Tiranë, 12 qershor 2026 – Një artikull i publikuar nga National Geographic e cilëson ishullin e Sazanit si një nga territoret më të lakmuara strategjike në historinë e Mesdheut, i kërkuar për mijëra vjet nga perandori dhe fuqi të ndryshme botërore.

I vendosur në mënyrë strategjike në ngushticën e Otrantos, mes Adriatikut dhe Jonit, Sazani përshkruhet si një pikë kyçe kontrolli detar, me një sipërfaqe prej rreth 2.2 miljesh katrorë, që nuk ka pasur banorë të përhershëm në dekadat e fundit.

Sipas artikullit, gjatë historisë së tij ishulli ka qenë nën kontrollin e disa perandorive dhe fuqive të mëdha, përfshirë romakët, venecianët, osmanët dhe më pas fuqitë moderne evropiane, për shkak të rëndësisë së tij për kontrollin e rrugëve detare në Adriatik.

Historianë të cituar nga media theksojnë se pozicioni gjeografik i Sazanit ka bërë që ai të ketë një rëndësi disproporcionale në raport me madhësinë e tij, duke ndikuar në zhvillimet historike dhe ushtarake të rajonit për shekuj me radhë.

Artikulli rikujton gjithashtu rolin e ishullit në periudha të ndryshme historike, nga konfliktet e antikitetit romak deri te betejat mes fuqive tregtare mesjetare, si dhe përdorimin e tij si post ushtarak gjatë Perandorisë Osmane.

Në periudhën moderne, Sazani u shndërrua në një bazë të rëndësishme ushtarake gjatë shekullit XX, ndërsa gjatë regjimit komunist në Shqipëri u fortifikua me struktura mbrojtëse, tunele dhe infrastrukturë ushtarake, duke u konsideruar një pikë strategjike në Mesdhe.

Pas rënies së komunizmit, ishulli u hap gradualisht dhe sot është pjesë e Parku Kombëtar Detar Karaburun–Sazan, duke u kthyer në një zonë me rëndësi ekologjike dhe turistike, ku janë identifikuar qindra specie bimore dhe shtazore.

Artikulli thekson se, për shkak të mungesës së aksesit për dekada, ekosistemet e Sazanit kanë mbetur kryesisht të paprekura, ndërsa infrastruktura e vjetër ushtarake e ka kthyer ishullin edhe në një “kapsulë kohore” të Luftës së Ftohtë.

Sipas studiuesve të cituar, Sazani mbetet një nga shembujt më domethënës në rajon ku gjeografia ka përcaktuar historinë, rëndësinë strategjike dhe fatin politik të një territori të vogël, por me ndikim të madh në Mesdhe.