Na thuhet se mëngjesi është vakti më i rëndësishëm i ditës, na jepen pushime dreke në punë dhe më pas jeta jonë shoqërore dhe familjare sillet rreth vakteve të mbrëmjes. Por a është kjo mënyra më e shëndetshme e të ngrënit?

Për dekada me radhë, shumica prej nesh janë rritur me bindjen se dita duhet të organizohet rreth tre vakteve kryesore: mëngjesit, drekës dhe darkës. Por gjithnjë e më shumë studiues, nutricionistë dhe autorë po vënë në dyshim nëse ky model është vërtet mënyra më e natyrshme dhe më e shëndetshme për të ngrënë.

Disa ekspertë argumentojnë se mënyra më e mirë e të ushqyerit është konsumimi i vetëm një vakti në ditë. Mes tyre është edhe David Levitsky, profesor në Kolegjin e Ekologjisë Njerëzore të Cornell University, i cili e zbaton vetë këtë metodë.

"Ka shumë të dhëna që tregojnë se, nëse ju tregoj ushqim ose fotografi ushqimi, ka shumë mundësi që të hani. Sa më shpesh të keni ushqim përpara syve, aq më shumë do të konsumoni gjatë asaj dite", thotë ai.

Sipas Levitskyt, kjo lidhet me mënyrën se si është zhvilluar njeriu gjatë historisë. Para se të ekzistonin frigoriferët dhe supermarketet, njerëzit hanin kur ushqimi ishte i disponueshëm dhe jo sipas orareve të përcaktuara.

Historiania e ushqimit Seren Charrington-Hollins shpjegon se në periudha të ndryshme historike njerëzit shpesh konsumonin vetëm një vakt në ditë. Edhe romakët e lashtë, për shembull, zakonisht hanin një vakt kryesor rreth mesditës.

Po a nuk do të na linte një vakt i vetëm në ditë vazhdimisht të uritur?

Jo domosdoshmërisht, argumenton Levitsky. Sipas tij, uria është shpesh një ndjesi psikologjike dhe jo gjithmonë një nevojë reale e trupit për energji. Shumë herë njerëzit hanë sepse shohin ushqim, sepse është ora e zakonshme e ngrënies ose për shkak të zakoneve të përditshme, dhe jo sepse organizmi ka vërtet nevojë për ushqim.

“Kur ora shënon 12:00, mund të ndiejmë dëshirën për të ngrënë, ose mund të jemi mësuar të hamë mëngjes çdo mëngjes, por kjo është një ide e gabuar. Të dhënat tregojnë se nëse nuk hani mëngjes, në total do të konsumoni më pak kalori gjatë gjithë ditës”, thotë ai.

“Fiziologjia jonë është ndërtuar për periudha të ngrënies së bollshme dhe periudha agjërimi”, shton Levitsky.

Megjithatë, profesori thekson se kjo mënyrë ushqyerjeje nuk rekomandohet për personat që vuajnë nga diabeti.

Sipas tij, organizmi i njeriut është përshtatur gjatë evolucionit për të kaluar periudha pa ushqim dhe nuk ka domosdoshmërisht nevojë për vakte të shpeshta gjatë ditës. Shumë nga zakonet tona të të ngrënit, argumenton ai, lidhen më tepër me rutinën dhe kushtëzimin psikologjik sesa me nevojat reale biologjike.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se një vakt i vetëm në ditë nuk është i përshtatshëm për të gjithë. Njerëzit me diabet, gratë shtatzëna, fëmijët, të moshuarit dhe personat me probleme të caktuara shëndetësore duhet të konsultohen me mjekun para se të provojnë modele të tilla ushqimi.

Megjithatë, Manoogan nuk rekomandon që njerëzit t’i përmbahen një vakti të vetëm në ditë. Sipas tij, kjo praktikë mund të rrisë nivelin e glukozës në gjak gjatë periudhave kur nuk konsumohet ushqim, një tregues i njohur si glukoza esëll (fasting glucose).

Nivelet e larta të glukozës esëll për periudha të gjata kohore konsiderohen një faktor i rëndësishëm rreziku për zhvillimin e Type 2 Diabetes.

Kjo do të thotë se, edhe pse disa studime sugjerojnë përfitime të mundshme nga kufizimi i vakteve, konsumimi i vetëm një vakti në ditë nuk është domosdoshmërisht zgjedhja më e mirë për të gjithë. Ekspertët theksojnë se ndikimi i një regjimi të tillë ushqimor varet nga mosha, gjendja shëndetësore, niveli i aktivitetit fizik dhe faktorë të tjerë individualë.

Për këtë arsye, personat që kanë probleme me sheqerin në gjak, diabet ose rrezik të shtuar për sëmundje metabolike duhet të tregojnë kujdes dhe të konsultohen me mjekun përpara se të ndryshojnë në mënyrë drastike zakonet e tyre ushqimore.

Për të mbajtur nën kontroll nivelin e sheqerit në gjak, sipas Manoogan, është më mirë të hahet më rregullisht sesa vetëm një herë në ditë. Kjo sepse vakte shumë të rralla mund ta bëjnë organizmin të mendojë se po kalon një periudhë urie, duke e nxitur të çlirojë më shumë glukozë në gjak kur më në fund konsumohet ushqim.

Sipas saj, modeli më i përshtatshëm është konsumimi i dy ose tre vakteve në ditë, ku pjesa më e madhe e kalorive merret në orët e para të ditës.

Kjo lidhet me faktin se ngrënia vonë në mbrëmje është shoqëruar me një rrezik më të lartë për sëmundje kardiometabolike, përfshirë Type 2 Diabetes dhe sëmundjet e zemrës.

“Nëse konsumoni shumicën e ushqimit më herët gjatë ditës, organizmi mund ta përdorë energjinë që merr gjatë aktiviteteve të përditshme, në vend që ajo të depozitohet si yndyrë”, shpjegon Manoogan.

Megjithatë, ajo paralajmëron se edhe ngrënia shumë herët në mëngjes nuk është zgjidhja ideale, pasi nuk i jep trupit kohën e nevojshme për periudhën e agjërimit mes vakteve.

Po ashtu, ngrënia menjëherë pas zgjimit mund të mos përputhet me ritmin cirkadian të organizmit, i njohur si “ora biologjike”. Studiuesit besojnë se kjo orë e brendshme ndikon në mënyrën se si trupi përpunon ushqimin në periudha të ndryshme të ditës, duke bërë që metabolizmi të funksionojë ndryshe në mëngjes, mesditë apo mbrëmje.

Shkrimtarja amerikane e ushqimit MFK Fisher, që në vitin 1942, argumentonte se ideja që çdo person duhet të konsumojë tre vakte të balancuara në ditë nuk ka kuptim për të gjithë. Sipas saj, disa njerëz ndihen më mirë me dy vakte, të tjerë me pesë vakte të vogla, ndërsa disa preferojnë modele krejtësisht të ndryshme ushqimi.

Sot, më shumë se 80 vjet më vonë, kjo ide po fiton sërish terren. Ndryshimet në stilin e jetesës, puna nga shtëpia, pandemia dhe rritja e numrit të personave që jetojnë vetëm kanë bërë që shumë njerëz të largohen gradualisht nga modeli tradicional i tre vakteve.

Në fakt, historia tregon se ngrënia e mëngjesit, drekës dhe darkës në orare fikse nuk është një zakon i lashtë njerëzor. Ky sistem u përhap kryesisht gjatë Revolucionit Industrial, kur dita e njerëzve filloi të organizohej sipas orarit të punës në fabrika. Mëngjesi u bë vakti para punës, dreka një pushim i shkurtër gjatë ditës dhe darka momenti kur familja mblidhej pas përfundimit të punës.

Me kalimin e kohës, industria ushqimore filloi të ndikojë edhe më shumë në zakonet tona. Figura si John Harvey Kellogg promovuan mëngjeset me drithëra dhe ushqime të lehta, duke i lidhur ato me shëndetin dhe disiplinën morale. Më vonë, ushqimet e gatshme dhe sanduiçët e paketuar u bënë simbol i një jete ku puna kishte përparësi ndaj kohës së kaluar në tryezë.

Megjithatë, sot ka gjithnjë e më shumë prova se njerëzit po hanë ndryshe. Shumë zgjedhin vakte të vogla gjatë ditës, snack-e të shpeshta ose orare fleksibël që përshtaten me nevojat e tyre personale. Kjo ka hapur debate të reja mbi faktin nëse modeli tradicional i tre vakteve është ende i nevojshëm.

Nga ana tjetër, ekzistojnë edhe argumente në favor të vakteve të rregullta, veçanërisht për familjet. Studime të ndryshme kanë treguar se darkat familjare mund të kenë ndikim pozitiv në mirëqenien fizike dhe emocionale të fëmijëve. Por kritikët thonë se shpesh këto pritshmëri vendosin barrë të tepërt mbi gratë, të cilat vazhdojnë të mbajnë pjesën më të madhe të përgjegjësive për përgatitjen e ushqimit.

Presioni për të ngrënë “siç duhet”, për të përgatitur vakte të balancuara dhe për të respektuar orare fikse mund të krijojë ndjenja faji, stresi dhe dështimi tek shumë njerëz. Për disa, ushqimi nuk bëhet më një kënaqësi, por një detyrë që duhet përmbushur sipas rregullave të vendosura nga shoqëria.

Si alternativë, po fiton popullaritet koncepti i “ushqyerjes intuitive”. Kjo qasje i inkurajon njerëzit të dëgjojnë sinjalet e trupit të tyre, të hanë kur kanë uri dhe të mos e kategorizojnë ushqimin në “të mirë” dhe “të keq”. Në këtë model, edhe snack-et dhe vaktet e vogla konsiderohen pjesë normale e një marrëdhënieje të shëndetshme me ushqimin.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se nuk ekziston një formulë universale. Çdo teori mbi ushqimin duhet të marrë parasysh realitetin e jetës së përditshme, kushtet ekonomike, kohën në dispozicion dhe nevojat individuale të secilit.

Në fund, pyetja nuk është domosdoshmërisht nëse duhet të heqim dorë nga tre vaktet në ditë, por nëse duhet të jemi më fleksibël dhe të pranojmë se njerëz të ndryshëm mund të ushqehen në mënyra të ndryshme. Ndoshta, siç sugjerojnë disa autorë, një snack i mirë në momentin e duhur mund të jetë po aq i vlefshëm sa një vakt i plotë në orarin tradicional.