Të folurit, këndimi, leximi dhe loja janë ndër mënyrat më të thjeshta për të mbështetur zhvillimin e gjuhës te fëmijët. Ekspertët sugjerojnë disa strategji të përditshme që prindërit mund t’i përdorin në varësi të moshës së fëmijës, duke krijuar një mjedis që nxit komunikimin dhe pasuron fjalorin.

Arritjet në komunikim janë aftësi që fëmijët i zhvillojnë gradualisht gjatë viteve të para të jetës. Këto aftësi ndërtohen mbi njëra-tjetrën dhe ndihmojnë prindërit dhe specialistët të kuptojnë nëse zhvillimi i fëmijës po ecën në mënyrë të përshtatshme për moshën.

Por çfarë mund të bëjnë prindërit çdo ditë për të ndihmuar fëmijët të kuptojnë më mirë gjuhën dhe të shprehen më lehtë?

Janë disa mënyra të thjeshta që mund të përfshihen në rutinën e përditshme.

1. Flisni dhe reagoni ndaj çdo tingulli Foshnjat 0–18 muaj

Edhe tingujt që foshnja nxjerr pa fjalë janë pjesë e komunikimit të hershëm. Gumëzhitjet dhe vokalizimet janë mënyra përmes të cilave foshnja fillon të praktikojë përdorimin e zërit dhe të kuptojë se tingujt e saj mund të tërheqin vëmendjen dhe të sjellin një reagim nga prindi.

Gumëzhitja shfaqet më shpesh rreth muajit të dytë të jetës. Reagimi ndaj tingujve të foshnjës e ndihmon atë të kuptojë gradualisht parimet bazë të komunikimit dhe rëndësinë e ndërveprimit me të tjerët.

Foshnjat janë të ndjeshme ndaj ndryshimeve në lartësinë, volumin dhe ritmin e zërit shumë kohë përpara se të shqiptojnë fjalët e para. Këto sinjale i ndihmojnë të lidhin tingujt me kuptimin dhe me reagimet e njerëzve përreth.

Për shembull, foshnja fillon të kuptojë lidhjen mes të qarit dhe ardhjes së prindit.

Një tjetër element i rëndësishëm është imitimi. Edhe pse foshnja ende nuk mund të zhvillojë një bisedë, ajo vëzhgon mënyrën se si komunikojnë prindërit dhe e përdor këtë ndërveprim si bazë për zhvillimin e aftësive të saj.

2. Këndoni dhe dëgjoni muzikë

Muzika mund të jetë një mjet i dobishëm për zhvillimin e hershëm të gjuhës. Këndimi i vjershave për fëmijë ose dëgjimi i këngëve i ndihmon ata të dallojnë modele, ritme dhe fjalë të reja.

Këndimi dhe përsëritja e vargjeve krijojnë mundësi që fëmija të dëgjojë vazhdimisht të njëjtët tinguj dhe fjalë, duke e bërë më të lehtë njohjen e tyre.

Prindërit mund ta përfshijnë muzikën në aktivitetet e zakonshme të ditës, qoftë gjatë udhëtimit me makinë, gjatë gatimit apo gjatë lojës.

3. Lexoni çdo ditë Fëmijët 18 muaj–2 vjeç

Me rritjen e fëmijës ndryshon edhe mënyra se si ai komunikon. Në moshën 18 muaj deri në 2 vjeç, disa fëmijë mund të përdorin rreth 10 deri në 50 fjalë të ndryshme, të ndjekin udhëzime të thjeshta dhe të formojnë shprehje të shkurtra me dy fjalë.

Leximi i përditshëm është një nga mënyrat më të dobishme për të mbështetur zhvillimin e gjuhës.

Librat me figura ndihmojnë në zgjerimin e fjalorit, njohjen e fjalëve dhe prezantimin e koncepteve të reja. Prindi mund ta përfshijë fëmijën në proces duke i kërkuar të tregojë me gisht figurat, të përsërisë fjalët ose të kthejë faqet së bashku.

Edhe nëse fëmija ende nuk është në gjendje të qëndrojë ulur për një kohë të gjatë, leximi mund të përshtatet me moshën dhe vëmendjen e tij.

4. Përshkruani atë që po bëni

Një mënyrë e thjeshtë për të pasuruar gjuhën e fëmijës është të përshkruani me fjalë aktivitetet e përditshme.

Për shembull, prindi mund të thotë: “Po palos rrobat tani” ose “Po përgatis një meze për ty”.

Po aq e dobishme është të përshkruhet ajo që po bën vetë fëmija: “Po ndërton një kullë me blloqe” ose “Po nget një makinë dhe po i rrotullon rrotat. Është një makinë e gjelbër”.

Ky komunikim i vazhdueshëm e ndihmon fëmijën të lidhë fjalët me veprimet dhe objektet. Me kalimin e kohës, kjo krijon bazën për ndërtimin e fjalive më të plota.

5. Luani lojëra me imagjinatë Mosha parashkollore dhe më tej

Loja me imagjinatë nuk është vetëm argëtuese. Ajo mund të ndihmojë edhe në zhvillimin e gjuhës dhe të aftësive të komunikimit.

Kur fëmijët pretendojnë se janë kuzhinierë, astronautë, mjekë ose superheronj, ata krijojnë histori, shprehin emocione dhe praktikojnë dialogun.

Përmes këtyre lojërave ata zgjerojnë fjalorin dhe eksperimentojnë me mënyrën se si ndërtohen fjalitë.

Prindërit mund të përfshihen në lojë ose thjesht ta dëgjojnë fëmijën teksa krijon historinë e tij. Në shumë raste, fëmijët përdorin në lojërat e tyre shprehje që i kanë mësuar nga librat, këngët dhe bisedat e përditshme.

6. Bëni pyetje të hapura

Për të nxitur fëmijën të flasë më shumë, është e dobishme të shmangen pyetjet që mund të marrin vetëm përgjigje me “po” ose “jo”.

Në vend të tyre, prindi mund të bëjë pyetje që kërkojnë shpjegim, si:

“Çfarë ndërtove me blloqe sot?” “Pse mendon se rosa notoi në rrathë?” “Çfarë do të bëje nëse do të kishe superfuqi?”

Pyetje të tilla i japin fëmijës më shumë hapësirë për të shprehur mendimet e tij dhe mund ta çojnë bisedën në tema të reja.

7. Shmangni korrigjimin e tepërt

Zhvillimi i të folurit është një proces gradual dhe çdo fëmijë mund të ketë ritmin e tij të përparimit.

Nëse fëmija gabon në përdorimin e kohëve gramatikore, foljeve ose në shqiptimin e një fjale, korrigjimi i menjëhershëm dhe kritikimi mund ta bëjë të ndihet i pasigurt dhe të ngurrojë të provojë përsëri.

Në vend që ta korrigjoni drejtpërdrejt, mund ta përsërisni fjalinë në formën e saktë.

Në këtë mënyrë, fëmija dëgjon modelin e duhur gjuhësor dhe mund ta mësojë përdorimin e saktë të fjalëve pa u ndier i dekurajuar.

Të folurit zhvillohet përmes ndërveprimit të përditshëm

Nga gumëzhitjet e para deri te bisedat më të ndërlikuara, zhvillimi i gjuhës ndërtohet gradualisht përmes ndërveprimit me njerëzit përreth.

Të folurit me fëmijën, këndimi, leximi, loja me imagjinatë, përshkrimi i aktiviteteve të përditshme dhe pyetjet që nxisin përgjigje më të gjata janë mënyra të thjeshta për ta mbështetur këtë proces.

Mbi të gjitha, komunikimi duhet të jetë një përvojë e natyrshme dhe pozitive, ku fëmija ndihet i dëgjuar, i inkurajuar dhe i lirë të provojë të shprehet.