Forcimi i lekut ndaj euros është kthyer në një nga debatet më të mëdha ekonomike në Shqipëri. Euro ka zbritur në nivele historikisht të ulëta, duke arritur rreth 93–94 lekë, por pyetja kryesore është: pse po forcohet leku dhe kush po përfiton nga kjo?

Sipas qeverisë dhe Bankës së Shqipërisë, arsyeja kryesore lidhet me hyrjen e madhe të valutës në vend. Turizmi, investimet e huaja dhe emigrantët që sjellin para kanë rritur sasinë e euros në treg.

Vetëm sektori i turizmit ka sjellë miliarda euro në ekonominë shqiptare, ndërsa remitencat dhe investimet e huaja kanë shtuar më tej ofertën e valutës. Kur në treg ka më shumë euro, vlera e saj bie dhe leku forcohet.

Por jo të gjithë ekonomistët janë dakord se këto faktorë e shpjegojnë plotësisht këtë forcim.

Kritikët argumentojnë se ritmi i rritjes së lekut është më i madh sesa mund të justifikohet vetëm nga turizmi, eksportet apo investimet. Sipas tyre, ekonomia shqiptare vazhdon të ketë deficit tregtar, ndërsa prodhimi dhe eksportet nuk kanë shënuar rritje që të justifikojnë një monedhë kaq të fortë.

Një tjetër pikë debati është ekonomia informale dhe hyrja e parave me origjinë të dyshimtë. Opozita dhe disa ekspertë kanë ngritur dyshime se flukse të tjera valutore mund të ndikojnë në tregun e euros, megjithëse nuk ka prova konkrete që të lidhin drejtpërdrejt kursin e këmbimit me para kriminale.

Pse qytetarët nuk e ndjejnë në xhep?

Në teori, një lek më i fortë duhet të sjellë:

çmime më të ulëta për mallrat e importuara; ulje të kostove për bizneset; rritje të fuqisë blerëse.

Por në praktikë, shumë shqiptarë nuk kanë parë ulje të çmimeve. Ushqimet dhe shërbimet vazhdojnë të jenë të shtrenjta, ndërsa pagat nuk janë rritur me të njëjtin ritëm.

Ekspertët thonë se problemi qëndron te struktura e tregut: mungesa e konkurrencës së fortë, kostot e larta dhe fakti që bizneset nuk i transferojnë gjithmonë kursimet nga kursi i këmbimit te konsumatori.

Kush fiton dhe kush humbet?

Përfitues:

importuesit, sepse blejnë mallra jashtë me më pak lekë; qytetarët që kanë kredi në euro; shteti, pasi një pjesë e borxhit publik është në valutë.

Të prekur negativisht:

eksportuesit, sepse marrin të ardhura në euro dhe paguajnë shpenzime në lekë; industria prodhuese; bizneset turistike që operojnë me çmime në euro.

Në thelb, forcimi i lekut është një shenjë e një fluksi të madh valutor në ekonomi, por debati mbetet nëse ky fenomen vjen vetëm nga rritja reale ekonomike apo edhe nga faktorë të tjerë që nuk pasqyrohen plotësisht në statistika. Për qytetarin e zakonshëm, pyetja kryesore mbetet: nëse leku po bëhet më i fortë, pse jeta nuk po bëhet më e lirë?