Ukraina po përballet me një periudhë të tensionuar politike, ndërsa ish-ministri i Mbrojtjes, Mykhailo Fedorov, ka dalë publikisht me kritika për mënyrën e funksionimit të qeverisjes dhe ka kërkuar që të gjendet një mekanizëm ligjor për zhvillimin e zgjedhjeve, edhe nëse lufta do të vijojë për një periudhë të gjatë.

Në një video nëntëminutëshe të publikuar më 18 gusht, Fedorov deklaroi se Ukraina nuk mund të funksionojë pa një ministër të Mbrojtjes me kompetenca të plota, por theksoi se problemi është shumë më i gjerë se një post apo një ministri e vetme.

Sipas tij, vendi po përballet me një “krizë sistemore qeverisjeje”, ndërsa korrupsioni është vetëm një simptomë e kësaj krize.

Fedorov ngriti gjithashtu çështjen e zgjedhjeve, duke kritikuar faktin se në Ukrainë nuk janë zhvilluar zgjedhje që nga viti 2019. Sipas ligjit ukrainas, zgjedhjet nuk mund të zhvillohen gjatë periudhës kur është në fuqi ligji ushtarak.

Në të njëjtën kohë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky kishte propozuar Yevhen Khmara për postin e ministrit të Mbrojtjes. Khmara e kishte ushtruar këtë detyrë përkohësisht që prej 20 korrikut dhe Parlamenti e konfirmoi në këtë post më 19 gusht.

Skandali i korrupsionit në administratën publike

Deklaratat e Fedorovit për korrupsionin u pasuan nga një zhvillim i rëndësishëm. Më 19 gusht, autoritetet ukrainase kundër korrupsionit kryen kontrolle në banesat e disa zyrtarëve të lartë, përfshirë zëvendësshefen e Zyrës së Presidentit, Iryna Mudra, dhe deputetin Vadym Stolar.

Zyra Kombëtare e Anti-Korrupsionit të Ukrainës raportoi për një “operacion special për shpërbërjen e një organizate kriminale”, të zhvilluar së bashku me Prokurorinë e Specializuar Anti-Korrupsion.

Sipas autoriteteve, organizata vepronte nën drejtimin e një deputeti dhe përfshinte zyrtarë të lartë të Zyrës së Presidentit.

Po më 19 gusht, Zelensky shkarkoi Mudran nga posti i zëvendësshefes së Zyrës Presidenciale. As Zelensky, as Mudra dhe as shefi i Zyrës Presidenciale, Kyrylo Budanov, nuk dhanë deklarata për këtë çështje.

Fedorov fiton mbështetje pas protestave

Në mesazhin e tij, Fedorov paralajmëroi se në emërimet në administratën publike po vlerësohet më shumë besnikëria personale sesa profesionalizmi dhe performanca.

Ai kërkoi krijimin e një “mekanizmi ligjor, të sigurt dhe realist” që do të mundësonte zhvillimin e zgjedhjeve edhe nëse lufta do të zgjaste.

Fedorov dha dorëheqjen si ministër i Mbrojtjes më 15 korrik, me kërkesë të presidentit. Një ditë më vonë, në Kiev, Lviv, Dnipro, Kharkiv, Zaporizhia dhe qytete të tjera nisën protesta ku kërkohej rikthimi i tij në detyrë.

Sipas një sondazhi të zhvilluar më 20 dhe 21 korrik, besimi te Fedorov u rrit nga 35 për qind në 65 për qind gjatë javës së parë të protestave, ndërsa 82 për qind e të anketuarve ishin kundër shkarkimit të tij.

Një tjetër sondazh, i zhvilluar më 5 dhe 6 gusht, e renditi Fedorovin të tretin në preferencat për president, me 12.5 për qind. Në vend të parë ishte Zelensky me 25.2 për qind, ndërsa ish-shefi i Ushtrisë, Valeri Salushni, kishte 16.7 për qind.

A po lind një opozitë e re?

Ihor Chalenko, nga “Qendra për Analizë dhe Strategji” në Kiev, vlerëson se Fedorov po përpiqet të konsolidojë kapitalin politik të krijuar gjatë protestave.

Sipas tij, edhe pse videoja nuk përmban një program të plotë politik, ish-ministri po pozicionohet si një figurë e pavarur që mund të konkurrojë politikisht me Zelenskin.

“Për 35 ditë, njerëzit dolën në rrugë. Demonstratat filluan me kërkesa që Fedorovi të kthehej në postin e tij si ministër i mbrojtjes. Megjithatë, ekzistonte rreziku që Fedorovi të zbehej nga agjenda, dhe fushata e protestës u shndërrua në një luftë kundër korrupsionit dhe në mbrojtje të organeve anti-korrupsion.

Për këtë arsye, ish-ministri vendosi të bëhej politikisht i pavarur dhe të konsolidonte statusin që kishte arritur,” shpjegon eksperti.

Megjithatë, Chalenko nuk beson se Fedorov është pozicionuar tashmë në një opozitë të hapur ndaj Zelenskit.

“Nuk shoh që të jenë djegur ura”, thekson ai.

Sipas tij, ekziston një konflikt mes Fedorovit dhe rrethit të brendshëm të presidentit, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht një ndarje përfundimtare me qeverinë. Ai nuk përjashton mundësinë që Fedorov, nëse i ofrohet një post, të rikthehet në krahun e presidentit.

Thirrjet për zgjedhje

Oleksiy Haran, nga Akademia Mohyla në Kiev, i konsideron deklaratat e Fedorovit për reformimin e pushtetit shtetëror dhe zhvillimin e zgjedhjeve një sinjal të rëndësishëm.

Megjithatë, edhe ai nuk sheh ende një kalim të qartë të Fedorovit në opozitë ndaj presidentit.

“Nuk kemi vërejtur asnjë kritikë ndaj Zelenskit”, shprehet Haran.

Ai vëren gjithashtu se në videon e Fedorovit shfaqet David Arachamija, kreu i grupit parlamentar të partisë presidenciale në pushtet, “Shërbëtorët e Popullit”. Sipas Haranit, kjo mund të jetë një mënyrë indirekte për të vënë në diskutim mënyrën se si merren vendimet politike dhe funksionon qeverisja aktuale.

Sipas tij, deklaratat e Fedorovit pasqyrojnë edhe një kërkesë që ekziston në një pjesë të shoqërisë ukrainase për ndryshim politik.

Por zhvillimi i zgjedhjeve mbetet i ndërlikuar për sa kohë vazhdon lufta.

“Ne pajtohemi që Rusia nuk mund të na diktojë se kur dhe si duhet të mbajmë zgjedhje. Por pyetja është: si do të mbajmë zgjedhje nëse Rusia vazhdon luftën?” shprehet Haran.

Ai beson se për zhvillimin e zgjedhjeve të besueshme do të nevojitej të paktën një armëpushim i qëndrueshëm.

Një manovër më e gjerë politike

Vadim Denysenko, nga qendra kërkimore ukrainase “Business Capital”, e konsideron fjalimin e Fedorovit fillimin e një manovre më të gjerë politike.

Sipas tij, lëvizja sociale “Vetëndihma 3.0”, e cila përfshin edhe lëvizjen kundër korrupsionit, ka gjetur te Fedorovi një figurë politike udhëheqëse.

Ai vëren gjithashtu se një pjesë e mbështetësve të mëparshëm të Zelenskit janë afruar me Fedorovin dhe përbëjnë një pjesë të rëndësishme të bazës së tij të re politike.

Denysenko e lidh këtë zhvillim me debatin për rinovimin e pushtetit shtetëror, ide të ngjashme me ato mbi të cilat Zelensky ndërtoi fushatën e tij në vitin 2019.

Edhe pse Fedorov nuk deklaroi drejtpërdrejt se synon të kandidojë në zgjedhje, Denysenko beson se rrethi i tij politik po përgatitet për një mundësi të tillë.

“Nëse shpallen zgjedhje të reja shpejt, Fedorovi ka mundësinë të arrijë një rezultat të mirë. Nëse nuk ka zgjedhje, ai mund të forcojë bazën e tij të mbështetjes dhe të vazhdojë të dobësojë Zelenskin”, thotë Denysenko.