Modeli ekonomik që synonte transformimin e pronave shtetërore pa prekur buxhetin e shtetit po përballet me skepticitetin e tregut privat. Skema e ngritur nga Korporata Shqiptare e Investimeve (AIC)—ku shteti vendos në dispozicion truallin ndërsa privati financon ndërtimin e godinave publike në këmbim të hapësirave tregtare—po tregon efektivitet të ulët.

Nga 15 projekte madhore të shpallura që prej shtatorit 2024, vetëm 4 prej tyre kanë arritur të mbyllen me kontrata përfundimtare, ndërsa pjesa tjetër përballet me dështim garash, anulime të përsëritura ose mungesë të plotë interesi nga investitorët.

Bilanci i partneritetit: Ku qëndrojnë projektet?

Rezultatet e procedurave të zhvilluara nga AIC tregojnë një pikturë të fragmentuar të suksesit dhe dështimit të modelit:

Me kontrata të lidhura: Rijetëzimi i stadiumit "Selman Stërmasi" (kulla deri në 105 m dhe ambiente shumëfunksionale), Pallati i Sportit "Asllan Rusi", Korpusi i Inspektorateve së bashku me shtëpinë e fëmijës "Zyber Hallulli", si dhe Rezidenca Qeveritare në Vlorë.

Në fazë njoftimi paraprak / Negociata: Projekti VOID Tower (ku pas dështimit me kompaninë e renditur e para po negociohet me shoqërinë e dytë), Rivitalizimi i Pallatit të Kongreseve (me projekt nga stuhioja "Herzog & de Meuron") dhe Rezidenca Qeveritare e Velipojës.

Të anuluara pa asnjë ofertë: Stadiumet e kategorive rajonale si "Flamurtari" në Vlorë dhe "Skënderbeu" në Korçë, godina e re e Bibliotekës Kombëtare te ish-"Vilat Gjermane", si dhe projekti LIFT Tower (godina e re e Kadastrës Shqiptare), ky i fundit i anuluar pesë herë me radhë edhe pas uljes së pragut të kërkuar nga shteti nga 45% në 40%.

Në procedura të rihapura: Stadiumi "Niko Dovana" në Durrës dhe Korpusi i Institucioneve të Pavarura te ish-Fusha e Aviacionit.

Anatomia e problemit: Pse po heziton kapitali privat?

Dështimi i garave radhazi zbulon hendekun mes llogaritjeve të shtetit dhe rrezikut që merr përsipër sipërmarrja privatore:

Detyrime publike të larta kundrejt kthimit nga investimi: Në projekte si LIFT Tower apo Biblioteka Kombëtare, investitorëve u është kërkuar të dorëzojnë deri në 45% të siparfazës ose të ndërtojnë komplekse gjigante publike (si Kadastra me 34,000 m²). Kostoja e lartë e ndërtimit publik zbeh fitimin nga pjesa tregtare.

Mungesa e interesit në rrethe: Ndërsa Tiranë vërehet interes për kulla apo komplekse multifunksionale (ku përfitimi për metër katror është i lartë), projektet rajonale si stadiumet në Vlorë e Korçë nuk ofrojnë atraktivitet financiar për të arsyetuar investimin e kërkuar.

Ndarja e pabarabartë e rrezikut: Partneri privat merr përsipër të gjithë barrën e financimit, projektimit të detajuar, marrjes së lejeve dhe përballimit të luhatjeve të çmimeve në tregun e ndërtimit, ndërsa shteti mbuan rolin e pronarit me pretendime fikse sipërfaqesh.

Bilanci i deritanishëm konfirmon se tregu po pranon modelin vetëm në zona me truall me vlerë mjaft të lartë tregtare në kryeqytet, duke lënë pa zgjidhje godinat dhe projektet publike në rrethe apo ato me kosto të lartë ndërtimi.