Një nga idetë më të debatueshme në luftën kundër ndryshimeve klimatike është gjeoinxhinieria diellore – një teknologji që synon të reduktojë sasinë e rrezeve të Diellit që arrijnë në Tokë, me qëllim uljen e temperaturave globale. Ndërsa disa shkencëtarë e konsiderojnë një mundësi për të fituar kohë përballë krizës klimatike, të tjerë paralajmërojnë se rreziqet mjedisore dhe gjeopolitike mund të jenë të mëdha.

Ideja nuk është e re. Ajo frymëzohet nga fenomenet natyrore, si shpërthimi i vullkanit Tambora në Indonezi në vitin 1815, i cili solli "vitin pa verë" më 1816. Hiri dhe gazrat e lëshuar në atmosferë bllokuan një pjesë të rrezatimit diellor, duke ulur temperaturën mesatare globale me rreth 0.7 gradë Celsius.

Shkencëtarët propozojnë që ky efekt të rikrijohet artificialisht përmes injektimit të grimcave reflektuese, si sulfatet, në stratosferë. Këto grimca do të pasqyronin një pjesë të rrezatimit diellor në hapësirë, duke kufizuar ngrohjen e planetit.

Koncepti u propozua fillimisht në vitet 1970 nga klimatologu sovjetik Mikhail Budyko dhe mori vëmendje më të madhe në vitin 2006 pas një studimi të laureatit të Nobelit, Paul Crutzen. Megjithatë, deri tani shumica e studimeve janë mbështetur në modele kompjuterike dhe simulime, ndërsa testimet praktike kanë hasur në kundërshtime të forta.

Një projekt eksperimental i Universitetit të Harvardit në veri të Suedisë u pezullua pas protestave të komunitetit indigjen Sami, i cili ngriti shqetësime për mungesën e konsultimeve dhe pasojat e mundshme mjedisore.

Sipas propozimeve, teknologjia mund të zbatohet me balona atmosferike ose avionë të specializuar që do të shpërndanin sulfate në lartësi rreth 20 mijë metra. Kostoja e një operacioni të tillë vlerësohet nga 5 deri në 10 miliardë dollarë në vit.

Mbështetësit argumentojnë se kjo mund të ndihmojë në mbajtjen e ngrohjes globale nën kufirin prej 1.5 gradë Celsius të përcaktuar nga Marrëveshja e Parisit. Megjithatë, ekspertët e Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) paralajmërojnë se ndërhyrje të tilla mund të ndryshojnë regjimet e reshjeve, të ndikojnë negativisht në bujqësi dhe të cenojnë sigurinë ushqimore.

Një tjetër shqetësim lidhet me të ashtuquajturin "shok i përfundimit". Nëse injektimi i grimcave ndërpritet papritur pa u ulur emetimet e gazeve serrë, temperatura globale mund të rritet shumë shpejt, me pasoja të rënda për klimën.

Ekspertët theksojnë gjithashtu se gjeoinxhinieria nuk adreson shkakun kryesor të krizës klimatike – emetimet e dioksidit të karbonit. Për më tepër, ajo nuk ndalon acidifikimin e oqeaneve dhe mund të përdoret si justifikim për të vonuar tranzicionin drejt energjive të pastra.

Edhe aspekti politik mbetet sfidues. Mungesa e një mekanizmi ndërkombëtar për menaxhimin e kësaj teknologjie ngre shqetësime për konflikte mes shteteve, pasi çdo ndërhyrje në atmosferë mund të ndikojë në klimën e rajoneve të tjera. Mbi 100 shkencëtarë kanë kërkuar vendosjen e një moratoriumi global për përdorimin e saj deri në krijimin e një kuadri të qartë ndërkombëtar.

Ndërkohë, shumë studiues argumentojnë se investimet duhet të përqendrohen te burimet e rinovueshme të energjisë dhe ulja e emetimeve të gazeve serrë, të cilat mbeten zgjidhja më e sigurt dhe më e qëndrueshme për përballimin e ndryshimeve klimatike.