Një fazë e sipërme e raketës Falcon 9 të kompanisë SpaceX është përplasur me sipërfaqen e Hënës, duke krijuar një krater të ri në një ngjarje të monitoruar nga agjenci dhe institucione shkencore ndërkombëtare.

Përplasja ndodhi të mërkurën në mëngjes, pasi objekti kishte qëndruar në orbitën hënore për më shumë se një vit. Sipas ekspertëve, impakti ofron një mundësi të rëndësishme për studimin e efekteve që shkakton goditja e një objekti artificial në sipërfaqen hënore.

Megjithëse NASA dhe SpaceX nuk kanë publikuar ende pamje zyrtare nga vendi i përplasjes, ngjarja u konfirmua nga Teleskopi Shumë i Madh (VLT) i Observatorit Evropian Jugor (ESO). Shkencëtarët identifikuan vija spektrale të natriumit dhe litiumit në renë e pluhurit të krijuar pas impaktit, të dukshme për rreth pesë deri në dhjetë minuta. Sipas ESO-s, natriumi mendohet të ketë origjinë nga sipërfaqja e Hënës, ndërsa litiumi mund të jetë çliruar nga vetë raketa.

Instituti Korean i Kërkimeve Hapësinore (KARI) njoftoi se përplasja ndodhi në orën 09:34 (ora lokale greke). Orbiteri hënor Danuri regjistroi imazhe para dhe pas impaktit, duke dokumentuar ndryshimet në terren dhe shpërndarjen e materialeve të ngritura nga përplasja.

Shkencëtarët koreanë monitoruan zonën rreth 30 minuta përpara ngjarjes, ndërsa të dhënat e mbledhura do të analizohen së bashku me ato të Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) të NASA-s në kuadër të projekteve kërkimore ndërkombëtare.

Në momentin e përplasjes, faza e sipërme e Falcon 9, me një peshë rreth katër ton dhe përmasa të krahasueshme me një autobus shkollor, lëvizte me një shpejtësi prej rreth 8.690 kilometrash në orë. Impakti ndodhi pranë vijës që ndan pjesën e ndriçuar të Hënës nga ajo në hije, duke krijuar një re pluhuri që u ndriçua për pak sekonda nga rrezet e Diellit.

Sipas Reuters, fenomeni ishte tepër i zbehtë për t’u vërejtur me sy të lirë nga Toka. Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, deklaroi se përplasje të ngjashme kanë ndodhur edhe gjatë programit Apollo, kur fazat e përdorura të raketave drejtoheshin qëllimisht drejt Hënës për eksperimente shkencore dhe studime sizmike. Ai shtoi se meteoritët godasin Hënën pothuajse çdo orë, ndërsa objekte me përmasa të ngjashme me Falcon 9 përplasen me sipërfaqen hënore mesatarisht një herë në gjashtë ditë.

Nga ana e saj, SpaceX sqaroi se përplasja nuk ishte pjesë e planit fillestar të misionit. Sipas kompanisë, një kombinim i aktivitetit diellor, gravitetit dhe trajektores orbitale bëri që faza e sipërme e raketës të devijonte dhe të hynte në një kurs përplasjeje me Hënën.

Kompania bëri të ditur se po bashkëpunon me NASA-n për zhvillimin e metodave më efikase për largimin e mbetjeve orbitale, duke theksuar njëkohësisht angazhimin për misione më të qëndrueshme përmes anijes plotësisht të ripërdorshme Starship.

Falcon 9 u lëshua më 15 janar 2025 në kuadër të një misioni drejt Hënës, duke transportuar dy anije robotike, Blue Ghost-1 të Firefly Aerospace dhe Resilience të kompanisë japoneze ispace. Pas përfundimit të misionit, faza e sipërme e raketës mbeti në orbitë, derisa trajektorja e saj përfundoi me përplasjen në sipërfaqen hënore.