Rreth 50 milionë euro pasuri të paluajtshme rezidenciale ndodhen aktualisht nën administrimin e Agjencisë së Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara (AAPSK), duke ngritur pikëpyetje për fatin e qindra qytetarëve që kanë blerë apartamente përmes kontratave të porosisë në projektet e prekura nga hetimet e SPAK.

Sipas të dhënave zyrtare, AAPSK administron 345 prona të sekuestruara dhe të konfiskuara, ku rreth 75% e vlerës së tyre është e përqendruar në Tiranë. Vetëm gjatë vitit 2025, SPAK raportoi sekuestrimin dhe konfiskimin e aseteve me vlerë 43.5 milionë euro, ndërsa në vitin 2026 u ndërmorën operacione të tjera ndaj grupeve kriminale me sekuestrime të shumta të projekteve të ndërtimit.

Ekspertët theksojnë se një pjesë e konsiderueshme e ndërtimeve në Shqipëri financohet nga vetë blerësit. Sipas noterit Fatmir Laçej, rreth 90% e projekteve në Tiranë realizohen përmes kontratave të porosisë, ku qytetarët paguajnë shumicën ose të gjithë vlerën e apartamentit që në fazat e para të ndërtimit.

Praktika më e zakonshme, sipas tij, është që blerësit të shlyejnë deri në 75% të çmimit në fazën e gropës ose të karabinasë, ndërsa në shumë raste pagesa kryhet e plotë shumë përpara përfundimit të objektit.

Në rastet kur një projekt vendoset nën sekuestro nga SPAK, juristët sqarojnë se blerësit nuk e humbasin automatikisht pronën ose paratë e investuara. Megjithatë, ata duhet të provojnë statusin e tyre si blerës në mirëbesim dhe ligjshmërinë e transaksioneve përmes kontratave noteriale, dokumentacionit bankar dhe burimit të ligjshëm të të ardhurave.

Juristi Jordan Daci thekson se Kodi Civil dhe legjislacioni shqiptar parashikojnë mbrojtje për qytetarët që kanë blerë prona në mënyrë të ligjshme dhe pa dijeni për përfshirjen e ndërtuesit në veprimtari kriminale. Sipas tij, problemi kryesor lidhet me rastet e pagesave informale dhe mungesën e dokumentimit të plotë të transaksioneve.

Nga ana tjetër, juristi Aigest Milo vëren se, edhe pse mbrojtja ligjore ekziston, në praktikë procedurat janë të gjata. Ai argumenton se pronat mund të mbeten për vite nën sekuestro, duke penguar blerësit t’i përdorin, t’i shesin ose t’i regjistrojnë, ndërsa proceset gjyqësore vazhdojnë.

Sipas ekspertëve, situata bëhet edhe më problematike kur ndërtimi nuk ka përfunduar në momentin e sekuestrimit, pasi projekti mund të mbetet i bllokuar për një kohë të pacaktuar, duke lënë qytetarët pa apartament dhe pa mundësi për të rikuperuar investimin në afat të shkurtër.

Juristët dhe noterët kërkojnë forcimin e mekanizmave ligjorë për mbrojtjen e blerësve në mirëbesim, përshpejtimin e procedurave gjyqësore dhe regjistrimin e detyrueshëm të kontratave të porosisë, me qëllim rritjen e sigurisë juridike në tregun e pasurive të paluajtshme.