Bashkimi Evropian po përgatitet për një reformë të thellë të procesit të zgjerimit, e cila synon të transformojë mënyrën se marrëdhëniet mes Brukselit dhe vendeve kandidate do të strukturohen në të ardhmen. Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, gjatë një deklarate të bërë të martën në Zagreb, theksoi se bota ka ndryshuar dhe procesi i zgjerimit duhet të përshtatet, duke e krahasuar këtë moment me “Momentin e Helsinkit” të viteve ’90 që i parapriu zgjerimit të madh pas Luftës së Ftohtë. Plani synon përgatitjen e Unionit për të mirëpritur më shumë se 30 shtete anëtare.

Largimi nga logjika "gjithçka ose asgjë" dhe integrimi gradual

Një nga ndryshimet më thelbësore të paralajmëruara është braktisja e modelit tradicional “gjithçka ose asgjë”. Vendet kandidate do të kenë mundësinë të përfitojnë gradualisht nga integrimi në strukturat evropiane edhe para anëtarësimit të tyre të plotë me të drejta vote. Si shembuj konkretë të kësaj qasjeje u përmendën pjesëmarrja e hershme në SEPA (Zona e Vetme e Pagesave në Euro) dhe lidhja e drejtpërdrejtë me rrjetet energjetike të BE-së.

Komisionerja Kos argumentoi se proceset që zgjasin me dekada lënë hapësirë që vendet kandidate të ekspozohen ndaj ndikimeve dhe presioneve politike nga fuqi rivale të BE-së, duke bërë të domosdoshme një qasje më të shpejtë dhe të strukturuar.

Kontrollet e rrepta për demokracinë dhe rreziku i "kuajve trojanë"

Për të shmangur devijimet e mundshme pasi një shtet të jetë bërë anëtar, Brukseli po kërkon garanci dhe mekanizma kontrolli shumë më të fortë në fushat e demokracisë dhe sundimit të ligjit. Kos paralajmëroi se BE-ja nuk duhet të lejojë krijimin e situatave ku shtetet e reja të kthehen në “kuaj trojanë” brenda Unionit apo të largohen nga vlerat themelore vite pas anëtarësimit. Megjithatë, kjo nismë pritet të shoqërohet me debate, pasi ekziston shqetësimi se vendet e reja mund të trajtohen si anëtare të një kategorie të dytë.

Reforma e vendimmarrjes dhe pozita e vendeve kandidate

Për të lehtësuar funksionimin e një BE-je me mbi 30 anëtarë, synohet gjithashtu një rishikim i mekanizmave të vendimmarrjes. Propozimet parashikojnë më pak mundësi bllokimi nga një shtet i vetëm (veta) dhe vendimmarrje më fleksibile, të cilat mund të arrihen pa pasur nevojë për ndryshime të rënda të Traktateve të BE-së apo procese të vështira ratifikimi.

Në kuadër të këtij raporti, Komisionerja veçoi Malin e Zi si kandidatin më të avancuar në negociata, vlerësoi progresin e Shqipërisë në fushën e sundimit të ligjit, si dhe përmendi hapat teknikë të Ukrainës, Moldavisë dhe rikthimin e Islandës në procesin e anëtarësimit. Ky rishikim vjen në një moment vendimtar, ku nevoja për të ankoruar Kievin dhe vendet e tjera kandidate në strukturat e përbashkëta evropiane mbetet parësore.