TIRANË, 23 gusht 2026 – Shqipëria mund të ndryshojë sërish hartën e qeverisjes vendore, pak më shumë se një dekadë pas reformës territoriale të vitit 2014. Projektligji i mazhorancës propozon reduktimin e numrit të bashkive nga 61 në 46, përmes bashkimit të 15 njësive vendore me bashkitë më të mëdha fqinje.

Por përtej numrit të bashkive, reforma ngre një pyetje kryesore: a do të sjellë ndryshimi i hartës përmirësim real të shërbimeve dhe menaxhim më efikas për qytetarët?

Reforma e 2014-s nuk solli rezultatet e pritshme

Reforma territoriale e vitit 2014 bashkoi 373 njësi vendore në 61 bashki, me synimin për krijimin e administratave më profesionale, ekonomi shkalle dhe shërbime më cilësore.

Megjithatë, sipas analizës së cituar nga Monitor, rritja e të ardhurave dhe funksioneve të pushtetit vendor nuk u shoqërua në të njëjtën masë me përmirësimin e shërbimeve.

Të dhënat e referuara nga Banka Botërore evidentojnë probleme në furnizimin me ujë, kanalizime, menaxhimin e mbetjeve, arsimin, kujdesin për fëmijët dhe reagimin ndaj fatkeqësive, veçanërisht në zonat rurale.

Një nga pasojat e evidentuara është edhe largësia më e madhe e qytetarëve nga qendrat administrative. Në disa zona, banorët duhet të udhëtojnë për orë të tëra për të marrë shërbime bazë.

Administrata vendore është rritur ndjeshëm

Një tjetër pikë e debatit lidhet me madhësinë e administratës. Sipas të dhënave të cituara në analizë, numri i punonjësve të pushtetit vendor është rritur nga rreth 19 mijë në vitin 2014 në mbi 39 mijë në vitin 2025.

Rreth gjysma e buxhetit vendor gjatë vitit të kaluar shkoi për personelin, ndërsa në bashkitë më të vogla pagat në disa raste përbëjnë mbi 60% të buxhetit.

Megjithatë, rritja e numrit të punonjësve nuk mund të konsiderohet e gjitha si fryrje administrative, pasi një pjesë lidhet me funksionet e transferuara nga qeverisja qendrore te pushteti vendor.

Problemi, sipas analizës, është mungesa e vlerësimeve të plota mbi efektivitetin e kësaj rritjeje.

Shërbimet rurale mbeten problem

Një nga treguesit e përmendur është menaxhimi i mbetjeve. Në vitin 2024, shërbimi mbulonte mesatarisht 85.6% të popullsisë, por vetëm rreth 65% të banorëve ruralë.

Kjo tregon se zgjerimi territorial i bashkive nuk ka garantuar automatikisht mbulim të barabartë të shërbimeve në të gjithë territorin.

Zjarret, shembull i ndarjes së përgjegjësive

Një tjetër problem lidhet me ndarjen e kompetencave në menaxhimin e emergjencave.

Strukturat zjarrfikëse varen nga bashkitë, standardet mbikëqyren nga institucionet qendrore, ndërsa operacionet e mëdha të emergjencave koordinohen në nivel kombëtar.

Kjo strukturë, sipas analizës, mund të krijojë disa qendra vendimmarrjeje dhe paqartësi mbi përgjegjësitë, veçanërisht në situata emergjente si zjarret masive.

Pikëpyetje edhe për konsultimin publik

Projektligji për 46 bashki është depozituar në Kuvend dhe më pas u është dërguar bashkive për konsultim, me një afat prej 60 ditësh për përfshirjen e qytetarëve.

Kritika kryesore është se konsultimi po zhvillohet pasi varianti i ri i hartës është përcaktuar.

Sipas analizës, përpara se të vendosej për bashkimet duhej të publikoheshin analiza konkrete për secilën zonë: kursimet e pritshme, ndikimi në shërbime, distanca që do të përshkojë qytetari, ndarja e buxheteve dhe përfaqësimi i komuniteteve që humbasin statusin e bashkisë.

A mjafton ndryshimi i hartës?

Ekspertiza e cituar sugjeron se reforma e re duhet të nisë nga problemet konkrete të qytetarëve dhe jo vetëm nga kufijtë administrativë.

Një bashki me kapacitete të dobëta nuk është domosdoshmërisht një bashki që duhet të shkrihet. Problemet mund të lidhen edhe me financimin, mungesën e stafit profesional apo mospërputhjen mes kompetencave dhe burimeve financiare.

Për këtë arsye, ndryshimi i hartës territoriale do të kërkonte paralelisht edhe reformim të financave vendore, kompetenca të qarta dhe buxhete të përcaktuara për njësitë administrative.

Në thelb, sfida e reformës së re nuk është vetëm nëse Shqipëria do të ketë 46 apo 61 bashki, por nëse qytetari do të marrë shërbim më cilësor, më shpejt dhe më pranë vendbanimit të tij. Nëse ndryshojnë vetëm kufijtë administrativë, rreziku është që problemet e reformës së vitit 2014 të përsëriten në një hartë të re.