Nga Mark Middel, NRC

Projekti për krijimin e një shteti sovran bektashi në Tiranë vijon të jetë në qendër të vëmendjes ndërkombëtare, ndërsa një prej personave të angazhuar për promovimin dhe mbështetjen e tij jashtë Shqipërisë, amerikani Christopher Hyland, thotë se nisma është më pranë realizimit se kurrë më parë.

Hyland, 78 vjeç, sipërmarrës dhe investitor nga Nju Jorku, si dhe ish-këshilltar i presidentit amerikan Bill Clinton, është angazhuar si “i dërguar i posaçëm” për projektin. Ai ka një histori të gjatë angazhimesh diplomatike dhe politike, përfshirë punën për pavarësinë e Kosovës dhe përpjekjet për proceset e paqes në Irlandën e Veriut.

Sipas planit të prezantuar nga autoritetet shqiptare, në Tiranë do të krijohet një shtet sovran i Urdhrit Bektashi, në një territor prej rreth 11 hektarësh. Projekti është konceptuar sipas modelit të Vatikanit dhe parashikon administratë, dokumente udhëtimi dhe struktura të veçanta të një entiteti sovran.

Hyland: Nuk e bëj për para

Në një intervistë për median holandeze NRC, Hyland shpjegon se angazhimi i tij për projektin nuk lidhet me interesa financiare apo biznesi.

“Për mua bëhet fjalë për të dhënë një kontribut në histori”, është shprehur ai, duke mohuar se paguhet për këtë angazhim apo se ka interesa biznesi të lidhura me projektin.

Hyland u afrua me komunitetin bektashi përmes biznesmenit dhe producentit shqiptar Hazis Vardari, i cili e prezantoi atë me kreun botëror të bektashinjve, Baba Mondin.

Vardari shërben si përfaqësues i posaçëm i bektashinjve në Evropë, ndërsa Hyland është angazhuar në drejtim të kontakteve dhe promovimit të projektit në Shtetet e Bashkuara.

“Të dy flasim në mbarë botën për bektashinjtë”, tha Hyland, duke e përshkruar bashkëpunimin me Vardarin si një zgjedhje të përshtatshme për përfaqësimin ndërkombëtar të komunitetit.

Projekti u prezantua nga Rama në vitin 2024

Ideja për krijimin e shtetit bektashi u bë publike nga kryeministri Edi Rama në shtator të vitit 2024, gjatë fjalimit të tij në Kombet e Bashkuara.

Rama propozoi krijimin në Tiranë të një entiteti sovran për Urdhrin Bektashi, të krahasueshëm me Vatikanin për nga modeli i sovranitetit.

Territori i propozuar prej 11 hektarësh do të shtrihej në zonën ku ndodhet aktualisht selia botërore e bektashinjve.

Sipas Ramës, një shtet i tillë do të kishte si një prej misioneve kryesore promovimin e tolerancës fetare dhe bashkëjetesës, një vlerë që Shqipëria e ka vendosur prej vitesh në qendër të imazhit të saj ndërkombëtar.

Bektashinjtë dhe historia e tyre Urdhri Bektashi është një traditë mistike sufi brenda Islamit, me një histori të gjatë në Ballkan dhe veçanërisht në hapësirat e ish-Perandorisë Osmane.

Selia e bektashinjve u zhvendos në Tiranë në vitin 1929, pas kufizimeve ndaj urdhrit në Turqi gjatë periudhës së Mustafa Kemal Atatürk.

Sot, bektashinj gjenden kryesisht në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të Veriut, Greqi dhe Turqi. Numri i ndjekësve vlerësohet në mënyra të ndryshme dhe nuk ekziston një shifër e konsoliduar ndërkombëtarisht.

Në Shqipëri, komuniteti bektashi ka një prani të rëndësishme historike dhe fetare.

Kritikët: Ka shumë retorikë, por pak hapa konkretë

Pavarësisht publicitetit ndërkombëtar, projekti ka hasur edhe skepticizëm.

Analisti politik Lutfi Dervishi e ka përshkruar nismën si një lëvizje që i ka shërbyer edhe promovimit ndërkombëtar të Shqipërisë dhe kryeministrit Rama.

Sipas tij, nisma ka zhvendosur vëmendjen drejt një projekti simbolik, ndërsa ende mungojnë hapa konkretë për krijimin e shtetit.

Realizimi i projektit do të kërkonte një sërë procedurash ligjore dhe ndërkombëtare, përfshirë çështjen e bazës kushtetuese shqiptare, njohjen eventuale nga shtetet e tjera dhe përcaktimin e marrëdhënieve ndërkombëtare të entitetit të propozuar.

Deri tani, nuk janë bërë publike marrëveshje ndërkombëtare që do të përcaktonin statusin sovran të tij.

“Nuk kemi qenë kurrë më afër”

Pavarësisht kritikave, Hyland mbetet optimist për të ardhmen e projektit.

Ai e vlerëson idenë si pjesë të vizionit të Ramës për Shqipërinë dhe argumenton se krijimi i një shteti të tillë do ta vendoste vendin edhe më shumë në vëmendjen ndërkombëtare.

Ndaj kritikëve që vënë në dyshim realizimin e projektit, Hyland u përgjigjet:

“Sa herë kanë parë këta kritikë të krijohet një shtet? Asnjëherë. Ne nuk kemi qenë kurrë më afër se kaq. Dhe nesër do të jemi përsëri një hap më pranë.”

Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse ky vizion do të shndërrohet në një entitet real sovran dhe cilat do të jenë hapat ligjorë, kushtetues dhe diplomatikë që do të nevojiten për realizimin e tij.