KROACI – Arkeologët kanë zbuluar një rrugë me kalldrëm të ndërtuar rreth 7.000 vjet më parë nën ujërat e Detit Adriatik, pranë ishullit Korçula në Kroaci. Zbulimi konsiderohet një nga më të rëndësishmit për studimin e vendbanimeve neolitike në Mesdhe, pasi hedh dritë mbi organizimin dhe nivelin e zhvillimit të komuniteteve prehistorike.

Rruga u zbulua në sitin arkeologjik nënujor të Solinës dhe, sipas studiuesve, shërbente si lidhje mes një vendbanimi neolitik dhe pjesës kryesore të ishullit. Ajo është rreth katër metra e gjerë dhe është ndërtuar me pllaka guri të vendosura me kujdes.

Aktualisht, struktura ndodhet 4 deri në 5 metra nën sipërfaqen e detit, ku për mijëra vjet ka qenë e mbuluar nga balta dhe sedimentet detare. Pas pastrimit të zonës, arkeologët konstatuan se rruga është ruajtur në gjendje të shkëlqyer.

Zbulimi është rezultat i një bashkëpunimi mes Universitetit të Zadarit, Muzeve të Dubrovnikut, Muzeut të Qytetit të Kaštelës dhe Muzeut Bashkiak të Korçulës, me mbështetjen e zhytësve dhe fotografëve nënujorë. Sipas studiuesve, rruga është përdorur rreth vitit 4900 para erës sonë.

Vendbanim mbi një ishull artificial

Sipas arkeologëve, rruga të çonte drejt vendbanimit të Solinës, i cili ishte ndërtuar mbi një ishull artificial, të krijuar me ndërhyrje njerëzore dhe të lidhur me Korçulën përmes një rripi të ngushtë toke.

Siti u identifikua fillimisht në vitin 2021 nga arkeologu Mate Parica i Universitetit të Zadarit, pasi analizoi imazhe satelitore që tregonin formacione të pazakonta në fundin e detit. Gërmimet dhe zhytjet e mëvonshme zbuluan mure guri dhe mbetje të një vendbanimi të mirëorganizuar.

Ekspertët theksojnë se pozicioni i mbrojtur i Solinës ka ndihmuar në ruajtjen e strukturave për mijëra vjet, pasi ishujt përreth kanë zbutur ndikimin e dallgëve dhe erozionit.

Siti ndodhet në një gji mes qytetit të vjetër të Korçulës dhe fshatit Lubardë. Muret e vendbanimit ndodhen rreth katër metra nën ujë dhe janë të dukshme edhe për zhytësit amatorë, ndërsa një pjesë e objekteve të zbuluara ekspozohen në Muzeun Bashkiak të Korçulës.

Datimi me radiokarbon i mbetjeve prej druri të gjetura në zonë konfirmon se vendbanimi daton rreth vitit 4900 para erës sonë, në periudhën neolitike, kur komunitetet njerëzore nisën të krijonin vendbanime të përhershme.

Zbulohet edhe një vendbanim i dytë

Gjatë kërkimeve, arkeologët identifikuan edhe një vendbanim tjetër të panjohur më parë në Gjirin e Gradinës, në anën tjetër të ishullit Korçula. Edhe ky sit ndodhet 4 deri në 5 metra nën ujë dhe paraqet ngjashmëri të mëdha me Solinën, si në arkitekturë ashtu edhe në objektet e zbuluara.

Në zonë janë gjetur sëpata guri, tehe dhe fragmente qeramike që i atribuohen kulturës Hvar, një kulturë e njohur e periudhës neolitike dhe të epokës së bakrit, e zhvilluar përgjatë bregdetit lindor të Adriatikut.

Sipas studiuesve, ekzistenca e dy vendbanimeve të ngjashme pranë të njëjtit ishull tregon se Korçula ka pasur një popullsi neolitike më të madhe dhe më të organizuar nga sa ishte menduar deri më sot.

Arkeologët theksojnë se vendbanimet neolitike të fundosura janë jashtëzakonisht të rralla në Mesdhe, pasi shumica e tyre janë shkatërruar nga erozioni ose kanë mbetur mbi nivelin aktual të detit. Për këtë arsye, zbulimi në Korçulë konsiderohet një burim i vyer për të kuptuar jetën, teknikat e ndërtimit dhe organizimin shoqëror të komuniteteve që banonin brigjet e Adriatikut rreth shtatë mijë vjet më parë.