Ish-ministri i Mbrojtjes i Ukrainës, Mykhailo Fedorov, i shkarkuar së fundmi, ka bërë thirrje për zhvillimin e zgjedhjeve presidenciale gjatë kohës së luftës, në atë që përbën sfidën më të drejtpërdrejtë politike ndaj Volodymyr Zelenskyyt që nga nisja e pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë në vitin 2022.

Politikani, shkarkimi i papritur i të cilit muajin e kaluar shkaktoi një valë protestash, tha se Ukraina duhet të “rikthejë një proces të plotë demokratik edhe në kushtet e një lufte të zgjatur”, në një video-mesazh të publikuar në internet vonë mbrëmjen e së martës.

“Demokracia nuk mund të mbahet peng nga Rusia. Ne po luftojmë pikërisht sepse duam të mbetemi një shtet i lirë evropian”, tha Fedorov në fjalimin e tij nëntëminutësh.

Megjithëse nuk e përmendi Zelenskyyn me emër, Fedorov la të kuptohej se presidenti aktual drejtonte një shtet që funksiononte dobët dhe që kishte vështirësi në luftën kundër korrupsionit, pavarësisht emergjencës kombëtare.

“Njerëzit nuk mund të jetojnë pafundësisht në një shtet ku nuk kuptojnë pse merren vendime të caktuara. Pse disa reforma ecin përpara, ndërsa të tjera bllokohen”, tha Fedorov, duke argumentuar se Ukraina mund të luftojë njëkohësisht dhe të zhvillojë zgjedhje kombëtare.

“Është veçanërisht e rrezikshme kur në shoqëri krijohet ndjenja se kriteri kryesor për një emërim nuk është profesionalizmi, rezultatet apo aftësia për ta transformuar vendin, por besnikëria personale ndaj sistemit”, tha ai.

Zgjedhjet në Ukrainë janë pezulluar që kur u vendos ligji ushtarak në fillim të pushtimit në shkallë të plotë nga Rusia. Mandati pesëvjeçar i Zelenskyyt përfundoi në maj 2024, por në Ukrainë ka pasur pak dëshirë për të zhvilluar zgjedhje ndërsa lufta vazhdon.

Presidenti amerikan, Donald Trump, ka kërkuar më parë që Ukraina të zhvillojë zgjedhje, megjithëse marrëdhënia e tij dikur e tensionuar me Zelenskyyn është përmirësuar gradualisht gjatë vitit të fundit, ndërsa Kievi ka treguar se mund t’i rezistojë Rusisë në fushën e betejës.

Fedorov, 35 vjeç, ishte ministër i Transformimit Digjital të Ukrainës nga viti 2019 deri në janar, duke qenë një nga figurat kryesore të adoptimit të dronëve nga vendi gjatë luftës, përpara se të shërbente për një periudhë të shkurtër, por të konsideruar të suksesshme, si ministër i Mbrojtjes deri në korrik.

Por ai u largua papritur nga Zelenskyy gjatë një riorganizimi të qeverisë, pas një përplasjeje me komandantin ushtarak, gjeneralin Oleksandr Syrskyi. Pas kësaj shpërthyen protesta në rrugë, të cilat çuan në shkarkimin e Syrskyit, por nuk kishte shenja se Fedorov do të rikthehej në detyrë.

Të martën, Zelenskyy emëroi zyrtarisht Yevhen Khmara, ministrin në detyrë të Mbrojtjes, për ta marrë postin në mënyrë të përhershme. Emërimi i Khmaras duhet të konfirmohet nga parlamenti i Ukrainës dhe votimi pritet të zhvillohet të mërkurën.

Artem Bronzhukov, analist politik ukrainas, vuri në dyshim nëse do të ishte praktike zhvillimi i zgjedhjeve, duke qenë se bombardimet ruse vazhdojnë.

“Sot nuk ka një kuptim të qartë se si mund të garantohet siguria e njerëzve në kushtet e një lufte në shkallë të plotë”, tha ai.

Ai shtoi se ekziston “një pikëpamje mjaft e rrënjosur thellë në shoqërinë ukrainase” se zgjedhjet janë të nevojshme, por vetëm pasi të përfundojë faza e nxehtë e luftës – dhe se vendi mbetet “një demokraci në luftë – e konfirmuar pikërisht nga protestat që po zhvillohen pas dorëheqjes së Fedorov nga qeveria”.

Protestat po zhvilloheshin çdo mbrëmje në një shesh poshtë zyrës presidenciale, në zemër të Kievit, por numri i pjesëmarrësve kishte ardhur duke u zvogëluar. Megjithatë, fushata u rigjallërua me një tubim të posaçëm të dielën në mbrëmje, ku morën pjesë rreth 2,000 persona, me thirrje të përsëritura: “Fedorov, Fedorov, Fedorov…”

Një sondazh i kryer në fillim të muajit tregoi se ish-ministri do të renditej i treti në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale me 13.1%, pas Zelenskyyt me 22.3% dhe ish-kreut të forcave të armatosura, tashmë ambasador i Ukrainës në Mbretërinë e Bashkuar, Valerii Zaluzhnyi, me 21.4%.

I njëjti sondazh, i zhvilluar nga Qendra Socis për Kërkime Sociale, arriti gjithashtu në përfundimin se Zelenskyy do të mposhtej më pas në balotazh si nga Fedorov, ashtu edhe nga Zaluzhnyi. Ukraina përdor një sistem votimi me dy raunde.

Nëse Ukraina do të zhvillonte zgjedhje, do t’i duhej të përballej me faktin se miliona njerëz janë larguar nga vendi ose janë zhvendosur që nga fillimi i luftës, ndërsa më shumë se 1 milion persona shërbejnë në forcat e armatosura, shumë prej tyre në vijën e frontit. Rreth një e pesta e territorit të vendit ndodhet gjithashtu nën pushtimin rus.