Prishtinë – Vendimi i fundit i Gjykatës Themelore në Prishtinë për dënimin me burgim të përjetshëm të Naim Murselit dhe Granit Plavës, si dhe me 30 vjet burgim të Kushtrim Kokallës, për vrasjen e Liridona Ademajt, ka rikthyer në qendër të vëmendjes debatin mbi efektivitetin real të ndëshkimit maksimal në sistemin penal të Kosovës. Ndonëse vendimi ka ofruar një lloj lehtësimi për familjarët e viktimës, ekspertët e mjedisit juridik ngrenë dyshime nëse ashpërsimi i politikës ndëshkuese po arrin të përmbushë qëllimin parandalues të ligjit.

Që prej hyrjes në fuqi të Kodit Penal në vitin 2013, dënimi me burgim të përjetshëm – masa më e rëndë ligjore në vend – është shqiptuar në 13 raste. Sipas të dhënave të Këshillit Gjyqësor të Kosovës, 12 prej këtyre vendimeve lidhen me vepra të vrasjes së rëndë, ndërsa vetëm një me akte të terrorizmit. Megjithatë, praktika tregon se rruga deri në formën e prerë të këtyre vendimeve mbetet e gjatë dhe shpesh pëson ndryshime gjatë shqyrtimit në shkallët më të larta gjyqësore.

Përfaqësues të Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD) vërejnë një rritje të shqiptimit të këtij dënimi nga gjykatat e shkallës së parë gjatë viteve të fundit. Pavarësisht këtij trendi, ish-drejtues të Gjykatës Supreme të Kosovës tërheqin vëmendjen se, aktualisht, vetëm rasti i dënimit të Dardan Krivaqës për vrasjen e Marigona Osmanit ka kaluar procesin e konfirmimit në të tria shkallët e sistemit gjyqësor, ndonëse edhe ai mbetet ligjërisht i hapur për sfidim përmes mjeteve të jashtëzakonshme procedurale. Në raste të tjera të mëparshme, siç ishte ai i vitit 2015, gjykatat e apelit dhe ato supreme i kanë zbutur dënimet e përjetshme në dënime me afat të caktuar burgimi.

Përtej vështirësive procedurale, ku një proces i tillë zgjat mesatarisht nga 12 deri në 36 muaj, shqetësim mbetet edhe ndikimi i opinionit publik. Ish-krerë të institucioneve të Avokatit të Popullit dhe magjistratë të lartë pranojnë se rastet mediatike ushtrojnë një presion të heshtur mbi trupat gjykues. Kjo qasje, sipas tyre, rrezikon të cenojë parimin e sigurisë juridike dhe harmonizimin e politikave ndëshkuese, pasi vepra të ngjashme mund të trajtohen në mënyrë të pabarabartë në mungesë të vëmendjes publike.

Nga pikëpamja kriminologjike, statistikat e Policisë së Kosovës nuk dëshmojnë ndonjë efekt të qartë parandalues të këtij dënimi. Gjatë periudhës 2013–2025 në vend janë regjistruar 411 vrasje, ndërsa bilanci i 25 viteve të fundit shkon në 1,558 viktima. Për ekspertët, këto shifra dëshmojnë se ashpërsia e dënimit nuk mjafton për të zmbrapsur kryerësit e veprave të rënda penale. Lufta ndaj kriminalitetit, sipas doktrinës juridike, kërkon politika të integruara sociale, ekonomike dhe edukative, duke mos u mjaftuar vetëm me funksionin ndëshkues të gjykatave.