Rritja e çmimit të naftës në Shqipëri gjatë muajit mars ka qenë ndër më të lartat në rajon, duke arritur në rreth 224 lekë për litër, nga 170–175 lekë që ishte në fund të shkurtit, ose rreth 30% më shumë.

Kjo rritje erdhi si pasojë e krizës në Lindjen e Mesme, e cila çoi çmimin e naftës referencë Brent nga 65–70 dollarë për fuçi në mbi 100 dollarë. Autoritetet europiane kanë paralajmëruar se ndikimi i kësaj krize mund të jetë afatgjatë për tregjet energjetike.

Çmime të larta dhe fuqi e ulët blerëse

Një nga arsyet kryesore pse Shqipëria preket më shumë është niveli i lartë i çmimit të naftës në raport me të ardhurat. Sipas të dhënave ndërkombëtare, vendi renditet ndër më të shtrenjtët në botë për çmimin e karburantit, në nivele të ngjashme me vende si Zvicra, Danimarka dhe Holanda.

Në raport me fuqinë blerëse, nafta në Shqipëri rezulton shumë më e kushtueshme krahasuar me rajonin dhe vendet e zhvilluara. Diferenca lidhet kryesisht me barrën fiskale, ku taksat përbëjnë rreth 53% të çmimit final, ndjeshëm më shumë se vendet fqinje.

Dominimi i automjeteve me naftë

Një faktor tjetër që e përkeqëson situatën është struktura e flotës së automjeteve. Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Shërbimit të Transportit Rrugor (DPSHTRR), rreth 70% e mjeteve në vend përdorin naftë si lëndë djegëse.

Nga mbi 1 milion automjete aktive, rreth 732 mijë janë me naftë, ndërsa vetëm 20% përdorin benzinë dhe rreth 8% gaz. Automjetet elektrike dhe hibride mbeten në nivele minimale, me vetëm rreth 1.3% të totalit.

Në krahasim, në Bashkimin Europian vetëm rreth 40% e flotës është me naftë, ndërsa pjesa më e madhe përdor benzinë ose energji alternative. Tendenca në Europë është drejt uljes së përdorimit të naftës dhe rritjes së automjeteve elektrike.

Tendencë në rritje e përdorimit të naftës

Ndryshe nga Europa, në Shqipëri përdorimi i naftës mbetet i lartë edhe në regjistrimet e reja. Gjatë vitit 2024, rreth 66% e makinave të reja ishin me naftë, ndërsa në Bashkimin Europian kjo shifër ishte rreth 15%.

Edhe në tremujorin e parë të vitit 2026, rreth 60% e automjeteve të reja në vend vijojnë të jenë me naftë, duke e bërë ekonominë më të ndjeshme ndaj luhatjeve të çmimeve të karburantit.

Ndikimi në ekonomi dhe masat

Rritja e çmimit të karburantit ka ndikim të drejtpërdrejtë në koston e transportit dhe çmimet e mallrave, duke u reflektuar në shpenzimet e përditshme të qytetarëve.

Si masë, qeveria ka ulur përkohësisht akcizën me 20% pasi çmimi kaloi 220 lekë për litër, duke zbutur pjesërisht rritjen. Gjithashtu, është riaktivizuar Bordi i Transparencës, megjithëse ndikimi i tij në çmime mbetet i kufizuar.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se pa ndryshime strukturore, si ulja e varësisë nga nafta dhe rishikimi i barrës fiskale, ekonomia shqiptare do të vijojë të jetë më e ekspozuar ndaj krizave të energjisë.