TIRANË – Pas përvojës së pandemisë COVID-19, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka intensifikuar kërkimet për identifikimin e patogjenëve me potencial pandemik, duke publikuar një kuadër të ri shkencor që synon forcimin e gatishmërisë globale ndaj krizave të ardhshme shëndetësore.

Në raportin e saj të posaçëm, “Prioritizimi i patogjenëve: Një kuadër shkencor për gatishmërinë në kërkimin e epidemive dhe pandemive”, OBSH rendit viruset dhe sëmundjet që konsiderohen kërcënimet më serioze për shëndetin publik në dekadat e ardhshme.

Viruset me rrezik të lartë

Ndër patogjenët më shqetësues renditen viruset Lassa dhe Lujo, të cilët shkaktojnë ethe hemorragjike me shkallë të lartë vdekshmërie dhe për të cilët ende mungojnë vaksina apo trajtime të licencuara. OBSH paralajmëron se virusi Lujo ka shfaqur një vdekshmëri deri në 80% gjatë shpërthimit të vetëm të dokumentuar.

Një tjetër kërcënim madhor mbetet Ebola, e konsideruar si një nga sëmundjet më vdekjeprurëse të kohëve moderne. Ekspertët theksojnë se virusi mund të mbetet i fshehur në organizëm për periudha të gjata dhe të riaktivizohet, duke shkaktuar shpërthime të reja.

Rreziku në Ballkan

Raporti ngre shqetësime edhe për Virusin e Etheve Hemorragjike Krime-Kongo (ÇHF), i transmetuar nga rriqrat dhe i pranishëm në rajonin e Ballkanit. Sëmundja mund të shkaktojë komplikacione të rënda hemorragjike dhe ka një shkallë vdekshmërie që varion nga 5% deri në 40%.

Po ashtu, OBSH ka përfshirë në listën e prioriteteve virusin Nipah, i cili transmetohet nga kafshët te njerëzit dhe karakterizohet nga shkallë shumë e lartë vdekshmërie, ndërsa ende nuk ekziston një trajtim specifik antiviral.

Europa në vijën e parë të rrezikut

Sipas analizës së OBSH-së, Europa mbetet e ekspozuar ndaj disa prej këtyre kërcënimeve biologjike. Në veçanti, koronaviruset e familjeve që përfshijnë SARS, COVID-19 dhe MERS vazhdojnë të monitorohen për shkak të aftësisë së tyre për të pësuar mutacione dhe për t’u përhapur me shpejtësi.

Gjithashtu, OBSH paralajmëron për rrezikun e viruseve të gripit H1N1 dhe H5Nx (gripi i shpendëve), të cilët mund të zhvillojnë forma të reja me potencial pandemik.

Në listën e kërcënimeve për Europën përfshihen edhe Virusi i Nilit Perëndimor, Denga, Zika, si dhe encefaliti i transmetuar nga rriqrat, sëmundje që po favorizohen gjithnjë e më shumë nga ndryshimet klimatike dhe zgjerimi i habitatit të insekteve bartëse.

Mpox dhe “Patogjeni X”

OBSH vlerëson se edhe Mpox (Lija e Majmunit) mbetet një rrezik i mundshëm për shkak të aftësisë së saj për t’u përhapur përmes kontaktit të ngushtë njerëzor, përtej zonave tradicionale ku është shfaqur.

Ndërkohë, skenari më shqetësues mbetet ai i ashtuquajturit “Patogjeni X”, një virus ende i panjohur që mund të shfaqet në të ardhmen. Shkencëtarët paralajmërojnë se ndryshimet klimatike, shkrirja e akujve të përhershëm, kontakti gjithnjë e më i madh mes njerëzve dhe kafshëve, si dhe rreziqet laboratorike mund të krijojnë kushtet për lindjen e një pandemie të re globale.

Sipas OBSH-së, fokusi tashmë nuk është vetëm reagimi ndaj krizave shëndetësore, por parandalimi dhe përgatitja paraprake për kërcënimet që mund të shfaqen në të ardhmen.