MAQEDONIA E VERIUT – Korrupsioni vijon të jetë i pranishëm në institucionet publike shëndetësore në Maqedoninë e Veriut, ku qytetarët shpesh detyrohen të japin ryshfet për të përfituar shërbime bazë, si sigurimi i një shtrati spitalor apo përshpejtimi i procedurave mjekësore.

Sipas një hulumtimi të Shoqatës për Emancipim, Solidaritet dhe Barazi të Grave (ESE), rastet e korrupsionit shpesh mbeten të paraportuara për shkak të frikës nga hakmarrja dhe mungesës së besimit në institucione.

Studimi thekson se korrupsioni është më i përhapur te mjekët specialistë, sidomos në rastet kur kërkohen ndërhyrje më të ndërlikuara. Sa më kompleks të jetë shërbimi, aq më i lartë është rreziku për përfshirje në praktika korruptive.

Një pjesëmarrëse në studim nga Prilepi rrëfen se caktimi i termineve mbetet një nga problemet kryesore:“Për të marrë shërbim, shpesh duhet të paguash ose të kesh njohje. Përndryshe, pritja është e gjatë dhe e pasigurt.”

Ndërkohë, një tjetër qytetare nga Manastiri përshkruan përvojën e saj me trajtimin e fëmijës: vetëm pas pagesës informale, u sigurua menjëherë termini për operacion, ndërsa më parë i ishte thënë se nuk kishte mundësi për ndërhyrje.

Gratë më të prekura nga korrupsioni

Sipas të dhënave, gratë – veçanërisht ato në moshë të re – janë më të ekspozuara ndaj korrupsionit në sistemin shëndetësor. Rreth një e katërta e tyre kanë përjetuar forma korrupsioni gjatë përdorimit të shërbimeve gjinekologjike dhe obstetrike.

Raporti vëren se korrupsioni përbën një pengesë shtesë për aksesin në kujdesin shëndetësor, krahas mungesës së specialistëve dhe shpërndarjes së tyre të pabarabartë, sidomos në zonat rurale.

Koordinatori për analiza në ESE, Darko Antiq, thekson se:“Çdo e pesta grua është e gatshme të paguajë ryshfet për të siguruar kujdes gjatë shtatzënisë apo lindjes.”

Korrupsioni seksual, fenomen i fshehur

Një tjetër shqetësim serioz është korrupsioni seksual, i cili mbetet kryesisht i paraportuar. Sipas dëshmive të mbledhura, pacientet shpesh përballen me kërkesa të papërshtatshme nga personeli mjekësor, por hezitojnë të denoncojnë për shkak të turpit dhe frikës.

Pagesa informale dhe kontrollet institucionale

Kontrollet e përbashkëta të Fondit për Sigurim Shëndetësor dhe Drejtorisë për të Ardhura Publike kanë zbuluar praktika të pagesave të paligjshme edhe për shërbime që duhet të jenë falas. Sipas autoriteteve, qytetarët shpesh paguajnë për materiale shtesë, si raporte apo CD, megjithëse këto duhet të mbulohen nga sistemi.

Pasojat ekonomike për qytetarët

Hulumtime të tjera tregojnë se korrupsioni në shëndetësi mund të çojë familjet në vështirësi të thella financiare. Rreth 40 për qind e të anketuarve kanë deklaruar se kanë dhënë ryshfet, me shuma që variojnë nga pagesa të vogla deri në mijëra euro për ndërhyrje të caktuara.

Në disa raste, qytetarët janë detyruar të marrin borxh apo të shesin pasuri për të siguruar trajtimin e nevojshëm mjekësor.

Perceptimi publik dhe reagimi institucional

Sipas një raporti për vlerësimin e korrupsionit, rreth gjysma e qytetarëve besojnë se shumica e mjekëve janë të përfshirë në korrupsion. Megjithatë, kjo përqindje mbetet më e ulët krahasuar me perceptimin për profesione të tjera, si gjyqtarët apo politikanët.

Ministri i Shëndetësisë, Azir Aliu, ka pranuar se mungesa e besimit ndaj institucioneve është një problem serioz, duke theksuar nevojën për transparencë dhe masa më të forta ndëshkuese.

Ai ka prezantuar gjithashtu platformën “Raporto parregullsi”, e cila u mundëson qytetarëve të denoncojnë raste korrupsioni në mënyrë anonime.