Një nga krijesat më misterioze të oqeaneve, peshkaqeni i Groenlandës, vazhdon të mahnisë studiuesit me jetëgjatësinë e tij të jashtëzakonshme dhe aftësinë për t’i rezistuar plakjes. Disa individë të kësaj specieje besohet se jetojnë deri në 400 vjet, ndërsa shkencëtarët ende dinë shumë pak për biologjinë dhe ciklin e saj jetësor.

Në prill të vitit 2026, një peshkaqen i Groenlandës u gjet i ngordhur në brigjet e kontesë Sligo, në Irlandën perëndimore. Ishte hera e parë që kjo specie regjistrohej e dalë në breg në territorin irlandez, duke u dhënë studiuesve një mundësi të rrallë për ta analizuar nga afër.

Një krijesë që sfidon kohën

Peshkaqeni i gjetur ishte rreth tre metra i gjatë dhe peshonte mbi 200 kilogramë. Bazuar në përmasat e tij, ekspertët vlerësuan se mund të kishte kaluar moshën 150-vjeçare.

Megjithatë, kjo nuk konsiderohet domosdoshmërisht pleqëri për këtë specie. Sipas studimeve, peshkaqeni i Groenlandës mund të jetojë nga 300 deri në 500 vjet, duke u renditur mes vertebrorëve me jetëgjatësinë më të madhe në planet.

“Është tronditëse të mendosh sa gjatë ka jetuar kjo kafshë dhe çfarë ndryshimesh historike ka ‘përjetuar’ gjatë jetës së saj”, u shpreh biologia detare Emilie De Loose.

Riprodhimi mbetet një mister

Një nga veçoritë më të pazakonta të kësaj specieje është ritmi jashtëzakonisht i ngadaltë i zhvillimit. Studiuesit besojnë se peshkaqenët e Groenlandës arrijnë pjekurinë seksuale vetëm pas rreth 150 vjetësh.

Kjo do të thotë se individi i gjetur në Irlandë mund të kishte hyrë vetëm së fundmi në fazën riprodhuese, duke e bërë humbjen e tij edhe më të rëndësishme për popullatën e kësaj specieje.

Pavarësisht përmasave të mëdha dhe shpërndarjes në Atlantikun e Veriut dhe Arktik, shkencëtarët ende nuk dinë me siguri se ku çiftëzohen, ku lindin të vegjlit apo sa pasardhës sjell një femër gjatë jetës.

Autopsia zbulon detaje të rralla

Pas transportimit në një laborator veterinar, studiuesit kryen një autopsi të detajuar mbi kafshën.

Mëlçia rezultoi të peshonte rreth 50 kilogramë, ndërsa zemra arrinte afërsisht 34 kilogramë, një peshë shumë herë më e madhe se ajo e zemrës së njeriut.

Megjithëse stomaku ishte bosh, zorrët tregonin se peshkaqeni kishte konsumuar ushqim jo shumë kohë para ngordhjes. Metabolizmi tepër i ngadaltë i kësaj specieje i lejon asaj të mbijetojë për periudha të gjata edhe në mjedise me pak burime ushqimore.

Shkaku i vdekjes nuk u përcaktua menjëherë. Studiuesit konstatuan disa ndryshime në organet e brendshme, por në përgjithësi kafsha nuk shfaqte dëmtime të dukshme apo shenja të qarta sëmundjeje.

Sytë që nuk plaken

Për dekada me radhë besohej se peshkaqenët e Groenlandës kishin shikim shumë të dobët për shkak të parazitëve që shpesh mbulojnë sytë e tyre.

Megjithatë, një studim i publikuar gjatë vitit 2026 tregoi se retinat dhe strukturat e syrit mbeten funksionale edhe te individët mbi 100 vjeç. Sipas studiuesve, sistemi pamor është përshtatur për të funksionuar në errësirën e thellësive arktike dhe ruan aftësinë për të parë edhe pas shumë shekujsh jete.

Sekreti i jetëgjatësisë

Një nga hipotezat kryesore të shkencëtarëve lidhet me aftësinë e jashtëzakonshme të kësaj specieje për të riparuar dëmtimet e ADN-së.

Analizat gjenetike kanë treguar se disa gjene përgjegjëse për riparimin e materialit gjenetik janë më aktive te peshkaqeni i Groenlandës sesa te shumë specie të tjera me jetë më të shkurtër.

Edhe pse zemra e tij shfaq shenja normale plakjeje, ajo vazhdon të funksionojë në mënyrë efikase për shekuj me radhë. Kjo sugjeron se sekreti i kësaj specieje nuk është shmangia e plakjes, por aftësia për të përballuar pasojat e saj.

Shkencëtarët shpresojnë se studimi i ADN-së, syve, zemrës dhe metabolizmit të peshkaqenit të Groenlandës do të ndihmojë në zbulimin e mekanizmave biologjikë të plakjes, me potencial për të zgjeruar njohuritë jo vetëm për botën shtazore, por edhe për shëndetin dhe jetëgjatësinë e njeriut.