Rama përplaset me Vuçiçin për Kosovën dhe lumin Ibër: Serbia e humbi Kosovën, “Shqipëria e Madhe” është një fantazmë e vjetër

TIRANË — Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, reagoi ndaj deklaratave nga Serbia lidhur me Kosovën dhe lumin Ibër, duke hedhur poshtë akuzat për të ashtuquajturën “Shqipëri e Madhe” dhe duke deklaruar se Shqipëria nuk ka pretendime territoriale ndaj Serbisë.

Në një reagim të gjatë publik, Rama tha se debati kishte nisur nga çështja e lumit Ibër, por më pas ishte zhvendosur te statusi i Kosovës, e drejta ndërkombëtare dhe akuzat e përsëritura nga Beogradi për ambicie territoriale shqiptare.

“Sa herë që Shqipëria flet për Kosovën, ‘Shqipëria e Madhe’ duhet menjëherë të thirret”, tha Rama, duke e përshkruar këtë si një argument të vjetër të politikës serbe.

Kryeministri shqiptar deklaroi se Shqipëria “nuk ka asnjë pretendim mbi territorin serb” dhe se mbështetja e Tiranës për Kosovën nuk lidhet me ndonjë projekt për bashkim territorial.

“Kosova është një shtet më vete. Shqiptarët e Kosovës janë shqiptarë të Kosovës. Ata kanë Republikën e tyre, institucionet e tyre dhe të drejtën për të përcaktuar të ardhmen e tyre”, tha Rama.

Ai përdori gjithashtu një nga formulimet më të drejtpërdrejta të deklaratës, duke thënë se “Serbia e humbi Kosovën” dhe se përsëritja e qëndrimit se Kosova vazhdon të jetë pjesë e Serbisë nuk ndryshon realitetin politik dhe territorial.

“Territori i Republikës së Kosovës nuk është territor serb dhe burimet natyrore që ndodhen brenda tij nuk janë burime të Republikës së Serbisë”, tha Rama.

Serbia nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe vazhdon ta konsiderojë atë pjesë të territorit të saj, ndërsa Shqipëria është ndër mbështetëset kryesore rajonale të shtetësisë së Kosovës.

Rama tha se çështja që kishte nxitur fillimisht shkëmbimin ishte lumi Ibër dhe pasojat që menaxhimi i tij mund të ketë përtej kufijve.

Sipas tij, Ibri është një sistem ujor ndërkufitar dhe Serbia ka të drejtë të administrojë burimet që ndodhen brenda juridiksionit të saj, por nuk mund të injorojë ndikimet e mundshme mbi Kosovën.

“Lumenjtë kanë zakonin e papërshtatshëm për të ndjekur gjeografinë dhe jo tezat diplomatike”, shkroi Rama, duke iu referuar së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare.

Kryeministri shqiptar iu përgjigj gjithashtu referencave të palës serbe për komunitetin serb në Kosovë.

Ai tha se të drejtat dhe siguria e serbëve të Kosovës, si dhe prona, gjuha dhe trashëgimia e tyre kulturore dhe fetare, duhet të mbrohen.

Por Rama akuzoi Beogradin për një kontradiktë politike, duke thënë se Serbia paralajmëron Shqipërinë kundër “ekspansionizmit etnik” ndërkohë që vazhdon t’i referohet territorit të Kosovës si territor serb.

Sipas tij, e ardhmja e Ballkanit duhet të jetë ajo e një rajoni ku kufijtë humbin gradualisht rëndësinë e tyre ndarëse, por kjo kërkon fillimisht pranimin e kufijve ekzistues.

“Gjenialiteti i projektit evropian ishte pikërisht ndarja e përkatësisë kombëtare nga oreksi territorial”, tha Rama.

Ai theksoi se Shqipëria do të vazhdojë të mbështesë Kosovën dhe shqiptarët e saj për shkak të lidhjeve historike, gjuhësore dhe familjare, por edhe sepse, sipas tij, një Kosovë e lirë dhe demokratike është thelbësore për stabilitetin e rajonit.

“Nuk ka harta sekrete. Nuk ka kufij të fshehur. Nuk nevojitet asnjë ‘e Madhe’”, tha Rama.

Kryeministri shqiptar tha se Tirana kërkon marrëdhënie të mira fqinjësore me Serbinë dhe mbështet integrimin e gjithë Ballkanit Perëndimor në Evropë, përfshirë Serbinë.

Por ai shtoi se fqinjësia e mirë nuk mund të nënkuptojë që vendet fqinje të pranojnë atë që ai e quajti “versionin serb të historisë”.

“Ballkani ka paguar tashmë tepër shumë, me gjak dhe me kohë të humbur, për këtë lloj përshtatjeje”, tha Rama.

Ai e përfundoi reagimin duke iu kthyer simbolikisht çështjes së lumit Ibër, duke thënë se lumi “do të vazhdojë të rrjedhë sipas gjeografisë dhe jo sipas folklorit”.

Përkthimi i plotë në shqip i deklaratës së Ramës:

Një shkëmbim shumë interesant veror mes ministrave tanë të Jashtëm. Edhe pse prisja një përgjigje për #Ibër, në njëfarë mënyre udhëtuam nga hidrologjia te e drejta ndërkombëtare, bëmë ndalesën e detyrueshme te “Shqipëria e Madhe”, kaluam përmes “Kosovës dhe Metohisë” dhe, në fund, mbërritëm në muzeun e njohur të anktheve historike serbe.

Në Beograd ekziston një element i çuditshëm i folklorit politik që duket se i reziston kohës: sa herë që Shqipëria flet për #Kosovën, duhet të thirret menjëherë në skenë “Shqipëria e Madhe”, sikur përsëritja e vazhdueshme një ditë mund ta shndërrojë një fantazmë të vjetër në një argument relevant.

Nuk do të ndodhë.

Shqipëria nuk ka asnjë pretendim mbi territorin serb dhe asnjë nevojë për të shpikur një të tillë. Po ashtu, nuk na duhet një “Shqipëri e Madhe” për të qëndruar në krah të Kosovës.

Kosova është shtet më vete. Shqiptarët e Kosovës janë pikërisht kaq: shqiptarë të Kosovës. Ata kanë Republikën e tyre, institucionet e tyre dhe të drejtën për të përcaktuar të ardhmen e tyre. Ne do të qëndrojmë gjithmonë në mbështetje të kësaj të drejte.

Serbia e humbi Kosovën. Përsëritja se nuk e ka humbur, ndoshta mund ta shndërrojë humbjen në fitore në gjeografinë e imagjinatës politike, por, për fat të keq, hartat janë më pak tolerante. Territori i Republikës së #Kosovës nuk është territor serb dhe burimet natyrore që ndodhen brenda tij nuk janë burime të Republikës së Serbisë. Miqtë tanë serbë e dinë shumë mirë këtë, përfshirë edhe rastet kur ulemi së bashku rreth tryezave evropiane.

Pra, le të kthehemi te lumi.

Çështja fillestare mbetet pikërisht aty ku e la Shqipëria: #Ibri është një sistem ujor ndërkufitar. Serbia është plotësisht e lirë të menaxhojë burimet brenda juridiksionit të saj. Ajo që nuk mund të pretendojë në mënyrë të arsyeshme është se pasojat e mundshme për një vend tjetër ndalen, si me magji, në kufirin serb.

Në fund të fundit, pikërisht për këtë ekziston e drejta ndërkombëtare e ujërave. Lumenjtë kanë zakonin e papërshtatshëm për të ndjekur gjeografinë dhe jo tezat diplomatike.

Është përmendur gjithashtu situata e komunitetit serb në Kosovë. Të drejtat e tyre kanë rëndësi. Siguria e tyre ka rëndësi. Prona, gjuha, trashëgimia kulturore dhe fetare e tyre duhet të mbrohen. Shqipëria nuk ka pasur kurrë ndonjë vështirësi për ta thënë këtë, sepse kjo është thjesht ajo që një shtet demokratik ua detyrohet qytetarëve të tij.

Dhe këtu arrijmë ndoshta te manovra akrobatike më zbavitëse e këtij shkëmbimi: të paralajmërosh Shqipërinë kundër ekspansionizmit etnik, ndërsa në të njëjtën deklaratë i referohesh territorit të një shteti tjetër sovran sikur ai të ishte ende serb. Është vërtet një rreth i vështirë për t’u bërë katror.

Ndoshta kjo funksionon brenda një flluske politike në Serbi. Jashtë saj, gjeometria bëhet më pak tolerante. Dhe po, nuk mund të jem më dakord me idenë se e ardhmja e rajonit tonë duhet të jetë një e ardhme ku kufijtë gradualisht e humbin fuqinë për të na ndarë. Absolutisht.

Por ekziston një parakusht i vogël përpara se kufijtë të bëhen më pak të rëndësishëm: pranimi i atyre që tashmë ekzistojnë. Gjenialiteti i projektit evropian qëndroi pikërisht në ndarjen e përkatësisë kombëtare nga oreksi territorial.

Shqiptarët e Kosovës janë shqiptarë të Kosovës. Shqipëria do të qëndrojë në krah të tyre dhe të Republikës së tyre sepse ndajmë histori, gjuhë, familje dhe një të ardhme të përbashkët, por mbi të gjitha sepse një Kosovë e lirë, demokratike dhe e sigurt është një shtet evropian legjitim dhe një pjesë e domosdoshme e stabilitetit të rajonit tonë.

Nuk ka asgjë të fshehtë në këtë qëndrim. Nuk ka pasur kurrë. As harta sekrete. As kufij të fshehur. Asnjë “e Madhe” nuk nevojitet.

Prandaj, qëndrimi i Shqipërisë do të mbetet saktësisht i njëjtë si në publik, ashtu edhe në privat: ne e respektojmë Serbinë, duam marrëdhënie të mira fqinjësore me Serbinë dhe duam që i gjithë rajoni të jetë brenda Evropës – përfshirë padyshim edhe Serbinë.

Por fqinjësia e mirë nuk mund të nënkuptojë që çdo fqinj i Serbisë të detyrohet të zhvendoset përgjithmonë brenda versionit serb të historisë.

Ballkani ka paguar tashmë tepër shumë, me gjak dhe me kohë të humbur, për këtë lloj përshtatjeje.

Dhe ndërkohë #Ibri, krejtësisht i pavetëdijshëm për gjithë kartografinë tonë historike, do të vazhdojë të rrjedhë sipas gjeografisë dhe jo sipas folklorit.