The New York Times

Presidenti Trump dhe komandantët e tij ushtarakë ndodheshin në një situatë të vështirë.

Ata kishin shpallur nisjen e një misioni të ri për të ndihmuar në shoqërimin dhe orientimin e anijeve tregtare përmes Ngushticës së Hormuzit, të cilën Irani e kishte mbyllur efektivisht në fillim të luftës. Forcat detare dhe ajrore amerikane do të pengonin çdo sulm iranian gjatë një armëpushimi të përkohshëm, thanë komandantët.

Por Komanda Qendrore e SHBA-ve u befasua kur zyrtarë nga Arabia Saudite deklaruan se forcat amerikane nuk mund të përdornin hapësirën ajrore të mbretërisë për këtë mision, të cilin Pentagoni e quante “Project Freedom”. Amerikanët nuk i kishin konsultuar sauditët.

Kjo shkaktoi një seri telefonatash urgjente dhe të tensionuara midis Uashingtonit dhe princit të kurorës Mohammed bin Salman, liderit të Arabisë Saudite. Një Trump i zemëruar foli me të më 4 maj, ditën e parë të operacionit, dhe gjithashtu gjatë dy ditëve pasuese, sipas zyrtarëve amerikanë.

Në një telefonatë të veçantë me princin foli edhe zëvendëspresidenti JD Vance, ashtu si edhe Steve Witkoff, i dërguari special për Lindjen e Mesme, dhe Jared Kushner, dhëndri i Trump-it. Këshilltari për sigurinë kombëtare në Shtëpinë e Bardhë, Marco Rubio, bisedoi me homologun e tij.

Por princi i kurorës qëndroi i palëkundur, duke frikësuar se plani amerikan mund të ndezte sërish luftën. Administrata Trump u detyrua të mbyllte “Project Freedom” më pak se 48 orë pasi kishte nisur.

“Ata kishin humbur besimin te administrata dhe mendonin se nëse lejonin SHBA-të të përdornin hapësirën e tyre ajrore, do të goditeshin edhe më fort nga Irani”, tha Hussein Ibish, studiues në Institutin e Shteteve të Gjirit Arab në Uashington.

Fushata e plotë e Shtëpisë së Bardhë për të bindur princin Mohammed, e cila nuk ishte raportuar më parë, dhe momente të tjera kyçe gjatë luftës, zbuluan se zyrtarët amerikanë dhe sauditë po përplaseshin gjithnjë e më shumë mbi mënyrën e trajtimit të sigurisë në rajon, veçanërisht në lidhje me Iranin dhe Izraelin.

Dhe gjithnjë e më shumë, sauditët po e shohin qeverinë amerikane si të pabesueshme dhe ndonjëherë edhe si rrezik për vendet arabe të Gjirit.

Që nga momenti kur SHBA dhe Izraeli sulmuan Iranin më 28 shkurt, Arabia Saudite ka tentuar të mbajë një qëndrim të mesëm për të mbrojtur interesat e saj. Ajo i ka dhënë mbështetje ushtarake dhe diplomatike SHBA-ve dhe është sulmuar nga Irani.

Por mbretëria gjithashtu është përballur me administratën Trump në momente kyçe, duke treguar forcë kur ka ndjerë rreziqe nga agresioni amerikan dhe izraelit.

Ndërsa Trump përpiqet të menaxhojë diplomacinë me Iranin, me fokus te programi bërthamor i Teheranit, Arabia Saudite po ndjek iniciativa të veta, duke u larguar nga prioritetet amerikane dhe duke forcuar lidhjet me vende të tjera. Këtu përfshihen Pakistani dhe Kina, të cilat ndihmuan në ndërmjetësimin e afrimit diplomatik mes mbretërisë dhe Iranit në vitin 2023. Ministri i Jashtëm saudit po viziton këtë javë Kinën.

Për shkak të këtij afrimi, zyrtarët sauditë po komunikojnë drejtpërdrejt me homologët iranianë për kontrollin e Iranit mbi ngushticën, arsenalin e raketave dhe mbështetjen për milicitë rajonale, të gjitha këto, sipas udhëheqjes saudite, përbëjnë një kërcënim më të madh sesa çështja bërthamore.

Princi Mohammed ka ndjekur një politikë balancuese gjatë gjithë vitit. Ai i ka paraqitur Trump-it rreziqet e luftës përpara se të fillonte konflikti, më pas sipas personave të informuar nga zyrtarët amerikanë, e ka nxitur presidentin amerikan të vazhdonte luftën për të shkatërruar qeverinë iraniane. (Arabia Saudite e ka mohuar këtë.) Por ndërsa fuqia iraniane vazhdonte të qëndronte, princi Mohammed kërkoi një zgjidhje paqësore.

Mbretëria, së bashku me Emiratet e Bashkuara Arabe, ndërmori në një moment gjatë luftës sulme hakmarrëse sekrete kundër Iranit. Megjithatë, princi Mohammed nuk ishte aq entuziast për përshkallëzim sa udhëheqësi i Emirateve, thanë zyrtarë amerikanë aktualë dhe të mëparshëm.

Në të njëjtën kohë, princi ishte më agresiv se homologët e tij në Katar dhe Oman, të cilët veprojnë si ndërmjetës diplomatikë mes SHBA-ve dhe Iranit.

Tani, teksa administrata Trump përpiqet të arrijë marrëveshje me Iranin që shkojnë përtej armëpushimit paraprak të shpallur më 14 qershor, Arabia Saudite dhe vendet e tjera arabe të Gjirit po kërkojnë një rezultat që do t’i mbrojë nga pasojat nëse Irani, Izraeli ose SHBA-të rifillojnë armiqësitë e gjera.

Duke pasur parasysh luhatjet e Trump gjatë luftës, sauditët po vënë në dyshim nëse amerikanët do të ofronin mbrojtje apo gjykim të duhur në një konflikt të ardhshëm. Ata u bënë skeptikë ndaj Trump që në vitin 2019, kur ai refuzoi të hakmerrej ndaj Iranit për një sulm me dron dhe raketa ndaj objekteve të naftës saudite.

“Ne fillojmë një përplasje të madhe, pastaj mërzitemi dhe largohemi”, tha Ibish. “Është si Lucy me topin e futbollit. Ata ndihen si Charlie Brown në tokë.”

Anna Kelly, zëdhënëse e Shtëpisë së Bardhë, tha se Trump ka një “marrëdhënie të shkëlqyer” me Arabinë Saudite.

“Presidenti Trump dëgjon një shumëllojshmëri opinionesh për çdo çështje dhe i merr seriozisht kontributet e partnerëve tanë rajonalë”, tha ajo. “Në fund, ai merr të gjitha vendimet bazuar në atë që është më e mira për popullin amerikan dhe sigurinë kombëtare.”

Aspekte të partneritetit SHBA-Arabi Saudite mbeten të forta.

Të dy qeveritë kanë muaj që po diskutojnë se si të nisin një program bërthamor civil në mbretëri, pas një marrëveshjeje të arritur vitin e kaluar, tha një zyrtar amerikan. Administrata Trump mund t’i paraqesë së shpejti një plan Kongresit, megjithëse disa ligjvënës amerikanë dhe zyrtarë izraelitë druajnë se princi i kurorës mund të përpiqet të zhvillojë armë bërthamore.

Uashingtoni dhe Riadi po diskutojnë gjithashtu ndërtimin e rrugëve tokësore që anashkalojnë Ngushticën e Hormuzit. Arabia Saudite mbetet blerësi më i madh i armëve amerikane.

Në të dy mandatet e Trump-it, Arabia Saudite ishte destinacioni i tij i parë i madh jashtë vendit. Jared Kushner mban lidhje të ngushta me princin Mohammed dhe viziton shpesh Riadin, pavarësisht se nuk ka rol qeveritar. Katër vjet më parë, Kushner siguroi një investim prej 2 miliardë dollarësh nga një fond i drejtuar nga princi i kurorës.

Megjithatë, gjatë luftës Trump e ka kritikuar publikisht princin Mohammed. Në mars, ai foli në mënyrë përçmuese, duke thënë se mendonte që princi e kishte nënvlerësuar atë dhe administratën e tij.

“Ai nuk mendonte se do të puthte b****n time”, tha Trump në një forum investimesh në Miami të organizuar nga Arabia Saudite.

Ka edhe shenja të tjera tensioni. Kur Marco Rubio, i cili është gjithashtu sekretar shteti, vizitoi Gjirin Persik javën e kaluar, ai e anashkaloi Arabinë Saudite, duke u ndalur në Bahrein, Kuvajt dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, rival i ashpër i mbretërisë.

Në Bahrein të enjten, diplomatët e vendeve arabe të Gjirit u takuan me Rubio-n për të shprehur shqetësimet e tyre mbi sigurinë rajonale. Ministri i Jashtëm saudit, princi Faisal bin Farhan, foli gjithashtu në mënyrë individuale me sekretarin.

“Kjo aleancë u vu në provë bazuar në ngjarjet e fundit”, tha Rubio në takim, “dhe e kaloi provën, që do të thotë se niveli i bashkëpunimit, ndërveprimit dhe miqësisë mes nesh gjatë këtyre kohëve të vështira u testua dhe doli me rezultate të shkëlqyera.”

Ndërsa Arabia Saudite është e lehtësuar nga armëpushimi, asnjë nga çështjet më të vështira që dolën nga lufta nuk është zgjidhur nga marrëveshja paraprake. Për një gjë, marrëveshja pranon se Irani ka një formë kontrolli mbi ngushticën dhe i lejon atij dhe Omanit të bien dakord për një mënyrë administrimi që mund të përfshijë tarifa në të ardhmen.

“Momentin kur Irani mbylli Ngushticën e Hormuzit, e gjithë psikologjia e Gjirit ndryshoi”, tha Michael Ratney, ish-ambasador amerikan në Arabinë Saudite. “Tani Irani ka një shpatë të Damokleut që mund ta mbajë mbi ekonominë e Gjirit dhe atë globale.”

Dokumenti paraprak gjithashtu nuk përmend aspak raketat balistike të Iranit dhe mbështetjen e tij për milicitë.

Dhe mbetet e paqartë nëse administrata Trump do të arrijë ta bindë Iranin të hyjë në një marrëveshje bërthamore. Në vitin 2018, Trump u tërhoq nga marrëveshja e epokës Obama, të cilën Irani e kishte respektuar, gjë që bëri që Teherani të rrisë pasurimin e uraniumit.

Në publik, sauditët kanë vlerësuar memorandumet e mirëkuptimit të Trump me Iranin, që hodhën bazat për armëpushimin.

“Mendoj se është shumë e rëndësishme dhe domethënëse që kemi një M.O.U. që shpresojmë se do t’i japë fund këtij konflikti dhe, më e rëndësishmja, do të hapë rrugën për zgjidhjen e shumë çështjeve të mbetura”, tha princi Faisal në një forum në Vjenë më 18 qershor. “Mbi të gjitha, sigurisht, është çështja bërthamore.”

Por zyrtarët sauditë po mbajnë një qëndrim pritjeje për rezultatet e marrëveshjes. Për shembull, ata nuk kanë angazhuar asnjë fond për rindërtimin e Iranit, siç parashikon marrëveshja nga SHBA-të dhe partnerët e saj rajonalë.