TIRANË, 1 prill 2026 – Një projektligj i ri i nxjerrë për konsultim publik nga Ministria e Mjedisit parashikon ndryshime të rëndësishme në kuadrin ligjor për mbrojtjen e cilësisë së ajrit, duke u dhënë qytetarëve të drejtën për të kërkuar dëmshpërblim në rast dëmtimi të shëndetit.

Drafti, që propozon ndryshime në ligjin nr. 162/2014 “Për mbrojtjen e cilësisë së ajrit në mjedis”, synon të vendosë një lidhje të drejtpërdrejtë midis ndotjes së ajrit dhe përgjegjësisë financiare të institucioneve publike.

Sipas nenit të ri 19/1, çdo individ që pëson dëmtime shëndetësore si pasojë e shkeljeve në menaxhimin e cilësisë së ajrit – qoftë me dashje apo nga pakujdesia – do të ketë të drejtë të kërkojë kompensim, nëse provohet lidhja shkak-pasojë mes ndotjes dhe dëmit të shkaktuar.

Projektligji përcakton gjithashtu afate të qarta për paraqitjen e kërkesave: qytetarët mund të kërkojnë dëmshpërblim brenda tre viteve nga momenti kur marrin dijeni për dëmin, ndërsa kufiri maksimal është 10 vjet nga momenti i shkeljes.

Këto ndryshime vijnë në kuadër të përafrimit të legjislacionit shqiptar me standardet e Bashkimit Evropian, ku përgjegjësia publike për ndotjen e mjedisit është më e theksuar.

Përveç aspektit të përgjegjësisë civile, drafti përfshin edhe një paketë të gjerë reformash për modernizimin e sistemit të monitorimit të ajrit. Ai parashikon zgjerimin e listës së ndotësve, duke përfshirë grimcat ultrafine dhe karbonin e zi, si dhe futjen e metodave të avancuara si modelimi i cilësisë së ajrit.

Në planin praktik, propozohet ngritja e të paktën dy superstacioneve të monitorimit në zona urbane dhe rurale, të cilat do të mbështeten nga një sistem i integruar digjital për përpunimin dhe publikimin e të dhënave nga Agjencia Kombëtare e Mjedisit.

Projektligji forcon gjithashtu detyrimet për institucionet përgjegjëse në hartimin dhe zbatimin e planeve për cilësinë e ajrit. Në rast të tejkalimit të normave të lejuara, parashikohen afate më të shkurtra reagimi dhe masa konkrete për kufizimin e ndotjes, përfshirë edhe kufizime të përkohshme të trafikut në situata emergjente.

Një tjetër risi është rritja e transparencës: indeksi i cilësisë së ajrit pritet të përditësohet çdo orë, duke informuar qytetarët jo vetëm për nivelet e ndotjes, por edhe për rreziqet shëndetësore dhe masat mbrojtëse.

Në një dimension më të gjerë, drafti adreson edhe ndotjen ndërkufitare, duke nxitur bashkëpunimin me vendet fqinje për monitorim dhe shkëmbim të të dhënave. Nëse miratohet, ligji do të kërkojë hartimin e akteve nënligjore përkatëse brenda 18 muajve.