Kryeministri Edi Rama ka komentuar protestat e fundit në Shqipëri, kundërshtimet ndaj projektit të zhvillimit në Zvërnec, përplasjet e brendshme në Partinë Socialiste dhe akuzat e opozitës për lidhje mes zyrtarëve të lartë dhe personave të dyshuar për krim të organizuar.

Në një intervistë për median britanike UnHerd, Rama tha se qeveria nuk ka ndërmend të tërhiqet nga projekti i Zvërnecit, por paralajmëroi një proces konsultimi me komunitetin. Ai e lidhi qëndrimin e tij edhe me mënyrën se si ka menaxhuar protesta të mëparshme gjatë qeverisjes së tij.

Rama për Spiropalin: Është çështje e brendshme e PS-së

I pyetur për letrën e hapur të ish-ministres Elisa Spiropali dhe nëse ajo nxirrte në pah përplasjet e brendshme në Partinë Socialiste, Rama e konsideroi këtë një çështje që duhet të mbetet brenda strukturave të partisë.

“Është një gjë shumë e brendshme”, tha Rama, duke argumentuar se çështjet e brendshme politike nuk duhet të “eksportohen” për një audiencë që, sipas tij, nuk është e informuar për historikun e tyre.

Në letrën e saj të hapur, Spiropali kishte kërkuar më shumë forcim të institucioneve dhe më pak përqendrim të vendimmarrjes, duke theksuar nevojën për “më shumë përulësi, më pak arrogancë” dhe institucione më të forta se individët.

Akuzat për takimin në Aruba

Një pjesë e intervistës iu kushtua edhe akuzave të opozitës për pjesëmarrjen e figurave politike në një takim në Aruba me Artur Shehun, i cili është përmendur në raportime si person nën hetim për çështje që lidhen me pastrimin e parave dhe trafikun ndërkombëtar të kokainës. Sipas UnHerd, Shehu i mohon akuzat për çdo shkelje ligjore.

I pyetur për pretendimet e opozitës se figura pranë tij kanë pasur lidhje me persona të dyshuar për trafik droge, Rama kërkoi prova konkrete.

“Ku është? Kush, ku? Ku është fotografia? Ku është dokumenti? Ku janë biletat?”, u shpreh kryeministri.

Ai shtoi se nuk është detyrë e tij të provojë nëse ekzistojnë apo jo lidhje të tilla, por e kundërta: sipas tij, ata që bëjnë akuzat duhet të provojnë pretendimet e tyre.

Rama kundërshton termin “narko-shtet”

Kryeministri hodhi poshtë gjithashtu karakterizimin e Shqipërisë si një “narko-shtet”.

“Një narko-shtet që filloi të mbyllë kapitujt e negociatave me BE-në? Nuk përputhet në asnjë formë”, deklaroi Rama, duke pretenduar se qeveria e tij ka bërë më shumë se çdo qeveri e mëparshme në luftën kundër korrupsionit dhe krimit.

Rama pranoi se Shqipëria përballet me probleme të korrupsionit dhe krimit të organizuar, por argumentoi se aktiviteti kriminal i grupeve shqiptare zhvillohet kryesisht jashtë vendit.

Për protestat në Zvërnec: “Nuk do të tërhiqemi”

Sa i përket protestave dhe kundërshtimeve ndaj projektit në Zvërnec, Rama tha se këtë herë qeveria nuk do të tërhiqet nga projekti, por do të zhvillojë një proces konsultimi.

Ai kujtoi protestat e viteve 2013 dhe 2018, duke thënë se në rastin e parë ishte tërhequr pasi protestuesit, sipas tij, kishin një argument të fortë, ndërsa në rastin e dytë kishte zgjedhur dialogun.

“Ne nuk do të tërhiqemi nga projekti, me siguri. Por do të bëjmë një proces konsultimi”, deklaroi Rama. Ai shprehu bindjen se projekti do ta mbyllë përfundimisht këtë kapitull dhe se rezultati do të jetë pozitiv.

Reportazhin nga UnHerd noa.al jua sjell të përkthyer të plotë më poshtë:

Brenda revolucionit shqiptar. Kulti i Edi Ramës po shpërbëhet

Më 16 maj 2026, një revolucion nisi në Zvërnec, një fshat i qetë në bregdetin shqiptar, ku Jared Kushner dhe Ivanka Trump kishin planifikuar të ndërtonin një resort luksoz. Ai u përhap në të gjithë vendin, ndërsa shqiptarët shprehën zhgënjimin e tyre ndaj një klase politike të akuzuar për korrupsion dhe kthim pas të demokracisë, të udhëhequr nga Edi Rama, kryeministri prej 13 vitesh dhe i preferuari i Bashkimit Europian.

Aris Roussinos vizitoi vendin e trazuar në kulmin e asaj që tashmë po quhet Revolucioni i Flamingove, duke folur me aktivistë, drejtues të opozitës dhe madje edhe me vetë kryeministrin e vënë nën presion — i cili beson se populli i tij nuk ka jetuar kurrë më mirë.

“Pse po jetoj në Angli?”, më pyeti me zemërim Avniu, një shqiptar rreth të 40-ave që punon në Londër si ndërtues, ndërsa po ecnim drejt rreshtave të policisë së ndërhyrjes së shpejtë që ndanin protestuesit e Revolucionit të Flamingove nga parlamenti i vendit.

“Shqipëria është një vend shumë i mirë, këtu nuk ka luftë. Ne nuk duhet të jemi emigrantë. Duhet të kthehemi në shtëpi”, shtoi ai, duke më treguar se fshati i tij në veri të Shqipërisë tani ishte boshatisur plotësisht, pasi të gjithë ata që kishin mundësi ishin larguar për në Britani ose në vende të tjera të Europës Perëndimore.

“Sepse qeveria [në Shqipëri] është shumë e korruptuar, njerëzit nuk kanë të drejta, por nëse njeh dikë nga qeveria, bëhesh milioner brenda dy ditësh. Të gjithë deputetët në Shqipëri bëhen miliarderë, kanë shtëpi të mëdha, shumë para, të fshehura kudo. Të gjithë kushërinjtë e tyre kanë shumë, shumë para. Është një qeveri vërtet, vërtet e korruptuar dhe na ka ardhur në majë të hundës. Na kanë shtyrë të gjithëve drejt Europës, por ne duhet të kthehemi.”

Ishte dita e 54-t dhe më e dhunshmja deri atëherë e protestave në rrugë që kishin mbuluar verën shqiptare, për shqetësimin e qeverisë së Partisë Socialiste të Edi Ramës, e cila e drejton vendin prej 13 vitesh radhazi.

“Të gjithë mendojnë se ky është një shtet demokratik”, më tha Bora Mitrovica, një aktiviste shqiptaro-kanadeze, te barrierat e policisë ku e gjeta duke bërtitur “Poshtë komunizmi!” dhe duke sharë policinë me mallkime të stërholluara ballkanike.

“Por nuk është. Edi Rama është diktator. Kjo është diktaturë.”

Bora sapo ishte spërkatur me spray piperi nga policia, pasi kishte tentuar të shtynte barrierat drejt parlamentit shqiptar. Protestuesit kishin hedhur vezë dhe shishe uji drejt rreshtave të policisë dhe drejt makinave të politikanëve që shkonin drejt sallës së votimit.

Kur policia i zmbrapsi me gaz lotsjellës, ujë me presion dhe spray piperi, protestuesit ulëritën të zemëruar; disa këputën gjethe aloe nga bimët dekorative të rrugës dhe shtrydhën lëngun qetësues në sy.

“Diktatura nuk përfundon me një slogan. Duhet të luftosh. Burrat shqiptarë duhet të ngrihen dhe jo vetëm të thonë ‘fuck you’, sepse kështu nuk ndryshohet vendi”, më tha Bora.

“Unë i këshilloj të gjithë turistët të largohen sa më shpejt që të munden, sepse ata nuk do të jenë në gjendje të përballojnë atë që ne shqiptarët mund ta përballojmë.”

Protestat kishin nisur në fshatin bregdetar jugor të Zvërnecit, në maj. Banorët kishin zbuluar se hyrja drejt varkave të tyre të peshkimit dhe ullishteve pranë bregut ishte mbyllur papritur me gardhe sigurie dhe se makineritë e ndërtimit, me sa dukej, kishin nisur punën për një projekt resorti luksoz të mbështetur nga vajza dhe dhëndri i Trumpit, Ivanka dhe Jared Kushner, dhe të përkrahur fuqishëm nga qeveria e Ramës.

Në skena të dhunshme, rojet e sigurisë u përplasën me banorët, përpara se protestuesit vendas të shembnin gardhet dhe të rimerrnin atë që thonë se është toka e tyre.

Se kujt i përket në të vërtetë toka në fjalë, mbetet objekt mosmarrëveshjeje. Për shkak të reformave dhe shpërndarjeve të shumta të tokës që kanë shoqëruar kalimet e Shqipërisë nga sundimi osman në pavarësi dhe pushtimin italian, dhe më pas nga regjimi izolacionist i Enver Hoxhës te tranzicioni kaotik drejt demokracisë, pretendimet mbi pronësinë në Shqipëri shpesh mbivendosen. Shpesh, më shumë se një palë mund të pretendojë titull ligjor mbi të njëjtën parcelë.

Pronari i pretenduar i vijës bregdetare të Zvërnecit, që ndodhet në qendër të projektit të Kushnerit, një biznesmen me bazë në Miami i quajtur Artur Shehu, është akuzuar nga avokatët që përfaqësojnë banorët vendas se ka falsifikuar dokumente pronësie të periudhës osmane për të marrë kontrollin e pronave të tyre me vlerë.

Në qershor u njoftua gjithashtu se ai ishte nën hetim nga SPAK, organi kundër korrupsionit i krijuar nga qeveria e Ramës, për pastrim parash dhe trafik ndërkombëtar kokaine.

Shehu, nga ana e tij, mohon çdo shkelje, duke këmbëngulur se është një biznesmen i ligjshëm që e ka trashëguar tokën nga paraardhësit e tij mesjetarë.

Historinë e komplikojnë më tej të dhëna në procedurat e SPAK-ut mbi praninë e zyrtarëve qeveritarë në takime me Shehun dhe persona të tjerë të dyshuar si trafikantë kokaine.

Dosjet e SPAK-ut të rrjedhura te gazetarët ndërkombëtarë sugjerojnë se hetuesit belgë kanë vërejtur se “këto takime duket se lidhen me projekte të pasurive të paluajtshme në Shqipëri, potencialisht të financuara me fonde të paligjshme, me mbështetjen e autoriteteve politike”.

Në të njëjtën kohë, SPAK thekson se “në këtë fazë nuk paraqitet asnjë provë që identifikon zyrtarët e përfshirë ose provon pjesëmarrjen e tyre në aktivitete të paligjshme”.

Hapësira mes këtyre dy pohimeve në Shqipëri është mbushur tashmë me spekulime politike të ethshme dhe dramatike, të përdorura nga Partia Demokratike në opozitë për të pretenduar korrupsion politik në nivele të larta.

Për shkak se laguna e kripur e Zvërnecit është një zonë e rrallë europiane shumimi për flamingot, protestat e para në Tiranë ishin mjedisore, me protestues festivë që mbanin flamingo gjigante prej polistireni si simbol të tyre.

Por gjatë javëve në vijim, protestat u përshkallëzuan nga kërkesa për ndalimin e punimeve në projekt dhe rikthimin e ligjeve të mbrojtjes së mjedisit që ishin shfuqizuar së fundmi në Shqipëri, në kërkesën për atë që në praktikë do të ishte një revolucion i plotë kundër të gjithë sistemit politik.

Protestuesit tani këmbëngulin që Rama të japë dorëheqjen dhe të dalë në gjyq për korrupsion, së bashku me kreun e opozitës, Sali Berisha, ndërsa Shqipëria duhet të vendosë një qeveri teknike 12-mujore përpara zgjedhjeve të reja.

Natyrisht, Rama nuk është i prirur të pranojë, prej nga vjen edhe ngërçi aktual.

Edhe pse protestat e natës përgjatë bulevardeve me pemë të Tiranës janë tubime paqësore ku marrin pjesë familje, ato të mëngjesit janë më të ashpra, duke tërhequr një bërthamë më të përkushtuar aktivistësh që e shpallin veten revolucionarë.

Edhe pse shihen të rinj me maska që hedhin objekte, si dhe burra më të moshuar të klasës punëtore që mbajnë qeleshen tradicionale shqiptare ose valëvitin flamurin e Shqipërisë së Madhe, shumica janë nga borgjezia e re, shumë e arsimuar dhe shoqërisht liberale e Tiranës, si dhe nga diaspora — zakonisht një bazë e besueshme votash për qeverinë reformiste dhe pro-BE të Ramës.

Gra të reja konservatore me shami qëndrojnë krah për krah me hipsterë të mbuluar me tatuazhe, duke brohoritur “Rama, jep dorëheqjen” në shqip përballë policisë, me melodinë e “Seven Nation Army” të The White Stripes, ose “Rama, Rama, Fuck You” me melodinë e “We Will Rock You”.

Gjatë ditëve dhe netëve të protestave ku mora pjesë, fjalime të gjata dhe të zjarrta e dënonin qeverinë si terroriste, si diktaturë dhe ankoheshin për shitjen e pretenduar të tokës shqiptare interesave izraelite.

Pretendimi i fundit, me natyrë disi konspirative, rezultoi të ishte një temë e përsëritur kur flisje me shqiptarët. Edhe ngjitëset në shtyllat e ndriçimit në qendër të Tiranës e paraqisnin Ramën si vegël të George Soros-it ose si hebre hasidik.

Xhoana, një drejtuese marketingu e veshur me stil, më tha:

“Qeveria jonë po ua shet tokën tonë Jared Kushnerit dhe Ivanka Trumpit, dhe oligarkëve tanë. Ata nuk punojnë për popullin. Ne duam revolucion sepse gjithçka është rrëmujë.”

“Shqipërisë tani nuk i duhet revolucion”, më tha një zëdhënës i qeverisë, i cili këmbënguli të mbetej anonim, ndërsa pinte cigare në një kafene buzë trotuarit.

“Njerëzit thonë prej 50 ditësh se na duhet revolucion, por nuk kanë asnjë plan për atë që vjen më pas. Një revolucion në këtë fazë, kur jemi kaq afër hyrjes në BE, është diçka e rrezikshme.”

Qeveria e Partisë Socialiste të Ramës ka premtuar anëtarësimin e Shqipërisë në BE deri në vitin 2030, por negociatat janë zvarritur që prej vitit 2009, të vonuara nga shqetësimet mbi sundimin e ligjit, varfërinë relative të vendit dhe shqetësimet mbi krimin e organizuar — veçanërisht dominimin e trafikut ndërkombëtar të kokainës nga klanet shqiptare.

Pushtimi rus i Ukrainës i dha një shtysë të re procesit të anëtarësimit, pasi zyrtarët e BE-së ndjenë nevojën që blloku të ushtronte ndikimin e tij në epokën e re të konkurrencës gjeopolitike.

Por dritarja për anëtarësim mund të jetë e ngushtë dhe jetëshkurtër. Si për Partinë Socialiste në pushtet, ashtu edhe për BE-në, protestat masive të kësaj vere janë një ndërlikim i padëshiruar.

“Europa, kryesisht Komisioni Europian, donte të shihte vetëm progres”, më tha Genc Pollo, një intelektual i njohur konservator shqiptar dhe ish-zëvendëskryeministër.

“Ata nuk donin të shihnin kthimin pas të demokracisë dhe në raportet e tyre vjetore i lanë jashtë të gjitha problemet, për çfarëdo arsye.”

Skeptik ndaj progresit të Shqipërisë nën qeverinë e Ramës, të cilën e quajti “narko-shtet”, të sunduar nga një “klepto-regjim”, Pollo më tha se:

“Rama u ka lejuar grupeve shqiptare që sjellin kokainë nga Amerika Latine drejt Europës Qendrore dhe Veriore të pastrojnë paratë e tyre në ndërtim. Pastaj, kur vijnë zgjedhjet, ata, me paratë dhe forcën e tyre, e ndihmojnë të marrë votën.”

Por, sipas tij, diplomatët europianë janë të shurdhër ndaj shqetësimeve të opozitës.

“Edi Rama është mjeshtër i inskenimit të gjërave dhe organizimit, i mbajtjes së samiteve në Tiranë, i çimit të liderëve në ndonjë restorant ku u prezanton një picë me fytyrën e tij në kutinë e picës, dhe pastaj ke Presidenten e Komisionit Europian që thotë ‘Oh, kjo është e mrekullueshme, e mrekullueshme, oh, i dashur Edi’.”

Megjithatë, në pamje të parë, protestat, të mbështetura nga çdo shqiptar me të cilin fola dhe që nuk ishte pjesë e qeverisë, duken të çuditshme në kohë.

Nën drejtimin e Ramës, PBB-ja e Shqipërisë pothuajse është trefishuar brenda një dekade, me një ritëm rritjeje që europianët perëndimorë vetëm mund ta kenë zili.

Kulla të reja, të projektuara me ekstravagancë në vrullin e pasurisë së re, ngrihen mbi arkitekturën civile elegante të periudhës së Musolinit në Tiranë dhe mbi pak xhami e hane osmane që kanë mbijetuar.

Deri kohët e fundit të konsideruara destinacione disi të pazakonta, Tirana dhe resortet e shumta bregdetare që po zhvillohen me shpejtësi tani janë të mbushura me turistë, si europianë veriorë që kërkojnë diellin e verës, ashtu edhe turq e arabë të Gjirit që i ikin atij.

Kafenetë, baret dhe restorantet plot gjallëri janë po aq elegante dhe komode sa kudo tjetër në Mesdhe, edhe pse tashmë nuk janë dukshëm më të lira.

Pagat shqiptare nuk kanë ecur në të njëjtin hap me inflacionin e shpejtë të çmimeve, veçanërisht të ushqimeve dhe pronave, të nxitur nga hyrja e parave, të ligjshme ose jo.

Në një farë mënyre, Edi Rama duket viktimë e suksesit të vet.

Protestuesit janë “një grup urban njerëzish, kryesisht shumë të arsimuar”, thotë Pirro Vengu, deputet i Partisë Socialiste për Vlorën, përfshirë Zvërnecin, gjatë një kafeje në një nga ato restorante elegante.

“Paradoksi është se kjo është rinia që është rritur gjatë kësaj qeverie. Pra, me sa duket kemi bërë diçka mirë, apo jo?”

I ri, i veshur bukur me kostum dhe karizmatik, Vengu është një yll në ngjitje i politikës shqiptare, të cilin edhe kritikët e qeverisë në Zvërnec pranuan me keqardhje se e pëlqenin.

“Është gjithashtu krejt e ligjshme që shqiptarët të mos e krahasojnë më vendin e sotëm me të kaluarën tragjike të viteve ’90. Nuk jemi më vendi më i varfër në Europë. Po e krahasojmë veten me Europën Perëndimore, ku të gjithë shqiptarët kanë udhëtuar disa herë.”

Pavarësisht gjithë suksesit ekonomik të vendit, diskursi politik shqiptar është i çarë nga pretendime befasuese për keqbërje, që vijnë më fuqishëm nga opozita.

Në zyrën e tij në selinë e Partisë Demokratike, Sali Berisha, lideri 81-vjeçar i opozitës konservatore, doli nga pas një tavoline të mbuluar me dokumente për të më dhënë dorën.

Pas tij, në raftet e mbushura me libra, një kapele bejsbolli MAGA dhe një fotografi e kornizuar e Nënë Terezës luftonin për hapësirë.

Lideri i parë i zgjedhur në mënyrë demokratike në Shqipëri dhe arkitekti i orientimit perëndimor të vendit, Berisha është po aq figurë qendrore në formësimin e rrugës moderne të Shqipërisë sa rivali i tij i përbetuar, Edi Rama.

Vetëm disa javë më parë, administrata Trump, duke përmendur arsye të sigurisë kombëtare, kishte hequr sanksionet e epokës Biden që i ndalonin hyrjen Berishës për korrupsion gjatë detyrës, akuza që ai i mohon.

Sanksionet britanike mbeten në fuqi — padrejtësisht, më tha Berisha, duke më dhënë një kopje të printuar të një dokumenti të FCO-së lidhur me çështjen e tij dhe duke akuzuar ish-ambasadorin britanik se ishte “korruptuar” nga Edi Rama.

Hyrja e parave nga të ardhurat kriminale, më tha Berisha, kishte shtrembëruar ekonominë e vendit, duke shkatërruar eksportet shqiptare drejt Europës, ndërsa pastrohej në projekte ndërtimi me vlerë të lartë.

“Nëse e shikon këtë vend”, më pyeti Berisha në mënyrë retorike, “çfarë do të gjesh? Do të gjesh një pushtet të jashtëzakonshëm në duart e Edi Ramës dhe qeverisë së tij, që është pushteti i drogës. Pushteti i drogës është shumë, shumë miliarda euro. Pushteti i drogës, i karteleve shqiptare të drogës, kontrollon gjithçka në këtë vend.”

I rikthyer së fundmi në vijën e parë të politikës pasi mposhti rivalët e brendshëm në Partinë Demokratike, Berisha i sheh protestat si një rrugë për t’u rikthyer në pushtet ose të paktën për të dobësuar kontrollin e rivalit të tij të hidhur Rama mbi pushtetin.

Ai pranon se “ndoshta 20%” e sloganeve kërkonin burgosjen e tij, por më siguron se këto kërkesa bëheshin vetëm nga “grupe ekstremiste të majta”.

Në pjesën më të madhe, tha ai, protestuesit ishin kundër qeverisë:

“Dhe kauza e tyre është e drejtë. Është kauza jonë. Prandaj ne e mbështesim plotësisht. E respektojmë plotësisht dhe nuk përpiqemi të marrim drejtimin e saj.”

Sa i përket rivalit të tij:

“Edi Rama e trajton Shqipërinë si pronën e tij personale, ku mund të bëjë gjithçka”, më tha Berisha. “Si të ishte sulltan, në një sulltanat të disa shekujve më parë, ku ajri, toka dhe uji konsiderohen pronë e sulltanit.”

Kryeministria ndodhet në një ndërtesë elegante racionaliste të hapur në vitin 1941, e projektuar për të strehuar guvernatorin kolonial italian.

Punonjësit më shoqëruan nëpër korridore të gjata, të rreshtuara me qeramikë klasike greke dhe osmane, deri në zyrën e Edi Ramës, ku ai qëllimisht më injoroi për ca kohë, i zënë duke lëvizur në telefonin celular.

Rama kishte qenë artist dhe shkrimtar përpara se të hynte në politikë si kryetar reformist i Bashkisë së Tiranës, politika e të cilit për zbukurimin e kryeqytetit e kishte kthyer qytetin në një destinacion turistik të përshtatshëm për Instagram dhe vetë Ramën në sundimtarin e dytë më jetëgjatë të Shqipërisë që prej pavarësisë në 1912, i tejkaluar vetëm nga diktatura komuniste.

Një burrë i madh dhe me pamje të fuqishme, sot i veshur tërësisht me rroba të gjera të zeza, përveç atleteve të bardha pa asnjë njollë, Rama, jashtëzakonisht inteligjent, është po aq karizmatik sa edhe frikësues.

Por intervistat e fundit ndërkombëtare kishin qenë të tensionuara, duke e bërë atmosferën në zyrë të rëndë.

Kur Rama më në fund u ul pranë meje, i mbështetur pas në kolltuk, e pyeta për mendimin e tij mbi protestat.

“Protestat e sotme nuk janë protestat e qershorit, kështu që njerëzit që folën sot janë ndryshe. Ata janë të angazhuar në parti politike. Janë të përfshirë në parti opozitare, parti të vogla opozitare, të majtë ekstremë dhe të djathtë ekstremë”, pretendoi ai.

“Ndërsa protestat e qershorit ishin ndryshe, ishin më të mëdha, aty kishte shumë njerëz që votuan për ne.”

Në çdo rast:

“Jam shumë, shumë krenar që kemi pasur një protestë kaq të madhe për ditë me radhë në mënyrën më paqësore dhe që askush nuk u lëndua, askush nuk u ndalua të bënte atë që donte”, shtoi ai.

“Përfundimi është se kjo protestë tregon një vend që është si një vend normal europian, ku ka protesta.”

Duke përsëritur pretendimin e qeverisë së tij se protestat po nxiteshin nga aktorë të huaj, ai sugjeroi se:

“Algoritmi bëri shumë për t’i sjellë në bulevard, e dini? Dëgjo, po të them, një nga gjërat që kemi parë nga ana tjetër e pasqyrës, në rrjetet sociale, është se një përqindje shumë e lartë e përmbajtjes prodhohet jashtë vendit. Nuk është shqiptare.”

Në fakt, shtoi Rama:

“Nëse kjo nuk do të kishte qenë për Jared Kushnerin dhe Trumpin dhe Ivankën dhe të gjitha llojet e fantazive, nuk do të kishte qenë kaq e mirë për algoritmin.”

Lidhja me Kushnerin:

“I solli të gjithë njerëzit anti-Trump në steroid.”

Kur unë shpreha mospajtim, ai shtoi:

“Ti je përjashtim në këtë rast, nëse nuk po kërkon një kënd për të thënë sa i tmerrshëm është Trumpi dhe si ka vrarë flamingot në Shqipëri.”

Edi Rama, i cili “qëllimisht më injoroi për ca kohë, i zënë duke lëvizur në telefonin celular”. (Aris Roussinos)

Por as Trumpi dhe as flamingot nuk duken të jenë burimi kryesor i pakënaqësisë në Zvërnec.

“Shqipëria nuk është demokraci”, më tha një burrë i moshuar në fshat, në greqishten e tij me theks të fortë.

“Janë hajdutë, të gjithë. Edi Rama dhe Sali Berisha janë njësoj”, tha ai, duke fërkuar gishtat tregues me njëri-tjetrin për ta theksuar.

“Prej dy muajsh këtu nuk kemi ujë. Më duhet të përdor pusin tim të vogël, por pastaj ata marrin gjithçka që kemi këtu për vete.”

Një grua vendase ishte dakord.

“I kanë marrë ullishtet babait tim të moshuar. Këto toka i kemi pasur brez pas brezi, por nuk na japin dokumentet që thonë se na përkasin neve, madje as për shtëpinë ku jetojmë.”

“Janë hajdutë, të gjithë. Edi Rama dhe Sali Berisha janë njësoj.”

Për vendlindjen e krizës politike të Shqipërisë, Zvërneci është një vend i përgjumur, një fshat me disa qindra banorë, kryesisht grekë etnikë ose barinj vllehë të helenizuar.

Afër qytetit jugor të Vlorës, baret e zhurmshme të plazhit të së cilës shtrihen përgjatë vijës ranore deri në kufijtë e fshatit, Zvërneci pasqyron një Mesdhe më të vjetër, të paprekur, që gjithnjë e më shumë është vetëm kujtim nostalgjik edhe në Shqipëri.

Shpendët e ujit lëshojnë thirrje në kënetat bregdetare të deltës së Vjosës, gjinkallat kërcasin në ullishtet e mbrojtura nga dielli përvëlues i verës: gjithçka të kujton Greqinë e ndoshta 30 apo 40 viteve më parë.

“Ne duam investime, por jo këtë investim”, më tha një grua.

“Kjo është toka jonë dhe ne nuk e kemi marrë kurrë mbrapsht tokën e familjes që prej vitit 1991. Gjithashtu nuk duam izraelitë këtu — kjo është tokë shqiptare dhe nëse vijnë këtu, do t’i vrasim.”

Në plazhin e egër me rërë të Portonovos në Zvërnec, bosh përveç disa familjeve lokale që po injoronin të lumtur tabelat që ndalonin larjen, takova Kosta Xhahon, koordinatorin lokal të projektit për PPNEA, organizata më e madhe mjedisore në Shqipëri.

Kjo, më tha ai, është një nga zonat më të rëndësishme të folezimit të breshkave dhe pikënisja e protestave që prej kohësh ishin zhvendosur në qendër të Tiranës.

“Ne nisëm të protestonim këtu. Pastaj filluam të përlesheshim me buldozerët që nisën të ndërtonin një rrugë dhe me kamionët në zonën e mbrojtur. Pastaj filluam të përlesheshim me rojet që vendosën te gardhet dhe tani po luftojmë me qeverinë që të ndryshojë ligjin, në mënyrë që kjo zonë të mbetet e mbrojtur përgjithmonë.”

Dëshira e PPNEA-s është që plazhi dhe pjesa tjetër e vijës bregdetare të mbeten tokë publike, ashtu siç kishin qenë që në kohën e Mbretërisë Shqiptare të Mbretit Zog.

Por kjo është një pronë me vlerë të madhe tregtare, po aq për ata që e kanë punuar për breza, sa edhe për Kushnerët.

Dhe nuk është e qartë nëse vetë banorët duan që zona të mbetet e pazhvilluar, apo më tepër duan të përfitojnë nga bumi turistik që besojnë se Shehu ua ka vjedhur.

Në Vlorën e afërt, opinioni lokal është dukshëm më në favor të projektit të Kushnerit.

“Këta njerëzit [në Zvërnec] janë budallenj”, më tha një taksist në Vlorë.

“Nuk duan të ecin përpara, por ky është një nga investimet më të mëdha në Europë. Do të jetë shumë mirë për qytetin tonë. Vetëm shpresoj të jetë ashtu siç thonë dhe që Izraeli të mos ndërtojë ndonjë bazë atje”, shtoi ai.

Megjithatë, më tha se mbështet protestat në Tiranë:

“Sepse janë për çmimet e larta. Shqipëria është ende një vend shumë i varfër dhe shumë i korruptuar.”

E pyeta për kë kishte votuar.

“Rama, sigurisht”, tha ai, duke më parë sikur i kisha bërë një pyetje idiote.

“Gjithmonë Edi Rama.”

Për vetë Ramën, i rizgjedhur pak më shumë se një vit më parë për një mandat të katërt, protestat kanë ardhur si një tronditje.

Në dokumentin strategjik të publikuar së fundmi “Besa”, emri i të cilit i referohet betimit të pathyeshëm që është qendror në kulturën tradicionale shqiptare, qeveria e Ramës deklaroi se “bulevardi i flamingove” ishte “një pasqyrë që shoqëria na e vuri përpara” dhe provë se “gjithnjë e më shumë shqiptarë, përfshirë më të moshuarit, nuk e krahasojnë më Shqipërinë që kemi me atë që kishim në 2013, por vetëm me atë që ata vetë besojnë se Shqipëria mund dhe duhet të jetë”.

Një pjesë e madhe e dokumentit Besa duket se mbështetet në vëzhgimin e de Tocqueville se momenti më i rrezikshëm për çdo regjim është kur pritshmëritë në rritje, të krijuara nga reformat tashmë të ndërmarra, bëjnë që çdo padrejtësi e mbetur të duket e padurueshme.

“Qytetari që ka më shumë se dje”, shkruajnë autorët e strategjisë, “është një qytetar më i pakënaqur. Pikërisht sepse sot jeton më mirë se dje, ai gjithashtu beson se vendi i tij është në gjendje të bëjë shumë më tepër nga sa bën sot.”

Në një letër të hapur të fundit, ish-figurë e brendshme e Partisë Socialiste dhe besnike e Ramës, Elisa Spiropali, e larguar së fundmi nga posti i Ministres për Europën, deklaroi se protestat përfaqësojnë një “mobilizim politik dhe shoqëror, veçanërisht mes brezit të ri, që nuk mund të shpërfillet pa pasoja”.

Në atë që mund të lexohet vetëm si kritikë ndaj stilit të qeverisjes së Ramës, Spiropali pohoi se Shqipëria ka nevojë për:

“Jo më shumë personalizim të pushtetit, por institucione më të forta se individët”,

“më shumë përulësi, më pak arrogancë”,

“më shumë përfaqësim dhe më pak përqendrim të vendimmarrjes”,

për të ndërtuar:

“Një shtet ku ligji qëndron mbi pushtetin dhe ku pushteti nuk identifikohet me asnjë individ.”

Kur e pyeta Edi Ramën nëse letra e hapur e Spiropalit nxirrte në pah mosmarrëveshje të brendshme në Partinë Socialiste, ai e mbylli pyetjen.

“Kjo është një çështje shumë e brendshme, vendase”, tha ai.

“Dhe duhet ta mbajmë për vete, sepse nuk mendoj se duhet t’i eksportojmë gjërat tona të brendshme jashtë për publikun, sepse pastaj bëhet sikur ushqejmë me kuriozitet, me gjëra kurioze, një publik që nuk është aspak brenda historisë, nuk është i informuar apo asgjë.”

Por opozita nuk kishte të tilla rezerva, iu përgjigja, duke shtuar se Berisha kishte bërë akuza shumë konkrete se figura politike nga rrethi i ngushtë i Ramës kishin marrë pjesë në takimin në Aruba me trafikantin e dyshuar të drogës Artur Shehu dhe se qeveria kishte lidhje të pakëndshme me bosët e krimit të organizuar.

“Ku është? Kush, ku? Ku është fotografia? Ku është dokumenti? Ku janë biletat? Ku, ku?”, u përgjigj ai.

“Pra, si do t’i përgjigjeshe”, shtoi duke drejtuar gishtin nga unë, “për shembull, një akuze se dje ishe me disa trafikantë droge në hotelin ku po fle. Si i përgjigjesh kësaj?”

Rama e hedh poshtë idenë se Shqipëria është narko-shtet. (Aris Roussinos)

Ai vazhdoi:

“Po, figurat e opozitës mund të të thonë shumë gjëra, por nuk më takon mua të të them nëse ne jemi të lidhur apo jo. U takon atyre të provojnë nëse jemi të lidhur apo jo, sepse jam vërtet i neveritur prej vitesh që në këtë vend… barra e provës ka kaluar tek ata që akuzohen.”

I pyetur për karakterizimin e Shqipërisë nga opozita si narko-shtet, Rama e hodhi poshtë tërësisht idenë.

“Mund të thuash çfarë të duash. Por ‘narko-shtet’, një narko-shtet që ka filluar të mbyllë kapitujt e negociatave me BE-në? Nuk përputhet në asnjë formë.”

“Nëse Shqipëria ka probleme me korrupsionin, Shqipëria kurrë nuk e ka luftuar korrupsionin si këto vite. Nëse Shqipëria ka probleme me krimin, Shqipëria kurrë nuk e ka luftuar krimin si këto vite.”

“Dhe kur bëhet fjalë për krimin, po të them, ne paguajmë një çmim të madh në Ballkan për faktin që njerëzit nga Ballkani janë shumë aktivë në krimin e organizuar. Jashtë. Por industria e krimit nuk është këtu. Është atje.”

Duke iu referuar faktit se jam gazetar, ai shtoi:

“Ti i njeh narko-shtetet, besoj, e di se çfarë ndjesie japin. E njeh se çfarë ndjesie japin vendet e varfra e të korruptuara, e di se çfarë ndjesie japin vendet me të ardhura të mesme. Nuk mendoj se ke nevojë për mua apo për dikë tjetër që të të thotë në çfarë lloj vendi je, me të gjitha të mirat dhe të këqijat e tij… Nuk të duket i pasigurt, nuk të duket si një vend i varfër, nuk i ndjen të gjitha këto gjëra.”

E pyeta Ramën nëse, pasi kishte siguruar vendin e tij si një nga figurat më të rëndësishme në historinë e Shqipërisë, shqetësohej se një përshkallëzim i protestave mund të dëmtonte trashëgiminë e tij.

“Jo, si mund ta kërcënojnë protestat trashëgiminë?”, tha ai.

“Më pëlqen presioni.”

Ai kishte kaluar dy valë të mëparshme protestash, më tha, ndoshta më të mëdha se ato të sotmet, në 2013, menjëherë pasi mori pushtetin, dhe gjithashtu në 2018.

“Kur erdhi e para, u tërhoqa sepse kishin të drejtë. Kishin një argument shumë të fortë. Thashë: keni të drejtë, do ta ndalojmë. Dhe mbaroi, morën atë që donin.”

“Herën e dytë nuk u tërhoqa. Por nisa një bisedë me ta dhe bëmë gjëra të mira.”

“Këtë herë kam mësuar disa gjëra, kështu që nga projekti [i Zvërnecit] nuk do të tërhiqemi, me siguri. Por do të bëjmë një proces [konsultimi].”

Në fund, shtoi ai:

“Besoj fuqimisht se projekti do ta mbyllë plotësisht këtë kapitull, sepse do të jetë i bukur.”

Lexim i sugjeruar

Pse emigrantët po largohen nga Shqipëria

Nga Fred Sculthorp

Shumë shqiptarë me të cilët fola, përfshirë edhe ata që përndryshe mbështesnin Ramën, e krahasonin situatën e tij aktuale me atë të liderit të fortë të Serbisë, Aleksandar Vučić — një krahasim aspak lajkatar në Shqipëri — i cili gjithashtu ka fituar simpatinë e BE-së ndërsa përballet prej muajsh me protesta në rrugë.

Edhe pse nuk ka gjasa që vetëm protestat ta rrëzojnë Ramën, ato nxjerrin qartë në pah një pakënaqësi në rritje me sistemin dypartiak dhe politikën aktuale të patronazhit.

Kryesisht të rinj, liberalë dhe shumë të arsimuar, protestuesit janë, në një masë të madhe, fëmijët e Edi Ramës.

Për gati një brez, marka e Ramës e paternalizmit zhvillimor dhe dashamirës e ka transformuar vendin në një ekonomi me rritje reale dhe dinamike, me një ritëm marramendës.

Por ashtu si banorët e Zvërnecit, klasat e mesme të Tiranës ndihen më të varfra, jo më të pasura, përballë rritjes dhe pasurisë së dukshme që mbin rreth tyre.

Për vëzhguesit perëndimorë, tashmë të mësuar me paga në stanjacion dhe kufizimet e sistemeve dypartiake, kriza politike e Shqipërisë tregon, ironikisht, sa europian është bërë vendi, edhe pse vazhdon të mbetet në sallën ballkanike të pritjes së BE-së.

Me protestat që vazhduan, në kundërshtim me pritshmëritë fillestare, deri në gusht, gjasat për një përshkallëzim të tyre me freskimin e motit në vjeshtë, kur pushuesit të jenë kthyer në shtëpi dhe studentët në shkolla e universitete, duket se po rriten.

Por ndërsa përpiqet të sigurojë njëkohësisht miratimin e vëzhguesve të BE-së, administratës së paqëndrueshme dhe të etur për përfitime të Trumpit, partisë së formësuar sipas imazhit të tij dhe votuesve të tij gjithnjë e më të paduruar, Rama shfaqi vetëm qetësi.

I mbështetur pas në kolltukun e tij në fund të takimit tonë, ai më tha:

“Dëgjo, unë jam këtu prej 13 vitesh tani. Pra më kanë mbetur edhe tre vite. Nuk kam asgjë për t’i provuar vetes. Sepse në fillim, e di, ka shumë gjëra që duhet t’ia provosh vetes.”

“Siç the ti, unë e kam vendin tim në historinë e këtij vendi. Pastaj, në çfarë drite do të shihet, këtë do ta vendosë populli.”

Por përballimi i paqartësive të administratës së dytë Trump e ka shtuar presionin mbi Edi Ramën, përpjekjet e të cilit për të fituar favorin e presidentit amerikan, qoftë duke e futur Shqipërinë në skemën e diskutueshme të “Board of Peace” të Trumpit, qoftë duke shtyrë përpara projektin e debatueshëm të pasurive të paluajtshme të familjes Kushner, kanë zbuluar çarje të fshehura më parë brenda bazës së tij elektorale.

Shpërblimi i vetëm i Ramës, deri tani, ka qenë rehabilitimi i papritur nga Uashingtoni i rivalit të tij më të hidhur politik, Sali Berisha, në atë që mund të lexohet vetëm si një mënyrë për të ushtruar presion amerikan.

Ajo që do të ndodhë gjatë vjeshtës do të vendosë gjithçka, më tha Sali Berisha.

“Shumë do të varet nga shtatori. A do të rimarrin energji, a do të rimobilizohen? A do të arrijnë partitë opozitare të bashkohen në një front të madh? A do të këmbëngulin për një qeveri kujdestare për zgjedhje të reja apo jo? Nuk mund ta parashikoj.”

“Është e vështirë, por mendoj se është jetike.”

Por shanset e Partisë Demokratike për ta përdorur pakënaqësinë popullore për t’u rikthyer në pushtet duken të dyshimta, duke pasur parasysh natyrën e gjerë dhe antisistem të protestave.

Në rrugën menjëherë jashtë zyrës së Berishës, ndërsa ndalova për të kontrolluar telefonin, vura re një slogan të shkruar dukshëm mbi një kosh të madh metalik.

“Revolucion, Rama Burg, Berisha Burg”, shkruhej aty.

Rama në burg, Berisha në burg.

Është, me diferencë, slogani më popullor që dëgjohet në rrugët e Tiranës.

Aris Roussinos

është kolumnist i UnHerd dhe ish-reporter lufte.