22 gusht 2026 – Aroma karakteristike e një libri të vjetër, me nuanca letre, druri, vaniljeje dhe dheu, nuk është thjesht një çështje nostalgjie. Pas saj qëndrojnë procese kimike që ndodhin gjatë plakjes së letrës, por edhe mënyra se si truri ynë lidh aromat me kujtimet dhe emocionet.

Madje, ekziston edhe një term për kënaqësinë që disa njerëz ndiejnë kur nuhasin libra të vjetër: bibliosmia.

Çfarë krijon aromën e veçantë?

Me kalimin e viteve, përbërës të letrës, veçanërisht celuloza dhe lignina, shpërbëhen gradualisht dhe çlirojnë përbërje organike të avullueshme.

Një rol të rëndësishëm luan lignina, një përbërës natyral i drurit. Nga degradimi i saj krijohen substanca që i japin letrës së vjetër disa nga nuancat karakteristike të vaniljes dhe drurit.

Ndër përbërjet që kontribuojnë në këtë aromë janë:

Vanilina – sjell aromën karakteristike të vaniljes; Benzaldehidi – jep nota që të kujtojnë bajamen; Furfurali – lidhet me aroma të ngjashme me bukën e thekur; Guaiacoli – shton nuanca të tymosura dhe pikante.

Në aromën përfundimtare ndikojnë edhe boja, ngjitësit, kapaku, pëlhurat apo lëkura, si dhe ambienti ku libri është ruajtur.

Pse aroma na sjell kujtime?

Shpjegimi nuk është vetëm kimik. Nuhatja është e lidhur ngushtë me zonat e trurit që përpunojnë emocionet dhe kujtesën autobiografike.

Për këtë arsye, aroma e një libri mund të rikthejë menjëherë kujtime nga biblioteka e fëmijërisë, shtëpia e gjyshërve, shkolla apo mbrëmjet e kaluara duke lexuar.

Kjo lidhje mes aromës dhe kujtesës mund të bëjë që një erë e caktuar të shkaktojë emocion ose nostalgji edhe përpara se të kuptojmë me vetëdije se çfarë po nuhasim.

Libri i vjetër nuk është gjithmonë sinonim i mykut

Një aromë e këndshme, e thatë dhe pak e ëmbël është pjesë normale e plakjes së letrës. Ndryshe është kur libri ka erë të fortë lagështie ose bodrumi, njolla, faqe të lagura e të deformuara, ose shenja të dukshme myku.

Nëse gjatë kontaktit me një libër shfaqen kollë, irritim të syve apo bllokim të hundëve, mund të ketë prani myku ose irrituesish të tjerë.

Në raste të tilla, libri duhet izoluar nga pjesa tjetër e koleksionit dhe, për ekzemplarë me vlerë, këshillohet ndërhyrja e një restauruesi profesionist.