BE përballë një vendimi të madh: si do të hyjnë vendet e reja në Union?

BRUKSEL — Bashkimi Evropian duhet të ndryshojë rregullat e tij për të mundësuar një valë të re anëtarësimesh, tha të martën komisionerja për zgjerimin, duke u bërë thirrje kryeqyteteve evropiane të paraqesin planet e tyre pasi refuzuan propozimet e Komisionit për të thjeshtuar procesin.

Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, tha se krahu ekzekutiv i BE-së ka paraqitur tashmë tre opsione për vendet anëtare dhe “pa vendimin e tyre, nuk mund të ecim përpara”, duke folur në samitin “Competitive Europe” të POLITICO-s.

Tre opsionet përfshijnë: ruajtjen e sistemit aktual, ndryshimin e tij për të shmangur vonesat shumëvjeçare për vendet kandidate, ose propozimin e “zgjerimit të përmbysur” nga Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, sipas të cilit vendet do të anëtarësoheshin përpara përfundimit të reformave kyçe.

Procesi i anëtarësimit është komplikuar nga qëndrimi i vazhdueshëm i kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i cili ka refuzuar të japë mbështetjen unanime të nevojshme për përparimin e Ukrainës në kandidaturë. Ideja e “zgjerimit të përmbysur” synonte t’i jepte Ukrainës dhe vendeve të tjera akses në tregun e përbashkët dhe në skemat e investimeve edhe para anëtarësimit të plotë.

“Nga diskutimet e para me vendet anëtare është e qartë se opsioni i tretë nuk është i pranueshëm… do të ishte një revolucion,” tha Kos, duke shtuar se edhe opsioni i parë, ruajtja e gjendjes aktuale, “nuk është zgjidhje”.

Ajo theksoi se një rikonfigurim i sistemit është i mundshëm dhe aktualisht po diskutohet drejtimi i ri: si mund të përshpejtohet procesi përmes integrimit gradual.

Në një darkë me ambasadorë më herët këtë muaj, shefi i kabinetit të von der Leyen, Björn Seibert, u paralajmërua se ideja e “zgjerimit të përmbysur” shihet si e pazbatueshme nga vendet anëtare. Diplomatët përmendin vështirësitë ligjore dhe frikën se vendet e reja mund të dobësojnë standardet demokratike dhe të bllokojnë vendimmarrjen e BE-së, siç ka ndodhur me Hungarinë.

“Vetëm një ose dy vende mbështesin këto propozime,” tha një diplomat, duke theksuar se shtetet duan që zgjerimi të bëhet në përputhje me kërkesat e tyre ligjore.

Një tjetër diplomat shtoi se ka mbështetje të madhe për anëtarësimin e Ukrainës, por pothuajse asnjë vend nuk pranon që ajo të anëtarësohet pa përfunduar procesin normal të negociatave.

Një qasje tjetër

Sipas burimeve diplomatike, vendet po punojnë tani për propozimet e tyre alternative, të cilat pritet të fokusohen në mënyra që vendet kandidate të përfitojnë nga tregu i BE-së dhe fondet e investimeve edhe para anëtarësimit të plotë.

“Nëse vendet nuk e pëlqejnë ‘zgjerimin e përmbysur’, mund të propozojnë alternativa,” tha një zyrtar i BE-së.

Në një artikull të përbashkët, kryeministri i Shqipërisë Edi Rama dhe presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç kritikuan ritmin e ngadaltë të afrimit me BE-në, duke përmendur reforma të brendshme, tensione gjeopolitike dhe kufizime institucionale si pengesa kryesore.

Ata propozuan që vendet e tyre të kenë akses në tregun e përbashkët dhe zonën Schengen pa marrë të drejtat politike të plota, duke krijuar një model me dy nivele brenda BE-së. Kjo ide është mbështetur nga disa vende të vogla kandidate, por është pritur me skepticizëm nga Moldavia dhe Ukraina, të cilat kërkojnë anëtarësim të plotë dhe të barabartë.

Megjithatë, Kos e hodhi poshtë këtë ide, duke theksuar se kërkesat për të hyrë në Schengen dhe në tregun e përbashkët janë shumë të larta dhe kërkojnë reforma të thella.

Ajo gjithashtu deklaroi se objektivi i Ukrainës për t’u anëtarësuar në BE deri më 1 janar 2027 është “i pamundur”.

Aktualisht, asnjë vend nuk është anëtarësuar në BE që nga Kroacia në vitin 2013.