… sa”, “saqë” dhe “sa që”, përpara normëzimit të gjuhës standarde.

Nga sintaksa te leksikografia e veriut

Në studimet e saj mbi leksikografinë, Aida Kurani u ndal edhe te fjalori i Gjon Gazullit, duke analizuar organizimin e fjalëve, marrëdhëniet sintaksore dhe përdorimin e kuptimeve figurative.

Në punimin The Organization of Words in Gazulli’s Dictionary, të realizuar së bashku me kolegë, ajo analizoi kriteret leksikore dhe gramatikore të organizimit të fjalëve, duke nxjerrë në pah pasurinë dialektore dhe vlerat e hershme leksikografike të veriut të Shqipërisë.

Një ndër themelueset akademike të UAMD-së

Aida Kurani ishte pjesë e Universitetit “Aleksandër Moisiu” që në fillesat e tij në vitin 2006 dhe kontribuoi në konsolidimin e Departamentit të Gjuhës Shqipe.

Ajo dha mësim në lëndët “Sintaksë e gjuhës shqipe” dhe “Mësimdhënie e avancuar e gjuhës shqipe”, duke ndërthurur kërkimin shkencor me përgatitjen e brezave të rinj të studentëve.

Doktoraturën në Gjuhësi, në fushën e sintaksës së gjuhës shqipe, e mbrojti pranë Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë të Universitetit të Tiranës.

Ajo kreu gjithashtu specializim pasuniversitar në Gjuhësi pranë Università per Stranieri di Perugia në Itali, me bursë të financuar nga Ministria e Punëve të Jashtme e Italisë.

Aida Kurani ishte autore dhe bashkëautore e artikujve, studimeve, punimeve monografike, si dhe autore e librave në fushën e sintaksës dhe të mësimdhënies së shqipes.

Trashëgimia e saj mbetet pikërisht aty ku ajo investoi një jetë të tërë: në studimin e shqipes, në auditorët universitarë dhe në punimet që vazhdojnë t’u shërbejnë studentëve, pedagogëve dhe studiuesve të gjuhës.