Shumë njerëz besojnë se kanë përjetuar të paktën një herë atë që quhet “shqisa e gjashtë”: të mendojnë për dikë dhe ai t’i telefonojë menjëherë, të kenë një parandjenjë për një situatë ose të krijojnë menjëherë simpati apo antipati ndaj një personi të sapotakuar.

Megjithatë, sipas shkencës, këto përvoja nuk lidhen me aftësi paranormale apo perceptime jashtëshqisore. Studiuesit i shpjegojnë ato si rezultat i intuitës – një proces i pavetëdijshëm përmes të cilit truri përdor përvojat e grumbulluara për të marrë vendime të shpejta.

Sipas një studimi të publikuar në revistën Science nga studiues të Universitetit Washington në St. Louis, intuita lidhet me korteksin cingular anterior, një zonë e trurit që ndodhet mes dy hemisferave cerebrale dhe luan rol të rëndësishëm në përpunimin e emocioneve, arsyetimit dhe marrjes së vendimeve.

Shkencëtarët shpjegojnë se kjo zonë analizon në mënyrë të pavetëdijshme sinjalet që marrim nga mjedisi dhe i krahason ato me përvojat e mëparshme, duke na ndihmuar të dallojmë situatat potencialisht të rrezikshme ose të pazakonta.

Përvoja formëson intuitën

Profesori i psikologjisë Tiziano Agostini nga Universiteti i Triestes thekson se intuita nuk është një shqisë shtesë.

"Ne kemi vetëm pesë shqisa. Informacioni që ato mbledhin përpunohet nga truri në bazë të përvojave tona dhe kontekstit ku ndodhemi," shpjegon ai.

Për këtë arsye, ndonjëherë mund të ndiejmë rrezik në një rrugë që duket krejt normale. Nuk është një parandjenjë mistike, por truri ka identifikuar në mënyrë të pavetëdijshme elemente që i ngjajnë situatave të përjetuara më parë.

Edhe Shoqata Britanike për Avancimin e Shkencës ka arritur në përfundimin se kjo aftësi është një mekanizëm evolucionar vetëmbrojtës, i zhvilluar që në kohën kur njeriu duhej të dallonte shpejt grabitqarët për të mbijetuar.

Si funksionon intuita?

Psikologët e përshkruajnë intuitën si një "procedurë heuristike", një mënyrë për të marrë vendime pa analizuar në mënyrë të vetëdijshme çdo informacion.

Në momente që kërkojnë reagim të shpejtë, truri rikthen automatikisht kujtime dhe përvoja të ngjashme nga e kaluara dhe i përdor ato për të orientuar vendimin.

Ky proces zhvillohet kryesisht në sistemin limbik, pjesa e trurit që kontrollon emocionet dhe kujtesën.

Pse krijojmë menjëherë simpati ose antipati?

Edhe përshtypja e parë ndaj një personi lidhet me intuitën.

Sipas ekspertëve, truri përpunon në pak sekonda sinjale si pamja, zëri, gjuha e trupit, mimika, madje edhe aroma, duke i krahasuar me përvoja të mëparshme.

Për këtë arsye, mund të krijojmë menjëherë ndjesinë se dikush është i besueshëm ose, përkundrazi, të ndihemi të rezervuar ndaj tij.

Megjithatë, këto përshtypje nuk janë gjithmonë të sakta, pasi ndikohen nga përvojat personale dhe konteksti kulturor.

Intuita nuk parashikon të ardhmen

Shkencëtarët theksojnë se ajo që shpesh quhet "shqisa e gjashtë" nuk është një aftësi për të parashikuar ngjarjet, por një mekanizëm kompleks neurologjik që kombinon përvojën, emocionet dhe informacionin që marrim përmes pesë shqisave.

Me fjalë të tjera, intuita është mënyra se si truri përdor të kaluarën për të na ndihmuar të marrim vendime më të shpejta dhe më të përshtatshme në të tashmen.