Rezultatet e reja nga Anketa e Buxhetit Transparent 2025 tregojnë përparim në transparencën fiskale, ndërsa boshllëqet në mbikëqyrje dhe angazhimin e qytetarëve vazhdojnë të kufizojnë llogaridhënien

Shqipëria ka përparuar mirë në publikimin e informacionit kyç të buxhetit dhe forcimin e elementëve të mbikëqyrjes fiskale, por mbeten ende boshllëqe kyçe në mënyrën se si ky informacion përkthehet në besim dhe llogaridhënie publike, sipas Anketës së Buxhetit Transparent (OBS) 2025 që u prezantua sot në Tiranë.

Me një rezultat transparence prej 64 nga 100, Shqipëria performon mbi mesataren rajonale (52) dhe renditet ndër performuesit më të fortë në Ballkanin Perëndimor, duke treguar një nivel të mjaftueshëm të informacionit të buxhetit të disponueshëm publikisht.

"Në të gjithë Ballkanin Perëndimor, vendet kanë bërë përparim të rëndësishëm në publikimin e informacionit kyç të buxhetit, por rindërtimi i besimit publik kërkon më shumë sesa vetëm transparencë. Qeveritë duhet të sigurohen që mekanizmat e mbikëqyrjes të funksionojnë në mënyrë efektive dhe që qytetarët të kenë mundësi reale për t’u angazhuar në procesin e buxhetit", tha Nermin Kujoviç, Udhëheqës i Programit të Ballkanit Perëndimor në Partneritetin Ndërkombëtar të Buxhetit (IBP), i cili krijon anketën.

Sipas OBS 2025, Shqipëria është ndër vendet në rajon që publikon një "Raport të Mes-Vitit", duke ofruar një mjet të rëndësishëm për ndjekjen e zbatimit të buxhetit gjatë vitit fiskal. Megjithatë, në të gjithë Ballkanin Perëndimor, qeveritë nuk po i shpjegojnë vazhdimisht ndryshimet ose devijimet brenda vitit, duke kufizuar aftësinë e publikut për të kuptuar plotësisht se si menaxhohen fondet publike.

Në Shqipëri, rëndësia e informacionit të qartë dhe të arritshëm të buxhetit është bërë gjithnjë e më e dukshme në kontekstin e shpenzimeve dhe prokurimit publik në shkallë të gjerë.

Sigurimi që të dhënat e buxhetit të paraqiten në një mënyrë që u lejon qytetarëve dhe aktorëve mbikëqyrës të ndjekin shpenzimet gjatë gjithë vitit mbetet një sfidë kryesore.

Rreziqet fiskale gjithashtu mbeten një fushë që kërkon zbulim më të fortë. Në të gjithë rajonin, boshllëqet vazhdojnë të ekzistojnë në raportimin mbi borxhin publik, ndërmarrjet shtetërore dhe qëndrueshmërinë fiskale afatgjatë. Në Shqipëri, debatet publike dhe protestat e fundit kundër korrupsionit kanë theksuar rëndësinë e raportimit fiskal të besueshëm dhe transparent.

Institucionet mbikëqyrëse në Shqipëri, përfshirë parlamentin dhe Institucionin e Lartë të Auditimit, kanë mandate zyrtare për të monitoruar shpenzimet publike. Megjithatë, mbetet një boshllëk kyç në ndjekjen dhe raportimin sistematik nga ekzekutivi mbi zbatimin e rekomandimeve të auditimit. Pa ndjekje të vazhdueshme nga ekzekutivi, mbikëqyrja rrezikon të humbasë efektivitetin e saj.

Rezultati i përgjithshëm i mbikëqyrjes së Shqipërisë arrin 69 nga 100, me performancë më të lartë nga Institucioni i Lartë i Auditimit (78) krahasuar me mbikëqyrjen legjislative (64), duke treguar mbikëqyrje përgjithësisht të përshtatshme, por të pabarabartë në të gjitha institucionet.

Në nivel rajonal, OBS 2025 tregon se vendet në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe në Turqi kanë përparuar në publikimin e dokumenteve kryesore të buxhetit dhe forcimin e kornizave formale të mbikëqyrjes. Megjithatë, pjesëmarrja publike mbetet jashtëzakonisht e kufizuar, dhe sistemet për të ndjekur zbatimin e rekomandimeve të auditimit nga ekzekutivi janë ende të pazhvilluara. Të dyja janë kritike për forcimin e besimit publik.

Shqipëria vlerësohet me 17 nga 100 pikë për pjesëmarrjen publike, pak mbi mesataren rajonale (13), por ende pasqyron mundësi të kufizuara për qytetarët për t’u angazhuar në mënyrë kuptimplotë në procesin e buxhetit.

Për të forcuar më tej llogaridhënien buxhetore, raporti rekomandon që Shqipëria të përmirësojë zbulimin e rreziqeve fiskale, duke përfshirë ato që lidhen me borxhin publik, detyrimet, shpenzimet e prapambetura dhe qëndrueshmërinë fiskale afatgjatë, dhe të ofrojë raportim më gjithëpërfshirës dhe në kohë mbi zbatimin dhe rezultatet e buxhetit, duke përfshirë krahasime më të qarta midis rezultateve të planifikuara dhe atyre aktuale. Kjo gjithashtu përfshin forcimin e raportimit të rreziqeve fiskale brenda kornizave afatmesme buxhetore.

Ai gjithashtu bën thirrje për forcimin e cilësisë, aksesit dhe shpërndarjes së Buxhetit të Qytetarëve dhe një shtrirje më proaktive me publikun. Përveç kësaj, raporti thekson se zgjerimi i mundësive të strukturuara dhe gjithëpërfshirëse për pjesëmarrjen e publikut gjatë gjithë ciklit të buxhetit gjatë formulimit, zbatimit dhe auditimit do të ishte i dobishëm, së bashku me dhënien e reagimeve më të qarta se si përdoren inputet publike.

Së fundmi, forcimi i mbikëqyrjes parlamentare gjatë zbatimit të buxhetit mbetet thelbësor, së bashku me sigurimin e transparencës më të madhe në rregullimet e buxhetit brenda vitit dhe krijimin e mekanizmave më sistematike dhe transparente për të ndjekur dhe raportuar publikisht mbi zbatimin e rekomandimeve të auditimit.

Anketa e Buxhetit Transparent është vlerësimi më gjithëpërfshirës i pavarur në botë i transparencës së buxhetit, pjesëmarrjes publike dhe mbikëqyrjes. Kryehet çdo dy vjet nga Partneriteti Ndërkombëtar i Buxhetit (IBP) në bashkëpunim me studiues të pavarur të shoqërisë civile në secilin vend.

Përmbledhja e plotë rajonale e Anketës së Buxhetit Transparent 2025 dhe të dhënat e detajuara të vendit gjenden këtu.