Zbulohen plane sekrete të Danimarkës për Groenlandën, detaje që rikthejnë debatet

Danimarka kishte hartuar në fshehtësi plane për të shkatërruar pistat e uljes në Groenlandë, me qëllim pengimin e një ndërhyrjeje amerikane në ishullin e madh të Arktikut gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, sipas dokumenteve të deklasifikuara së fundmi.

Planet, që datojnë nga vitet 1950, zbulojnë nivelin e tensioneve mes Kopenhagës dhe aleatit të saj më të afërt në NATO, lidhur me sovranitetin mbi Groenlandën, e cila konsiderohej me rëndësi strategjike për mbrojtjen e Amerikës së Veriut ndaj Bashkimit Sovjetik.

Sipas dokumenteve, autoritetet daneze kishin frikë se Shtetet e Bashkuara mund të përpiqeshin të merrnin kontrollin e bazave ajrore dhe infrastrukturës në Groenlandë pa miratimin e Danimarkës në rast krize. Si përgjigje, planifikuesit ushtarakë përgatitën udhëzime të detajuara për vendosjen e eksplozivëve në pista kyçe, në mënyrë që ato të bëheshin të papërdorshme për avionët amerikanë.

“Është një kujtesë e fortë se sa seriozisht e merrte Danimarka sovranitetin e saj mbi Groenlandën, edhe përballë aleatit kryesor,” u shpreh historiani Peer Meinertsen. “Ideja që do të shkatërronin infrastrukturën e tyre për të ndaluar një aleat tregon nivelin e mosbesimit në atë kohë.”

Gjatë Luftës së Ftohtë, Groenlanda strehoi disa instalime të rëndësishme amerikane, përfshirë bazën ajrore Thule, e cila ishte një element kyç në sistemin e paralajmërimit të hershëm për raketat sovjetike. Edhe pse Danimarka lejonte praninë amerikane, ajo ishte gjithmonë e ndjeshme ndaj çdo cënimi të sovranitetit të saj.

Dokumentet tregojnë se këto plane u mbajtën tepër sekrete dhe njiheshin vetëm nga një rreth i ngushtë zyrtarësh të lartë në Kopenhagë. Ato nuk u zbatuan kurrë, por mbetën pjesë e strategjisë mbrojtëse për Groenlandën për disa vite.

Zbulimi vjen në një moment kur interesi për Arktikun është rritur ndjeshëm, me SHBA, Rusinë dhe Kinën që konkurrojnë për ndikim në rajon. Groenlanda, që mbetet pjesë e mbretërisë së Danimarkës por me autonomi të gjerë, është sërish në qendër të tensioneve gjeopolitike.

Ministria daneze e Mbrojtjes nuk komentoi mbi dokumentet, duke theksuar se ato i përkasin një periudhe të kaluar të strategjive të Luftës së Ftohtë. Megjithatë, për shumë banorë të Groenlandës, këto zbulime janë një tjetër dëshmi se ishulli i tyre është përdorur si pjesë e lojërave të mëdha gjeopolitike pa përfshirjen e tyre.