KAZAKISTAN – Nisma e Kazakistanit për mbjelljen artificiale të reve, e para në shkallë të gjerë në Azinë Qendrore, ka hapur një debat të gjerë rajonal mbi ndikimin e mundshëm të teknologjive të modifikimit të motit në burimet ujore dhe marrëdhëniet ndërkufitare.

Programi, i nisur më 17 maj në rajonin jugor të Turkistanit në bashkëpunim me Emiratet e Bashkuara Arabe, synon të rrisë reshjet mbi më shumë se 900 mijë hektarë tokë bujqësore të kërcënuar nga thatësira dhe shkretëtirëzimi. Autoritetet kazake e kanë prezantuar projektin si një zgjidhje inovative për përballimin e krizës së ujit dhe ruajtjen e prodhimit bujqësor.

Mbjellja e reve është një metodë e modifikimit të motit që përfshin shpërndarjen e substancave të veçanta në atmosferë për të nxitur reshjet e shiut ose të borës. Megjithatë, projekti ka ngritur shqetësime në vendet fqinje, ku ekspertë dhe zyrtarë kanë paralajmëruar se ndërhyrjet atmosferike mund të kenë pasoja të paparashikueshme për ekosistemet rajonale.

Debati u intensifikua pasi, një ditë pas nisjes së projektit, reshje të dendura përfshinë disa rajone jugore të Kazakistanit. Në rrjetet sociale u përhapën pretendime se stuhitë ishin rezultat i drejtpërdrejtë i mbjelljes së reve, por agjencia shtetërore meteorologjike Kazhydromet sqaroi se reshjet ishin shkaktuar nga një sistem natyror ciklonor.

Në Kirgizi, ish-kryeministri Akylbek Japarov paralajmëroi se ndërhyrjet në atmosferë mund të ndikojnë në ciklin e ujit në të gjithë rajonin, duke theksuar se akullnajat e vendit po shkrihen me ritme të përshpejtuara dhe se balanca ujore mbetet veçanërisht e ndjeshme ndaj ndryshimeve klimatike.

Nga ana tjetër, shkencëtarët e atmosferës kundërshtojnë pretendimet se mbjellja e reve mund të “vjedhë” reshjet nga vendet fqinje. Profesori Robert M. Rauber nga Universiteti i Illinois Urbana-Champaign deklaroi se efektet e kësaj teknologjie janë të kufizuara në nivel lokal dhe nuk ndryshojnë modelet rajonale të motit.

Sipas tij, mbjellja e reve shërben vetëm për të rritur reshjet brenda sistemeve ekzistuese të reve dhe nuk krijon ose ridrejton masa të mëdha lagështie atmosferike. Ai shtoi gjithashtu se përdorimi i jodit të argjendit në këto procese konsiderohet i sigurt dhe nuk paraqet rrezik të matshëm për mjedisin.

Megjithatë, ekspertë të tjerë kërkojnë më shumë transparencë dhe bashkëpunim ndërmjet shteteve të Azisë Qendrore. Ata argumentojnë se mungesa e një kuadri të përbashkët ligjor dhe shkencor mund të ushqejë mosbesim mes vendeve fqinje, veçanërisht në një rajon ku burimet ujore janë jetike për ekonominë dhe sigurinë.

Autoritetet kazake kanë hedhur poshtë shqetësimet për ndikime ndërkufitare, duke deklaruar se nuk ekzistojnë prova shkencore që lidhin mbjelljen e reve me uljen e reshjeve, ndryshimet klimatike apo përshpejtimin e shkrirjes së akullnajave në vendet fqinje.

Ndërkohë, edhe Uzbekistani ka njoftuar zgjerimin gradual të programeve të ngjashme të modifikimit të motit, duke sinjalizuar se teknologjia e mbjelljes së reve mund të bëhet një instrument gjithnjë e më i përdorur në Azinë Qendrore për përballimin e sfidave të lidhura me mungesën e ujit dhe ndryshimet klimatike.