RUSI – Fotografimi i varreve të ushtarëve rusë të vrarë në luftën në Ukrainë po kthehet në një aktivitet me pasoja të rënda ligjore në Rusi. Autoritetet ruse kanë nisur një seri procedimesh ndaj personave që dyshohet se kanë dokumentuar varret dhe kanë përcjellë informacion mbi ushtarët e rënë.

Rasti më i fundit është regjistruar në Jarosllavl, rreth 250 kilometra në verilindje të Moskës. Shërbimi Federal i Sigurisë së Rusisë (FSB) publikoi një fotografi nga arrestimi i një 48-vjeçari, i cili, sipas autoriteteve, dyshohet se fotografonte dhe filmonte fshehurazi varret e ushtarëve të vrarë në Ukrainë.

Sipas prokurorëve, burri kishte nisur aktivitetin që në tetor të vitit 2024 dhe dyshohet se ia përcillte materialet shërbimeve speciale ukrainase përmes aplikacioneve të komunikimit. Çështja pritet të gjykohet me dyer të mbyllura.

Ky nuk është një rast i izoluar. Në fund të qershorit, autoritetet në rajonin e Tomskut njoftuan arrestimin e disa personave, të dyshuar për mbledhjen e të dhënave mbi ushtarët rusë, përfshirë ata të vrarë në Ukrainë, kundrejt pagesave.

Edhe në rajonin e Sverdlovskut janë regjistruar raste të ngjashme. Sipas autoriteteve, dy persona akuzohen se fotografonin varret dhe ua dërgonin materialet personave që, sipas tyre, i drejtonin, duke marrë rreth një dollar për çdo fotografi.

Pse fotografitë e varreve janë kaq të rëndësishme?

Varrezat janë përdorur prej kohësh nga gazetarë dhe organizata që hetojnë numrin e viktimave ruse në luftë. Emrat, datat dhe të dhënat e vendosura në varre mund të ndihmojnë në dokumentimin e humbjeve njerëzore, në një kohë kur autoritetet ruse publikojnë pak informacion mbi numrin real të ushtarëve të vrarë.

Mediazona, një media e pavarur ruse e klasifikuar nga autoritetet si “agjent i huaj”, ka identifikuar dhe dokumentuar emrat e rreth 236 mijë ushtarëve rusë për të cilët thotë se ka konfirmuar vdekjen në Ukrainë. Vlerësimi i saj për numrin real të të vrarëve është më i lartë.

Edhe vlerësime të tjera ndërkombëtare flasin për një bilanc shumë më të madh. Një drejtues i inteligjencës britanike e ka vlerësuar numrin e ushtarëve rusë të vrarë në rreth 500 mijë, ndërsa Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) ka dhënë një shifër rreth 450 mijë.

Rreziku për ata që mbledhin të dhëna

Redaktori i Mediazona-s, Dmitry Treshchanin, ka paralajmëruar se fotografimi i varreve është bërë veçanërisht i rrezikshëm pas zgjerimit të përdorimit të ligjeve për tradhtinë në Rusi.

Sipas tij, hetuesit dhe gazetarët kanë përdorur për vite me radhë të dhënat nga varrezat si një burim të rëndësishëm për dokumentimin e humbjeve ruse. Tashmë, një aktivitet i tillë mund të sjellë ndjekje penale dhe dënime të gjata me burgim.

Treshchanin ka ngritur gjithashtu dyshime se disa prej rasteve mund të jenë të nxitura ose të kurdisura nga shërbimet ruse të sigurisë, duke iu referuar skenarëve ku personave u ofrohen para për të kryer fotografime dhe më pas arrestohen.

Një tjetër shqetësim lidhet me mashtrimet ndaj familjeve të ushtarëve të vrarë. Sipas ekspertëve të cituar në raportime, informacioni mbi varret mund të përdoret nga persona që kontaktojnë familjarët me pretendime të rreme se i afërmi i tyre është gjallë ose është kapur nga pala ukrainase dhe kërkojnë para në këmbim të lirimit të tij.

Përballë rrezikut të ndjekjes penale, studiuesit dhe gazetarët po orientohen gjithnjë e më shumë drejt burimeve alternative: njoftimeve zyrtare për vdekjet, raportimeve në media, postimeve të familjarëve dhe miqve në rrjetet sociale dhe të dhënave për ceremonitë mortore.

Rritja e rasteve të tilla pas pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022 tregon njëkohësisht se kontrolli mbi informacionin për humbjet ruse është bërë një çështje gjithnjë e më e ndjeshme për autoritetet e Moskës.